Bakı, 15 fevral, AZƏRTAC

Otuz bir ildir ki, doğma yurd həsrəti ilə yaşayır, itkin düşən əzizlərimin yolunu gözləyirəm. Nə atamın, nə bacımın məzarı yoxdur ki, gedib ziyarət edim... Xocalıda hadisədən bir müddət əvvəl xəstəlikdən vəfat edən bir bacımın məzarı qalıb. Amma onu da ziyarət edə bilmirəm. Ermənilər Xocalını odlara qalayıb evləri yerlə-yeksan etdilər, doğma yurdu viranə qoydular, minlərlə həyatı darmadağın etdilər. O dəhşətləri görən hər kəs ömürlük yara alıb. Nə qədər zaman keçsə də, evi-eşiyi dağılan, yurdu viran qalan, əzizləri itkin və şəhid olan kimsə o gecə törədilən soyqırımı yadından çıxara bilməz...

Bunu AZƏRTAC-ın müxbiri ilə həmsöhbət olan Xocalı sakini İman Allahverdiyev deyib.

Faciədən bir neçə il əvvəl ermənilərin əsl üzünü Xankəndidə işlədiyi vaxtlarda gördüyünü deyən müsahibimiz bildirib: “Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universitetini bitirdikdən sonra gənc mütəxəssis kimi təyinatla Xankəndidəki mebel fabrikinə işləməyə göndərildim. Fabrikdə azərbaycanlılar az olsa da, hiss edirdik ki, ermənilər bizdən gizlin fəaliyyətlə məşğuldurlar. “Krunk” cəmiyyəti üçün pul yığır, Dağlıq Qarabağın Azərbaycandan ayrılması, azərbaycanlıların qovulması barədə təbliğat aparırdılar. Onda 1988-ci ilin əvvəlləri idi. Həmin ilin fevralında baş verən Sumqayıt hadisələrindən sonra ermənilər daha da aqressivlik nümayiş etdirməyə başladılar. Məni guya Sumqayıt hadisələrində iştirak edib erməniləri öldürənlər arasında olmaqla şantaj elədilər. İnsanları elə inandırmışdılar ki, iki-üç nəfərdən savayı, hamı mənimlə əlaqəni kəsmişdi. Hətta Sumqayıt erməniləri hücum edərək məni fabrikdən qovmaq istəyirdilər. Özümü təmkinli apararaq fabrikdən çıxmadım. Hətta bir dəfə mənə qarşı sui-qəsd təşkil etmək cəhdi də oldu. Bundan sonra da təqiblərlə üzləşdim, lakin fabriki tərk etmədim. Xankəndidə azərbaycanlılar yaşayan məhəllələri yandırıb bizi evsiz-eşiksiz qoyandan sonra Xocalıya üz tutmalı oldum.

1988-ci ilin sentyabrında ermənilər Xankəndidən Xocalıya basqın etdilər. Basqının qarşısı alınandan sonra Xocalıda postlar quruldu, özünümüdafiə dəstələri yaradıldı. Mən də özünümüdafiə dəstələrinə qoşuldum. Camaatda olan silahları, ov tüfənglərini əlimizdən almışdılar. Min bir müsibətlə gedib oradan-buradan silah tapıb gətirir, şəhəri quldur erməni birləşmələrinin basqınlarından qorumaq üçün növbə ilə postlarda dururduq. Xocalı dörd tərəfdən ermənilərin əhatəsində idi. Ətrafımızda olan Əsgəran və Xankəndidə yalnız ermənilər yaşayırdı. Xankəndidən çıxarılan azərbaycanlıların, Ermənistandan qovulan qaçqınların, həmçinin Axısxa türklərinin bir hissəsi Xocalıda məskunlaşmışdılar. Getdikcə vəziyyət gərginləşirdi. Xankəndidə, Əsgəranda azərbaycanlıların olduğu maşınların qarşısını kəsir, əzir, insanlara qarşı kobud davranış nümayiş etdirirdilər. Bizdən Xocalıdan çıxmağı tələb edirdilər”.

Xocalıda getdikcə hər şeyin tükəndiyini, yollar bağlandığına görə gediş-gəlişin ancaq helikopterlə mümkün olduğunu bildirən İman Allahverdiyev deyib: “Get-gedə düşmənçilik daha da artırdı. Əsgəranda həmkəndlilərimizin güllələnməsindən sonra yol tamamilə bağlandı. Xocalı mühasirədə qaldı, ümid ancaq hərdənbir gələn helikopterə qalmışdı. Daha çox Gəncədən yanacaq, ərzaq təminatı göndərilirdi. Fevralın 13-də Xocalıya sonuncu helikopter gəldi.

Ermənilər Xocalıya “Alazan” raketləri atırdılar. Son vaxtlar isə şəhər üç tərəfdən atəşə tutulurdu. Bir dəfə şəhərə atılan raket xoş təsadüf nəticəsində bizdən bir az aralı düşmüşdü. Vəziyyət o qədər gərgin və təhlükəli idi ki, qız-gəlini şəhərdən çıxarmaq zərurəti yaranmışdı. Anamın dəfələrlə təkidindən sonra onu, həyat yoldaşımı və uşaqlarımı Xocalıdan çıxarıb Ağdama apardım. Atam isə evimizi tərk etmədi. O, Xocalının işğal ediləcəyinə inanmırdı. Əslində özüm də həmin qənaətdə idim. İndi təəssüf edirəm ki, kaş atamı yola gətirib oradan çıxaraydım...

Hadisədən xeyli əvvəl Gəncədən ərzaq gətirməyə getmiş və rəhbərliyin tapşırığı ilə orada qalmışdım. Hadisəni eşidəndə, yəni fevralın 26-sı Ağdama gedəndə isə gördüklərim məni dəhşətə gətirdi. Məlum oldu ki, atam Savalan kişi və rayon sakini Şahin Ağdamın Abdal-Gülablı kəndinin yuxarı tərəfində - Xocalının Dəhraz kəndində ermənilərə əsir düşüblər. Onlar Ağdama getmək istəyərkən yolu səhv salaraq ermənilər olan əraziyə çıxıblar. Atam İkinci Dünya müharibəsi zamanı almanlara əsir düşmüş, 29 gün qalandan sonra oradan sağ çıxmışdı. 1946-cı ildə Qərbi Azərbaycandan soydaşlarımızın deportasiyası zamanı Xocalıya üz tutmuşdu. 83 yaşlı atamın nə ölüsündən xəbərimiz oldu, nə də dirisindən...

Bacım Çiçəyin taleyindən də xəbər tuta bilmədik. Oğlu Əbülfət Əliyev aeroport polisində işləyirdi, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Əlif Hacıyevin başçılıq etdiyi dəstənin üzvü idi. Onlarla Xocalı sakininin xilas olmasına kömək etmişdi. Hadisələr zamanı yaralandı, çoxlu qan itirdiyindən şəhid oldu. Çiçəyin nəvəsi Rüfət Xocalıda vəziyyət gərginləşəndə əyani təhsilini qiyabiyə dəyişərək Xocalıya qayıtdı. Soyqırımı günü ermənilərə əsir düşdü. Onunla birlikdə 12 nəfəri əsir aparmışdılar, heç birinin taleyi haqqında məlumat yoxdur.

O biri bacım Göyçəyin həyat yoldaşı Mürşüd qətliam zamanı şəhid oldu, qızları Heyran, həyat yoldaşı Firdovsi, iki uşaqları ilə bir yerdə itkin düşdülər. İndi onun Mehdi adında bir övladı yadigar qalıb. Xocalıda hər iki valideynini itirən uşaqlardan biridir. O, babasının qucağında Ağdama gəlmişdi.

Dayım nəvəsi Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Rüstəmov xeyli Xocalı sakininə kömək etsə də, ermənilər onu güllə ilə boğazından vuraraq qətlə yetirdilər”.

“Həyat yoldaşım Aygünün atası əsir düşmüşdü, Qırmızı Aypara Cəmiyyəti vasitəsilə onu geri qaytarmaq mümkün oldu. Qayınlarım Zahid Ağayev, Vüsal Ağayev itkindirlər. Zahid döyüşçü idi. Fevralın 26-na keçən gecə qarlı-şaxtalı havada nə qədər kənd sakinini Qarqar çayının bir tərəfindən o biri tərəfinə keçirib. Balaca qardaşı Vüsalı keçirmək istəyəndə Vüsal çaya düşmüşdü. Zahidin ayaqlarını don vurmuşdu. Hər ikisinin meşədə donduğu deyilsə də, onların taleyindən müfəssəl məlumat ala bilmədik. Həyat yoldaşımın dayısı Elxan Səfiyev də əsir götürülüb və onun da sonrakı taleyindən xəbərsizik. O, Xocalıda ən yaxşı raket atanlardan biri idi. Onunla birlikdə Xocalının sayılıb-seçilən 70 cavan və cəsur oğlanlarını əsir götürdülər, heç biri haqqında məlumat almaq mümkün olmadı. Elxanın altıaylıq övladı isə qarlı havada donub öldü.

Ağdam məscidində üzləşdiyim mənzərə ən daşürəkli adamı da heyrətə gətirərdi: başı, əzaları olmayan, donan adamlar, ağır artilleriya ilə vurulan uşaq və böyüklər... Şəhidlərimizi Ağdamda dəfn etdik. Aradan ötən bu illər ərzində yaxınlarımızdan xəbər tutmamaq çox ağır və dəhşətlidir”, - deyə İman Allahverdiyev acı təəssüf hissi keçirir.

O, söhbətini belə bitirib: “Vətən müharibəsində əldə edilən Qələbədən sonra Xocalıya dönəcəyimzə ümidimiz artıb. Bir gün yenidən doğma torpaqlara üz tutacağıma, doğma Xocalını görəcəyimə inanıram. Qəhrəman oğulların Xocalının qisası ilə irəli atılması illərdən bəri qəlbimizdə kök salan yaraya məlhəm oldu. Bu müqəddəs yolda canını qurban verənləri, başımıza gətirilən faciələrin intiqamını canı, qanı bahasına alanları biz də heç vaxt unutmayacağıq...”.