Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

İQTİSADİYYAT

Ekspert: Süni zəlzələ yaratmaq mümkün deyil

Ekspert: Süni zəlzələ yaratmaq mümkün deyil

Bakı, 17 fevral, Ramiz Quliyev, AZƏRTAC

Dünyanın üzləşdiyi təbii fəlakətlər arasında minlərlə insan tələfatı ilə nəticələnən zəlzələlər mühüm yer tutur. Zəlzələlər təbii fəlakətlər arasında zərərverici xüsusiyyətə malik olan və insanları ən çox qorxudan hadisələrdən biridir.

AZƏRTAC-ın müxbirinin ekspert, memarlıq üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Əzimxan Həsənovla müsahibəsi də bu aktual mövzuya həsr olunub.

-Ölkəmizdə 1960-cı illərdə tikilmiş “Xruşovka”ların və iripanelli “Leninqrad layihəsi” adlanan binaların zəlzələyə davamlılığı necədir?

-Respublikamızda “Xruşovka”lar və iripanelli binaların istismar müddətinin sona yetməsi barəsində söylənən fikirlərin məncə heç bir əsası yoxdur. Bu binalarla əlaqədar ümumi danışmaq olmaz və iripanelli binaya konkret istismar müddətinin qoyulması doğru deyil. Nəzəri baxımdan beton binaların istismar müddəti 100 və daha çox illərlə ölçülür. Məlumat üçün bildirim ki, 1988-ci ildə Ermənistanda baş vermiş 7,4 bal gücündə zəlzələ zamanı ərazidə yalnız 2 bina salamat qalmışdı. 9 mərtəbəli həmin binalar 7 bal zəlzələyə davam gətirmək üçün nəzərdə tutulmuşdu.

Həmçinin qeyd edim ki, 2000-ci ilin noyabrın 25-də Bakı şəhərində 4,5 maqnituda və 6,5 intensivliyi olan zəlzələdə panel binalar sirkələnsə də, güclü zədələr olmadı.

-Bəzi mütəxəssislərin fikrincə, Bakıda tikilən bir sıra hündürmərtəbəli binaların inşasında keyfiyyətli tikinti materiallarından istifadə olunmayıb. Bu da onların yüksək ballı zəlzələyə davamlılığını azaldır.

-Bakı şəhərində və respublika ərazisində tikintilərdə istifadə olunan materiallarının keyfiyyətinə nəzarət FHN-in Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyi tərəfindən həyata keçirilir.

Bildiyimizə görə, tikinti meydançasına daxil olan hər betondan nümunələr alınır və keyfiyyəti yoxlanılır. Həmçinin istifadə olunan armatur materiallarının keyfiyyəti və sinfinin sertifikata uyğunluğu da tikinti müfəttişliyi tərəfindən təhlil edilir.

-Azərbaycanda zəlzələ riski varmı və zəlzələ riskinə qarşı hazırlıqla bağlı hansı işlər görülməlidir?

Azərbaycanda riskli binalar dedikdə ilk öncə ağıla gələn problem sakinlərin və mülkiyyətçilərin sonradan binada apardıqları müdaxilə və dəyişikliklərdir. Zəlzələyə davamlılıq baxımından ən çox narahatlığımız da budur. Qanunvericiliyə görə, hər bir mülkiyyətçi və təşkilat binanın qorunmasına məsuliyyət daşıyır.

Zəlzələ riskinə qarşı hazırlıqla bağlı mən bir mütəxəssis kimi bəzi amillərin nəzərə alınmasına ehtiyac olduğunu vacib hesab edirəm.

Belə ki, 2010-cu ildə qüvvəyə minmiş “Seysmik rayonlarda Tikinti” AzDTN 2,3-1 normativ sənədinə uyğun olaraq dəmir-beton karkas, çərçivə-rabitəli çoxmərtəbəli binaların layihələndirilməsində monolit-tirsiz bünövrə-tavasının qalınlığını (h) mərtəbə sayından asılı olaraq (hesabata uyğun) qəbul olunmalıdır. Bünövrəsinin qoyulma dərinliyinin yer səthindən binanın hündürlüyünün onda biri (1/10) H qədər torpağın altında yerləşməsini, yüksaxlayan dəmir-beton sütunlarının en kəsiklərinin sahəsini təyin edərkən ərazinin seysmikliyindən asılı olan əmsalı (8 bal üzrə 1,35) və sütunlarda armaturların birləşməsində qaynaq birləşməsinə ciddi əməl edilməlidir.

Ağır nəticələrə səbəb olan zəlzələ litosferdə, yəni yerin üst qabığında baş verən dinamik proseslər nəticəsində əmələ gəlir. Müxtəlif tektonik plitə və bloklarının sürüşməsi və toqquşması yeraltı təkanlara səbəb olur. Yeraltı təkanlar təsirindən yerin üst qatı belə, öz formasını dəyişir. Zəlzələ yerin üst qatına nə qədər yaxın məsafədə olarsa, o qədər təsiri çox olur. Zəlzələnin mərkəzdən olan məsafəsi yaxın olduqca şiddəti artır. Rixter şkalası ilə ölçülən zəlzələlərə görə 6-7 bal gücündəki zəlzələ orta dərəcəli hesab edilir. 8,9,10 və 11 bal gücündə baş verən zəlzələ isə dağıdıcı kimi qiymətləndirilir.

-Azərbaycanda zəlzələ yaradan amillər hansılardır?

Azərbaycanın yerləşdiyi ərazidə baş verən zəlzələlər əsasən seysmoloji baxımdan Ərəbistan və Avrasiya tektonik plitə və bloklarının hərəkəti nəticəsində əmələ gəlir.

Tektonik zəlzələ 3 qrupa bölünür:

1-ci qrup zəlzələlər - dayaz (hiposentr 0-60 kilometr dərinlikdə olan)

2-ci qrup zəlzələlər - orta dərin (hiposentr 70-300 kilometr dərinlikdə olan)

3-cü qrup zəlzələlər - dərin (hiposentr 300 kilometrdən çox dərinlikdə olan)

O cümlədən, dərin neft-qaz quyularının qazılması, eləcə də, qrunt sularının və su anbarlarının qeyri-peşəkar səviyyədə işlənməsi nəticəsində də zəlzələ riskləri yaranır.

-Ölkəmizdə potensial zəlzələ ocaqları hansı ərazilər hesab edilir? Seysmik aktivliyə nəzarət olunurmu?

Azərbaycan Respublikasında tikinti rayonları zəlzələ şiddətinə görə 8 və 9 ballıq ərazilərinə ayrılıb. Bu ərazilər Azərbaycan Respublikası Milli Elmlər Akademiyası tərəfindən hazırlanmış və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi tərəfindən təsdiq edilmiş respublika ərazisinin seysmik rayonlaşdırma xəritəsidir. Seysmik rayonlaşdırma xəritəsinə görə ölkəmizin əksər hissəsi 8 ballıq, 20 faizə yaxın ərazisi isə 9 ballıq ərazidə yerləşdiyi görünür.

Ölkəmizdə potensial zəlzələ ocaqları Xəzər dənizində, həmçinin Böyük və Kiçik Qafqazın Azərbaycan ərazisindədir. Bundan başqa, əsas zəlzələ təhlükəsi olan ərazilər Abşeron yarımadası, Bakı, İsmayıllı, Şamaxı və Gəncə hesab edilir.

Seysmik aktivliyə nəzarət Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi tərəfindən həyata keçirilir. Hazırda isə Azərbaycanda əsas tektonik blokları müşahidə edən 32 GPS stansiyası mövcuddur.

-Tarixi və gücü məlum olmayan, proqnozlaşdırması çətin olan zəlzələ hadisələrinə necə hazırlaşmalıyıq?

-Bilirsiniz, yer qabığında müxtəlif səslərə qulaq asmaqla zəlzələni proqnozlaşdırmaq mümkündür. Yer qabığında hər bir böyük pozuntulardan qabaq xırda pozuntular baş verir, bunlar zəlzələ yaratmır. Baş verən pozuntular müxtəlif səslər yaradır, səs cihazları ilə bu səsləri eşitmək mümkün olur. Bundan başqa, meyil ölçənlər vasitəsi ilə Yer səthinin meylini öyrənmək mümkündür. Proqnozlaşma, həmçinin atmosferin elektrik vəziyyətini dəyişməsi, yəni zəlzələdən əvvəl və zəlzələ zamanı elektromaqnit dalğalarının əmələ gəlməsi üzərində aparılan müşahidələrə də əsaslanır.

Zəlzələ haqqında xəbər verən bu üsullar yalnız zəlzələ ərəfəsində nəticə verə bilər.

Zəlzələyə qarşı hazırlaşmaq əsas etibarı ilə iki istiqamətdə olmalıdır. Birincisi, dövlət tərəfindən təşkil edilən tədbirlər, yəni zəlzələ zamanı insanların özlərini necə aparması üçün metodiq göstərişlər, bukletlər hazırlayıb onlara çatdırmalı və təlimlər (iş yerlərində, universitetlərdə, və məktəblərdə) təşkil edilməlidir.

İkincisi isə hər bir insana məxsus zəlzələ çantasının olmasıdır. Bu çantada ən zəruri - qida, su, geyim, gigiyena materialları və vacib sənədlər olmalıdır.

-Mütəxəssislər hesab edir ki, dünyada süni zəlzələlər də baş verir. Sizin bu məsələyə münasibətiniz...

-Xeyr! Mümkün deyil. Ona görə ki, bununla məşğul olan HAARP texnologiyasının məqsədi inosfer qatında fiziki prosesləri öyrənmək üçün nəzərdə tutulub. Bu araşdırma hər kəsə açıq idi. Mən bu sahədə mütəxəssis deyiləm, ancaq HAARP texnologiyasının “zəlzələ yaratmaq”, “iqlim dəyişmək” kimi bir gücünü görmürəm. Bilirik ki, zəlzələnin şiddəti və böyüklüyü vardır. Şiddət, zəlzələnin verdiyi zərərə-tələfata, dağıntılara baxaraq ölçülür. Zəlzələnin böyüklüyü isə ortaya çıxan enerjidir. Bu enerji çox böyükdür. Hazırda o enerjini ortaya çıxara biləcək texnologiya yoxdur.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Elmi və ali təhsil müəssisələrinin əməkdaşlarına “Scopus” və “ScienceDirect” bazalarından istifadə üzrə təlim keçirilib

Professor Reks Li “Yeni çağırışlar”da

RİNN nümayəndəsi nüfuzlu beynəlxalq təşkilatda proqram meneceri təyin olunub

Azərbaycan ilə Səudiyyə Ərəbistanı arasında elm və təhsil sahəsində əməkdaşlığın inkişaf perspektivləri müzakirə edilib

Azərbaycanın daha 2 boksçusu lisenziya turnirində mərhələ adlayıb

AZAL Bakı-Naxçıvan və əks istiqamətdə aviabiletləri öncədən almağı tövsiyə edir

“Hüseynqulu Sarabski arxivinin təsviri” – yeni nəşr

Türk lirəsi ilə ticarətin həcmi son 2 ayda 200 milyardı aşıb

Ədəbiyyat İnstitutunun 90 illik yubileyi təntənəli şəkildə qeyd olunub YENİLƏNİB

Fərid Qayıbov: Sevindirici haldır ki, artıq Xankəndidə idman tədbirləri keçirə bilirik

Dövlət Sosial Müdafiə Fonduna Beynəlxalq Sosial Təminat Assosiasiyasından yüksək güvən və etimad

Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarova Bolqarıstan Xalq Məclisinin sədri ilə görüşüb

Avropalılar nə qədər alkoqol qəbul edir?

Melburnda “Leonardo da Vinçi – dahinin 500 illiyi” sərgisi açılacaq

Milli Onkologiya Mərkəzində “Kim üzr istəməlidir?” adlı kitabın təqdimat mərasimi olub

Ekspert telekanallarda təhsil mövzusunun işıqlandırılmasına münasibət bildirib

Bu ilin iki ayında paytaxtda qeydə alınmış yol-nəqliyyat hadisələrinin statistikası açıqlanıb

Xankəndi – Bakı ultramarafonunun qalibləri mükafatlandırılıb

® “Unibank” strateji prioritetlərini və korporativ dəyərlərini təqdim edib

Dövlət xidmətlərinin göstərilməsi sahəsində innovativ həllərin Monteneqroda tətbiqinə dair müzakirələr aparılıb

Qarabağ Dirçəliş Fondu 8 martla əlaqədar yeni layihəyə start verib

Baş Prokurorluq Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyəti ilə bağlı yayılan xəbərlərə dair açıqlama yayıb

“AzerGold” Ümumdünya Mülki Müdafiə Gününə həsr olunmuş interaktiv tədbir keçirib

Azərbaycan millisi “FIFA series – Edition 2024” turnirinə Arif Əsədovun rəhbərliyi ilə çıxacaq

Polşalıların 41 faizi Rusiyanın hücum təhlükəsini real hesab etmir

Xaqani bağının ətrafında nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılıb

Könül Nurullayeva: Xankəndi–Bakı ultramarafonunun keçirilməsi tarixi hadisədir

“Dəyərlərimizi qoruyaq!” layihəsinə başlanılıb

Oğuzda Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı şəhid Nail İbrahimlinin 30 illiyi qeyd olunub

“Kod saatı: rəqəmsal gələcəyə addım 2023” müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıblar

Qəzzada həlak olan fələstinlilərin sayı 30,5 min nəfəri ötüb

Baş Prokurorluq: Hərbi xidmətə çağırışla bağlı qanunsuzluqlarla bağlı bu il 18 material üzrə araşdırma aparılıb

Almaniyada qocalar evində yanğın baş verib, 4 nəfər ölüb

“İRS” jurnalının ərəb dilində növbəti nömrəsi nəşr olunub

Özbəkistanın 74 vətəndaşı ABŞ-dan deportasiya edilib

Azərbaycan Dövlət Uşaq Filarmoniyası “Buratino” tamaşasını hazırlayıb

Azərbaycanın Xizəkçi Jurnalistlər Klubu yaradılıb

AzMİU-nun stendi 9-cu Avrasiya Beynəlxalq Ali Təhsil Sammitində nümayiş olunub

Tibb Universitetinin rektoru ödənişsiz təhsil imkanı qazanan tələbələrlə görüşüb

Avropa İttifaqının üzvləri Azərbaycan Prezidentinin mesajından düzgün nəticə çıxarmalıdır ŞƏRH

Xankəndi – Bakı ultramarafonunun qalibi: Qələbəmi şəhidlərimizə həsr edirəm

Dəmir yoluna çıxan piyadanı qatar vurub

Çin Xalq Siyasi Məşvərət Şurasının illik sessiyası işə başlayıb

“Lufthansa”nın yerüstü heyəti martın 7-si və 8-də işə çıxmayacaq

Fevral ayının ikinci yarısında Elm və Təhsil Nazirliyinə 21 minədək müraciət daxil olub

Azərbaycan və Braziliya arasında kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub

İstanbulda yanacaq daşıyan maşın partlayıb

Cənubi Koreyada 7 min həkim-internanın sertifikatının ləğv edilməsi gözlənilir

Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda akademik Zahid Xəlilovun xatirəsi anılıb

Azərbaycan üzgüçülük komandası Latviyada qızıl medal əldə edib

Dövlət Aqrar Universiteti Beynəlxalq Təlim və Layihə Mərkəzi ilə əməkdaşlığa başlayır

“Azərxalça”nın Lənkəran filialında ipək xalçalar toxunur

Mütəxəssis: Genetika piylənmənin əsas faktorlarından biridir

Din xadimlərinin attestasiyasına başlanılıb

Qarabağ Müharibəsi Veteranı olan prokurorluq işçisi son yaş həddinə çatdığına görə təqaüdə göndərilib

Almaniya Azərbaycanlıları Alyansı “Artsaxın mədəni irsi” kitabının təqdimatına etiraz edib

Xankəndi–Bakı ultramarafonuna yekun vurulub

STP Şirkətlər Qrupu növbəti inkişaf layihəsini təqdim etdi

Avstriya parlamentinin nümayəndə heyəti Azərbaycanın multikulturalizm modeli barədə məlumatlandırılıb

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Akademiyasına tələbə qəbulu qaydaları açıqlanıb

Rəşad Sadiqov: Həmin epizodu bir neçə dəqiqə VAR-da yoxlamağa ehtiyac yox idi

Rusiyada fəaliyyət göstərən “Mərkəzi Müftilik” Müsəlmanların Mərkəzləşdirilmiş Dini Təşkilatının sədri, müfti Anar Ramazanovdan

Nikki Heyli Vaşinqtonda keçirilən praymerizdə qalib gəlib

San-Marino Respublikasının Kapitan-Regentləri Filippo Tamanyini və Qaetano Troinadan

Təbrizdə İran-Azərbaycan əlaqələrinin perspektivləri müzakirə edilib

Nigar Bayramlı: Arzum budur ki, “Güvən” cəmiyyətə və regionlarda uşaqlara xidmət edən iri xeyriyyə təşkilatına çevrilsin

Azərbaycanın COP29-a ev sahibliyi etməsi yaşıl enerji amilinə verilən önəmin ifadəsidir ŞƏRH

İsveçin NATO-ya daxil olması barədə müraciətin ratifikasiyası imzalanıb

Orban ABŞ-a səfəri zamanı Baydenin əvəzinə Tramp ilə görüşəcək

Naxçıvanda sənaye məhsulu istehsalı 20,6 faiz artıb

Gənclər Kitabxanasında “Cəbrayılın ilk şəhidi” adlı kitabın təqdimat mərasimi keçirilib

Qvatemala Respublikasının Prezidenti Bernardo Arevalodan

Naxçıvanda elektrik verilişində qısa fasilələr yaranacaq

Filippində düyü satışı qalmaqalına görə 130-dan çox məmur işdən çıxarıla bilər

Həkim-ftiziatr: İctimai nəqliyyatdan istifadə etdikdən sonra mütləq əlləri sabunlamaq lazımdır

Prezident İlham Əliyev Pakistanın Baş naziri vəzifəsinə yenidən seçilməsi münasibətilə Şahbaz Şərifi təbrik edib

ADPU STEAM Mərkəzinin komandası “Robotex Azərbaycan”da I yerə çıxıb

Mütəxəssis: Kataraktanın yeganə müalicəsi cərrahi əməliyyatdır

Nicat Abasovun İddiaçılar Turnirdəki rəqibləri bəlli olub

Pakistan İslam Respublikasının Baş naziri Zati-aliləri cənab Məhəmməd Şahbaz Şərifə

ANAMA: Ötən həftə 371 partlamamış hərbi sursat zərərsizləşdirilib VİDEO

Paytaxt yollarında sıxlıqların yaranmasının səbəbləri açıqlanıb

Azərbaycan və Türkiyə arasında qarşılıqlı investisiya qoyuluşu imkanları müzakirə edilib

BDU tələbələri arasında “Qarabağa bahar gəldi” adlı rəsm müsabiqəsi elan edilib

“ASAN xidmət”in “Bilim Bakı” mərkəzinin komandaları növbəti uğura imza atıb

Ağdam Sənaye Parkında əhəng və perlit istehsalı müəssisəsi yaradılacaq

Avstriya Milli Şurasının Avstriya-Cənubi Qafqaz parlament qrupunun üzvləri Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib

İran Sudanda hərbi baza qurmaq planının olmadığını bildirib

Azərbaycanlı yazarın məqalələri ərəbdilli mətbuatda geniş yayılıb

Professor Məsud Mahmudova Türk Dünyası Araşdırmaları Beynəlxalq Elmlər Akademiyasının üzvlük diplomu təqdim olunub

Ukraynanın ədliyyə naziri: korrupsionerləri döyüşə göndərmək lazımdır

BDU-nun 7 komandası “Robotex Azərbaycan”ın qalibidir

Azərbaycanda piylənmədən əziyyət çəkən uşaqların sayı 10 ildə 91 faiz artıb

“Qərbi Azərbaycan folkloru” toplusunun I və II cildləri çapdan çıxıb

Bədən Tərbiyəsi və İdman Gününə həsr edilmiş mədəni-kütləvi tədbir keçirilib

Kənd təsərrüfatı nazirinin müavini Qubada vətəndaşlarla görüşəcək

Yüksək enerjili γ-şüalanma mənbəyi kəşf olunub

Gürcüstanda əhalinin sayı azalır

OPEC və OPEC+ ölkələrindən bir neçəsi neft hasilatını könüllü azaltmaqla bağlı müddəti artırıb

Azərbaycan boksçuları beynəlxalq turnirdə mübarizə aparacaqlar