Elmdə yeni mərhələ: nəzəriyyədən istehsalata və Böyük Qayıdışa doğru
Bakı, 15 may, AZƏRTAC
Nazirlər Kabineti tərəfindən Qarabağ Regional Elmi Tədqiqatlar və İnnovasiyalar İnstitutu ilə Tətbiqi Elmlər İnstitutunun yaradılması haqqında qəbul edilən tarixi qərar ölkəmizin elmi-struktur islahatlarında keyfiyyətcə yeni mərhələnin əsasını qoydu. Bu addım təkcə inzibati xarakter daşımır, həmçinin fundamental elmin birbaşa istehsalata inteqrasiya olunmasını, dövlət resurslarının səmərəli idarə olunmasını və işğaldan azad edilmiş ərazilərin elmi əsaslarla bərpasını hədəfləyən strateji dövlət doktrinasıdır. Tətbiqi Elmlər İnstitutu rəqəmsal texnologiyalar və süni intellekt sahəsində sənaye proseslərinin avtomatlaşdırılması, böyük verilənlərin analizi və yerli proqram təminatlarının hazırlanması istiqamətindəki tədqiqatlara fokuslanacaq. Bununla yanaşı, müəssisə qabaqcıl materiallar və kimya mühəndisliyi çərçivəsində neft-kimya sənayesində xammaldan yüksək əlavə dəyər yaradan son məhsulların alınması üçün yeni katalizatorların və kompozit materialların işlənməsini həyata keçirəcək. İnstitutun digər strateji hədəfi isə biotexnologiya və biotəhlükəsizlik sahəsində əczaçılıq üçün yerli xammal bazasının yaradılması, habelə kənd təsərrüfatında məhsuldarlığı əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq genetik mühəndislik həllərinin tapılmasıdır. Qarabağ Regional Elmi Tədqiqatlar və İnnovasiyalar İnstitutu ilk növbədə “ağıllı region” və yaşıl enerji konsepsiyası çərçivəsində Qarabağın alternativ enerji potensialının ümumi şəbəkəyə inteqrasiyası, habelə “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” modellərinin regional adaptasiyası istiqamətində fəaliyyət göstərəcək. Qurum iqlim dəyişikliyi və su resurslarının idarə edilməsi sahəsində regionun kənd təsərrüfatını qoruyacaq quraqlığa davamlı bitki növlərinin seleksiyası və transsərhəd çayların səmərəli idarə olunması mexanizmlərini işləyib hazırlayacaq.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov Qarabağ Regional Elmi Tədqiqatlar və İnnovasiyalar İnstitutu ilə Tətbiqi Elmlər İnstitutunun yaradılması haqqında danışarkən deyib. O bildirib ki, institutun digər fundamental fəaliyyət xətti isə arxeologiya, tarix və antropologiya elmləri üzrə regionun zəngin mədəni irsinin modern elmi metodlarla öyrənilməsindən və beynəlxalq müstəvidə Azərbaycanın tarixi hüquqlarının elmi sübutlarla möhkəmləndirilməsindən ibarət olacaq: “Bu qərarın ən mütərəqqi tərəfi institutların publik hüquqi şəxs statusunda yaradılmasıdır. Bu da onları dövlət büdcəsindən tam asılı olan köhnə sistemdən çıxararaq çevik və çoxşaxəli maliyyə modelinə keçirir. Bu yeni model çərçivəsində institutlar yalnız birbaşa dövlət dotasiyası ilə kifayətlənməyəcək, yerli və beynəlxalq elmi qrant proqramları əldə etmək və sənaye müəssisələrindən gələn sifarişlər hesabına çoxşaxəli maliyyələşmə mexanizmini formalaşdıracaqlar. Eyni zamanda, alimlərin yaradacağı texnologiyalar patentləşdirilərək yerli və xarici şirkətlərə satılacaq, əldə olunan kommersiyalaşma gəlirləri isə birbaşa elmi heyətin əməkhaqlarının artırılmasına və laboratoriyaların modernləşdirilməsinə yönəldiləcək. Prosesin davamlılığını təmin etmək məqsədilə dövlət-özəl tərəfdaşlığı modeli tətbiq ediləcək, nəticədə ölkəmizdə fəaliyyət göstərən sənaye nəhəngləri öz biznes problemlərinin həlli üçün bu institutlara elmi sifarişlər verərək tədqiqatları birbaşa maliyyələşdirəcəklər. Bundan əlavə, gənc və perspektivli alimlər üçün ölkə daxilində müasir laboratoriyaların və yüksək gəlirli iş yerlərinin yaradılması elmi elitanın xaricə getməsinin, “beyin axını”nın qarşısını alacaq, əksinə, xaricdəki mütəxəssislərimizin geri cəlb olunması prosesini stimullaşdıracaq. Bu struktur islahatları bütövlükdə neft-qaz sektorundan asılılığı zəiflədərək bilik iqtisadiyyatının payını artırmağa, elmi ümumi daxili məhsulda yük olmaqdan xilas edərək gəlir gətirən əsas hərəkətverici qüvvəyə çevirməyə xidmət edəcək”.
İlqar Orucovun sözlərinə görə, Qarabağ Elmi Tədqiqatlar və İnnovasiyalar İnstitutunun birbaşa ərazidə qurulması, regionun geosiyasi və iqtisadi statusunu tamamilə dəyişəcək: “Bu addımla Qarabağ təkcə kənd təsərrüfatı və tikinti mərkəzi deyil, həm də yüksək texnologiyalar və elmi tədqiqat mərkəzi statusu qazanır. Bu isə Qarabağ Universitetinin ətrafında nəhəng bir regional elmi ekosistemin formalaşması deməkdir. İnstitutun tətbiqi ekologiya şöbələri uzun illər kimyəvi çirklənməyə və mina təsirinə məruz qalmış torpaqların tez bir zamanda təmizlənməsi və yenidən əkin dövriyyəsinə qaytarılması üçün elmi metodologiyalar hazırlayaraq, minalanmış ərazilərin fundamental reabilitasiyasını təmin edəcək. Müəssisələrin Qarabağda yerləşməsi həm də paytaxt Bakıdan regiona doğru intellektual miqrasiyaya təkan verəcək, alimlər, mühəndislər və proqramçılar regionda məskunlaşaraq yerli sosial-mədəni mühiti sürətlə zənginləşdirəcəklər”.
Bölmənin digər xəbərləri
