Bakı, 5 sentyabr, Anarə Axundova, AZƏRTAC

Keçən ay Teatr O2 məkanında Belarus dramaturqu Maksim Doskonun pyesi əsasında səhnələşdirilmiş “London” tamaşasının premyerası olub. Tamaşanın rejissoru İskra Tarrantdır. Yeganə və baş rolu aktyor Yevgeni Maksimov oynayıb, dekorasiyaların müəllifi rəssam Çingiz Babayevdir (CHİNGİZ).

Teatr O2 Bakıda yenidir və bu yaxınlarda - cari ilin aprelində açılıb, həmçinin digər teatrlardan fərqli olaraq, yay mövsümündə bağlanmayıb.

Tamaşa tamaşaçıların qəlbinə xitab edib və onları bu əsərin dərinliklərində gizlənən məsələlər barədə düşündürür. Onlar premyeradan sonra yazırlar: “İlk baxışda süjet adama sadə gəlir. Adi işçi, santexnik Qena Belarus əyalətindəndir və o, ustaların beynəlxalq müsabiqəsində seçmə yarışlardan keçərək Londona yollanır. Lakin tamaşanın təməlində vətənə sevgi tarixçəsi yatır. Hətta ola bilər ki, bütün Yer kürəsinə. Tamaşada rekvizitlə yanaşı, səs effektləri, Maksim Doskonun özünün fotoşəkillərinin proyeksiyası, hətta subtitrlərdən istifadə olunur. Bütün bunlar səhnəni çox orijinal və parlaq edir. Bundan başqa, tamaşada zala toplaşanlar da qismən iştirak edirlər ki, bu da Teatr O2 üçün xarakterikdir”.

İskra Tarrant tamaşa üzərində iş prosesi və onun uğuru ilə bağlı fikirlərini AZƏRTAC-la bölüşüb:

“Tamaşaçı bu tamaşanı bəyəndi. Bizim iki premyera tamaşamız oldu və onların başa çatmasından sonra insanlar uzun müddət teatrı tərk etmir, qaldırılan məsələləri və tamaşanın özünü müzakirə etmək istəyirdilər. Bu, mənim üçün böyük sevincdir, çünki, əlbəttə, hazırlıq prosesində bu hekayənin Bakı tamaşaçısına nə dərəcədə maraqlı olacağı məni həyəcanlandırırdı... Biz Belarusda deyilik, düşünürdük ki, belaruslu santexnikin başına gələnlər Azərbaycanda maraq doğuracaqmı? Bu pyes ən başından məni maraqlandırmışdı. Bəlkə də ona görə ki, burada söhbət insanın öz müqəddəratını təyin etməsi və şəxsi kimliyini axtarmasından gedir. Milli identiklik də buraya aiddir. Son bir neçə ildə vətənin nə olduğu və onun üçün darıxmağın mənası məni çox maraqlandırır. Dünyanın müxtəlifliyini necə qəbul etməli? Axı mən özüm kiməm? Və bu pyes sualların bir neçəsinə cavab tapmağa imkan verdi. Əlbəttə, cavab olmayanda da müəyyən məsələlərə anlayışla yanaşırsan. Mənə elə gəlir ki, bu hadisə universaldır və harada yaşamağından asılı olmayaraq, hər bir insana yaxın və anlaşılandır”.

Əvvəlcə “London” pyesi “Oksigen. Aktual pyeslərin qiraəti” layihəsi çərçivəsində material kimi seçilmişdi, lakin sonradan tamaşaya çevrildi.

Agentliyin müsahibi deyir: “Hər cümə axşamı bizdə Teatr O2 məkanında qiraətlər keçirilir. Mən dramaturq Maksim Doskonun pyeslərini sevirəm və “London” əsərini əvvəlcə qiraət materialı kimi seçdim. Sonra bu pyesin səhnəyə qoyulması haqqında düşünməyə başladım və birdən anladım ki, mən bu tamaşanı səhnələşdirəcəyəm. Bəxtim gətirdi ki, Jenya Maksimov kimi istedadlı aktyor bu tamaşada oynamağa razı oldu. Biz tamaşanı bir neçə həftə ərzində ərsəyə gətirdik. Fasiləsiz işləyirdik, hər gün bir neçə saat çalışırdıq. Aydın oldu ki, Jenyanın istedadı ilə yanaşı, heyranedici iş qabiliyyəti və sonsuz təmkini də var. Monotamaşa həm rejissor, həm də aktyor üçün çox mürəkkəb janrdır. Yevgeni Maksimov gözəl aktyordur! Əlbəttə, ilk növbədə, o, bu tamaşanı ərsəyə gətirir”.

Tamaşanın rəssamının qarşısında da mürəkkəb vəzifə dururdu. O, özü zaldan təyyarə düzəltməli idi.

İskra Tarrat deyir: “Bu konstruksiya çox yüngül və açılıb-yığılan olmalıdır. Teatr O2 məkanı çox balacadır, cəmi iki kiçik otaqdan ibarətdir. Orada səhnə və dekorasiyaları saxlamaq üçün çoxlu yer yoxdur. Ona görə də konstruksiya elə olmalıdır ki, onu yerinə tez qoymaq və cəld götürmək mümkün olsun. Axı bu zalda növbəti gün artıq başqa tamaşa oynanıla bilər. Biz düşünüb tapdıq ki, bu, karton təyyarə olacaq. Bu təyyarəni biz özümüz düzəltmişik... Axı biz özümüz üçün “təyyarələr düzəldir”, xəyalən dövlətlərin sərhədlərini düşünüb tapırıq... Özümüzdən sərhəd qoyaraq düşünürük ki, biz, ilk növbədə, sadəcə insanıq və bir torpaqda yaşayırıq - bu, bizim hamımızın ümumi planetidir. Bundan başqa, CHİNGİZ rekvizitlə bağlı bizə məsləhət verdi və onu tapmaqda kömək etdi. Əsərin baş qəhrəmanı peşə etibarilə santexnikdir, mən isə, əlbəttə, santexnikadan çox şey anlamıram (gülür). CHİNGİZ isə hər şeyi bilirdi və məsələn, Qenanın təmir etdiyi su kəmərini hansı materialdan və necə düzəltməyi düşünüb tapırdı. O, bir kisə saman tapdı, və sairə”.

Tamaşanın quruluşunda digər peşəkarlar da iştirak edib.

Rejissor qeyd edir: “Emil Hüseynov bizə işıqla bağlı kömək etdi və təyyarədə olduğu kimi işıq sistemi quraşdırdı. Bundan başqa, əlbəttə, “Artbəndə”dən rejissorlar və aktyorlar Leonid Klets, Konstantin Soldatov, İrina Yakubenko bizə məsləhətlər verir və kömək edirdilər. Belaruslu kinorejissor Andrey Qrinko Qenanın personajına trasyanka dialektində (Belarus və rus elementlərinin bir-birini əvəz etdiyi qarışıq nitq) düzgün danışmaqda kömək etdi. Bulat Sabitov premyera zamanı çox gözəl fotoşəkillər çəkdi. Mən onların hamısına minnətdaram!”

Premyera uğurla keçdi. Tamaşaya baxmaq istəyənlər teatra gələ bilərlər.

Müsahibimiz əlavə edir: “Ümidvaram ki, bu tamaşa uzun müddət teatrın repertuarında qalacaq. Ona da ümid edirəm ki, tamaşa dünya nizamı ilə bağlı suallara cavab tapmaqda və öz daxili aləminə nəzər salmaqda tamaşaçılara kömək edəcək”.

Baş qəhrəmanı təsvir edən İskra Tarran deyir ki, Qena tipik “sadə kiçik insandır”, amma əslində, o, Kainatın özü kimi böyükdür.

Yevgeni Maksimov öz rolu və tamaşa üzərində iş prosesi ilə bağlı fikirlərini AZƏRTAC-la bölüşür. O, teatr və kino aktyorudur. Danışıq janrının artisti, qiraətçi, bədii söz ustasıdır. Əlbəttə, Yevgeninin əsas vəzifəsi monotamaşanın formatının öhdəsindən gəlmək idi.

Aktyor qeyd edir: “Səhnədə “monorejimdə” oynamaq prinsip etibarilə aktyor bacarıqlarından biridir. Yəni, müəyyən sayda təkrarlardan sonra səhnə fəaliyyətinin rahat olduğu məqam yetişir. Elə alınıb ki, mən 10 ildən çox müddətdə “Moskonsert”in ədəbi-dramatik şöbəsində çalışmışam, orada isə tamaşaçı ilə təkbətək qalmaq adi haldır. Ona görə də deyə bilərəm ki, hansısa ciddi problemlər (məhz monotamaşa formatından ötrü) olmadı, mən belə formata alışmışam. Çətinliklərə gəldikdə... Pyesdə maraqlı üslub var: baş qəhrəman özü haqqında üçüncü şəxs qismində danışır. “Qena oyanır...”, “Qena avtobusda gedir...” və sairə. Bu, müəyyən kənarlaşdırma yaradır və üslub çox yaxşı işləyir. Məsələn, sanki pyesi oxuyursan. Lakin bir aktyor kimi mənim belə mətni söyləməyim onu “mənimsəməyim” deməkdir. Bu isə, yumşaq desək, çox da rahat deyil. Və yaxud belə gülməli xüsusiyyət də var. Tamaşaçı üçün süjet öz-özlüyündə çox mühümdür. Nə baş verdi? Sonra nə baş verdi? Bundan əvvəl nə olmuşdu? Mən isə artıq bu ssenarini dərinliyinə qədər bilirəm! Ola bilər ki, bir aktyor kimi mənə ayrı-ayrı parçalarda dərinliyə getmək maraqlıdır. Mən bununla hansısa canlı məqamı “tutmaq” istəyirəm. Əlbəttə, burada ciddi təhlükə də var: sadəcə olaraq hekayəni “itirmək”, onu mənim üçün rahat olan üslubda “əritmək” olar. Ona görə də hekayənin bütün xətti boyu, hətta öz istəklərinə zidd olsa belə, dəqiq sərhəd müəyyən etmək çox mühümdür. Bu, belə səhnə forması üçün kifayət qədər tipik problemdir”.

Yevgeninin qarşısında duran digər vəzifə belaruslu santexniki oynamaq idi. O, bunu üçün müəyyən üsullardan istifadə edir. Aktyor əlavə edir: “Mənim dostlarım arasında belaruslu çoxdur. Təbii ki, mən onları xatırlayırdım, müəyyən etmək istəyirdim ki, bütün bu insanları birləşdirən ortaq cəhət nədir? Sonra anladım ki, hər hansı konkret cəhəti müəyyən etmək çox çətindir. Əlbəttə, yutuba da təsadüfi Belarus blogerlərinə, sadəcə gülməli videoçarxlara baxırdım. Nitq manerasına fikir verirdim, lakin heç bir fanatizm olmadan. Yeri gəlmişkən, bizdə “qaralama” nümayişinə bir tanışımız - Andrey Qrinko gəldi. O, demək olar ki, “ikili bir şəxsdir” - həm Belarus, həm də rejissordur. Bir neçə sözün və səslərin tələffüz edilməsi üzrə mənə məsləhətlər verdi. İzah etdi ki, Belarus dili ilə “trasyanka” arasında fərq nədədir? Belə bir epizod var; pyesin həyəcanlanan qəhrəmanı məhz “trasyanka” dialektində danışır. Qısası, demək olar ki, dil məsələsi üzrə bizim əsl məsləhətçimiz var idi və o, əlbəttə, bizə çox kömək etdi. Digər tərəfdən qəhrəmanın milliyyəti burada həlledici əhəmiyyətə malik deyil. O, belaruslu olmaya da bilərdi. İndi mənə elə gəlir ki, qəhrəmanın hissləri, onun narahatlıqları milli xüsusiyyət daşımır. Mən tamaşanı tez-tez oynadıqca, bunu daha aydın başa düşürəm”.

Rus aktyoru kimi, Yevgeni Bakı tamaşaçısı ilə qarşılıqlı ünsiyyətdə özünü rahat hiss edir. “Bakı mənim üçün yad şəhər deyil. Uşaqlıqda mən burada çox olmuşam, yayda tətilə gəlirdim. Müvafiq olaraq, mənə tamaşaçını bakılı, deyək ki, rusiyalı və ya moskvalıya bölmək çətindir. Bundan başqa, səhnədə olduğum zaman həmin məqamda mən tamaşaçı ilə birbaşa ünsiyyətin fərqini o qədər də hiss etmirəm. Onların məni başa düşməsi çox yaxşıdır, nəyə görəsə mən buna şübhə etmirəm. Yeri gəlmişkən, həm də məhz Bakıda mənə tez-tez deyirlər ki, sən hansısa artistə bənzəyirsən, amma kimə oxşadığımı xatırlaya bilmirəm. Bu, gülməlidir”.

Yevgeni Bakıda “Meyvələrin söhbəti” tamaşasında iştirak edib və qazandığı təcrübədən razı qalıb.

Müsahibimiz sonda deyib: “Biz “Artbəndə” ilə Füzulinin “Meyvələrin söhbəti”ni iki dəfə oynadıq. Bu, uşaqlar üçün tamaşadır və nəticədə çox maraqlı alındı. Onda aydın oldu ki, mən poeziya ilə məmnuniyyətlə işləyə bilərəm. Son nəticədə ədəbi konsertlər də mənim peşəkar təcrübəmin böyük bir hissəsidir”.