Moskva, 29 mart, AZƏRTAC

Bu gün siyasi vəziyyət həm müxtəlif ölkələr arasında, həm də bir sıra dövlətlərin daxilində müxtəlif səviyyələrdə baş verən çoxsaylı gizli və açıq münaqişələrlə səciyyəvidir. Mütəxəssislər çox vaxt deyirlər ki, danışıqlar prosesində qadınların daha çox iştirak etməsi pis olmazdı, bəlkə də bu, bir sıra hallarda çıxılmaz vəziyyətlərdən xilas olmağa kömək edərdi.

RF Dövlət Dumasının deputatı, Rusiya-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun rəhbəri Dmitri Savelyev bu vəziyyəti şərh edərək deyib: “İndi dünyada çox mürəkkəb vəziyyət yaranıb. Təbiətən daha hövsələli, daha mülayim olan qadınlar dialoqa, insanlar və ölkələr arasında körpü yaratmağa daha çox meyil edirlər. İndi hər bir ölkənin qarşılaşdığı qlobal problemlərin həllinə təzə baxış, qadın münasibəti hamımız üçün çox vacibdir. Məsələn, Azərbaycanda bunu çox yaxşı başa düşürlər, bu ölkədə bütün sahələrdə qadınların rolu çox yüksəkdir və artmaqda davam edir”.

Rusiya-Azərbaycan Dostluq Mərkəzinin rəhbəri, psixologiya elmləri namizədi, politoloq Nataliya Krasovskaya AZƏRTAC-a müsahibəsində qadın məsələsinin bu cür qoyuluşu barədə danışıb.

-Azərbaycanda sonuncu seçkilərin yekunlarına görə bələdiyyələrdə qadınların sayı altı dəfə artıb. Siz həmin seçkilərdə Rusiyadan müşahidəçi olmusunuz. Necə hesab edirsiniz, bu nəticə gözlənilirdimi?

-İşimlə əlaqədar mən Azərbaycanda tez-tez oluram və burada çoxlu müstəqil, qeyri-adi qadınlarla görüşmüşəm. Şərq ölkəsi üçün bu fenomenin nə ilə izah edildiyini başa düşürəm. 1918-ci ildə qadınların seçkilərdə səsvermə hüququ aldığı ilk müsəlman dövləti məhz Azərbaycan olub. Müqayisə üçün: Fransada qadınlara seçki hüququ 1944-cü ildə, İsveçrədə isə 1971-ci ildə verilib. Yaxın Şərqin bəzi ölkələri yalnız bu minilliyin əvvəlində qadınlara kişilərlə bərabər hüquqlar verməyi qərara alıb. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanı cəmi beş il bundan əvvəl belə qərar qəbul edib. Azərbaycan Respublikasında bu məsələdə ümummilli lider Heydər Əliyev çox böyük rol oynayıb. 1995-ci ildə Azərbaycanda “Qadınlara münasibətdə ayrı-seçkiliyin bütün formalarının ləğv edilməsi haqqında” BMT Konvensiyası ratifikasiya olunub. 2006-cı ildə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılıb, “Kişi və qadınların gender hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi haqqında” Qanun qəbul edilib. Hazırda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu siyasəti davam etdirir. Son altı ildə gender bərabərliyinin möhkəmlənməsi, qadınların hüquq və imkanlarının genişlənməsi tədbirləri üçün hökumətin maliyyə dəstəyi artırılaraq 120 min dollardan 1 milyon dollara çatdırılıb.

Bu gün Azərbaycan dövlət siyasəti, həmçinin ənənələrlə tərəqqinin əlaqələndirilməsi sayəsində qadınların öz qabiliyyətlərini tam həcmdə reallaşdıra bilməsini, onların ictimai fəaliyyətlə daha aktiv məşğul olmasını göstərən nadir nümunədir.

-Qadın məsələsi sahəsində Azərbaycanla müqayisədə Rusiyada vəziyyət necədir?

-Ölkələrimizin sakinlərinin mentalitetindəki bütün fərqlərə baxmayaraq, rus və Azərbaycan qadınlarının xeyli oxşarlığı istər-istəməz nəzərə çarpır. Azərbaycanda və Rusiyada qadınların vəziyyətini əks etdirən bəzi rəqəmlər göstərmək istəyirəm. Azərbaycanda qadınlar ölkənin məşğul əhalisinin 48,5 faizini təşkil edir. Müxtəlif fəaliyyət sahələrində onların faiz nisbəti dəyişir. Məsələn, ümumtəhsil müəssisələrinin işçiləri arasında qadınlar 78,5 faiz, təbabətdə 65 faiz, elm sahəsində 53,5 faiz təşkil edir. Çox əlamətdar haldır ki, Azərbaycanda ali və orta ixtisaslı qadın mütəxəssislər kişilərdən çoxdur. Bundan əlavə, ölkənin dövlət qulluqçularının 29 faizi və sahibkarların təxminən 20 faizi qadınlardır. Rusiyalı qadınlar adətən səhiyyə, təhsil, iaşə və turizm sahələrində, mehmanxana işində və satış sahəsində daha çox uğur qazanır. Banklarda, sığorta və investisiya şirkətlərində vəzifələrin demək olar ki, üçdə iki hissəsini zərif cinsin nümayəndələri tutur. Yaxın vaxtlarda 35 ölkədə aparılmış tədqiqat barədə məlumatlara görə, Rusiyada rəhbər vəzifələr tutan qadınların sayı ən yüksək - 40 faizdir. Bu, ABŞ və Böyük Britaniya ilə müqayisədə demək olar ki, iki dəfə çoxdur. Prokurorluq və məhkəmə orqanları əməkdaşlarının 80 faizi qadınlardan ibarətdir. Rusiyalı məmurların 70 faizi qadınlardır. Nəhayət, Dövlət Dumasında və regional parlamentlərdə deputatların 14 faizi qadınlardır. Bu rəqəmlər Azərbaycan siyasətindəki vəziyyətə tamamilə uyğundur.

-Hətta Avropa ilə müqayisə aparsaq, bu da sonuncunun xeyrinə olmayacaq. Bu o deməkdirmi ki, bizim ölkələrdə qadın məsələsi həll edilib?

-İstər Rusiyada, istərsə də Azərbaycanda qadın hüquqları ilə bağlı vəziyyəti ideal hesab etmək düzgün olmazdı. BMT-nin üzvü olan 189 dövlət tərəfindən qəbul edilmiş Pekin Fəaliyyət Platformasında hakimiyyət strukturlarında rəhbər vəzifələrin azı 30 faizini qadınlara vermək tövsiyə edilib. Lakin bu nisbət heç də bütün sahələrdə gözlənilmir. Bu, xüsusən siyasətə və iqtisadiyyatın aparıcı sahələrinə aiddir. Həmin sahələr əsasən kişilərin səlahiyyəti kimi qalır. Əməyin ödənilməsində gender bərabərsizliyi hələ də müşahidə olunur. Qadınların ümumi gəliri kişilərin gəlirindən azdır. Ona görə də hər iki ölkə bu problemlər üzərində hələ çox işləməlidir, çünki müasir dünyada qadınların vəziyyəti ölkənin inkişafı barədə mühakimə yürütməyə əsas verən başlıca indikatorlardan biridir. Lakin qeyd etmək istəyirəm ki, ən başlıcası, qadınlar dövlətlərarası mədəni əlaqələrin inkişafında və xalq diplomatiyasında xüsusi rol oynayır.

-Deməli, qadınlara dünya münaqişələrini həll etmək imkanı verməyin vaxtıdır?

-Qadın məntiqi, qadın intuisiyası, onların münaqişələri tənzimləmək, gərginliyi aradan qaldırmaq istəyi adi məsələlərə təzə, qeyri-standart mövqedən yanaşmağa imkan verir, məhz bu cəhətlər xalq diplomatiyasının məqsədləri ilə uğurlu şəkildə birləşir. Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyeva xalq diplomatının ən parlaq nümunəsi ola bilər. Mehriban Əliyeva əsl sülh elçisi olmaqdan əlavə, onun təşəbbüsü ilə qadın hüquqlarını müdafiə edən çoxlu qanun layihələri yaradılıb. Prezidentin qızı Leyla Əliyevanın fəaliyyəti də xalqlar arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə yönəlib: o, Heydər Əliyev Fondunun Rusiyadakı nümayəndəliyinin rəhbəri kimi mümkün qədər daha çox rusiyalının Azərbaycan mədəniyyətini özləri üçün kəşf etməsindən ötrü çox iş görür. Prezident İlham Əliyevin ikinci qızı Arzu Əliyeva milyonlarla tamaşaçıya Azərbaycanın tarixi və mədəniyyəti barədə söhbət açan maarifləndirici və sənədli filmlərə prodüserlik edir.

Azərbaycan qadınları arasında bu cür misallardan çox göstərmək olar. Dinara Əliyevanı Rusiyada və bütün dünyada opera sənətinin biliciləri yaxşı tanıyırlar. Vyana operasında dəfələrlə aparıcı partiyaları ifa etmiş bu opera müğənnisi 2010-cu ildən Böyük Teatrın solistidir və Moskvada özünün opera festivalını keçirməyə başlayıb. Rəssam və ictimai xadim Aydan Salahova 1992-ci ildə Moskvada özəl qalereya açıb. Bu gün müasir və aktual incəsənətlə məşğul olan həmin qalereya Rusiyada ən nüfuzlu rəsm qalereyalarından biridir. Demək istəyirəm ki, qadının seçdiyi fəaliyyət sahəsində uğur qazanması azdır - o, həmişə qarşılıqlı anlaşmaya, sülhə və dostluğa kömək etməyə çalışır. Bütün dünyada münaqişələrin kəskinləşdiyi müasir şəraitdə bu, həm ictimai fiqur üçün, həm də siyasi xadim üçün ən qiymətli keyfiyyətdir.

Fəridə Abdullayeva

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Moskva