- Hörmətli Ramiz müəllim, bu yaxınlarda Avropa Şurası Parlament Assambleyasının seçkiləri müşahidə Missiyasının rəhbəri Milli Məclisə 2005-ci il noyabrın 6-da keçirilmiş seçkilərlə və bu il mayın 13-nə təyin olunmuş təkrar seçkilərlə bağlı Missiya adından bəyanatla çıxış etmişdir. Bəyanatda bəzi tənqidi məqamlar da öz əksini tapmışdır.

6 noyabr seçkiləri Azərbaycanda və ölkəmizin hüdudlarından kənarda çox diqqətlə izlənilmiş və müxtəlif fikirlər səslənmişdir. Siz ötən seçkiləri necə qiymətləndirirsiniz?

- Doğrudur, parlament seçkiləri Azərbaycanda və xaricdə böyük maraqla izlənilmişdir. Bu, dövlətimizin regionda tutduğu aparıcı mövqe, son dövrlər dünyada baş verən dəyişikliklərlə bağlıdır. Ölkəmizin ictimai-siyasi həyatında mühüm hadisə olan 2005-ci il parlament seçkiləri həm Azərbaycanda, həm də xaricdə müzakirə, təhlil və araşdırmalar mövzusu olmuşdur. Buna da mən təbii baxıram, çünki Azərbaycan bu proseslərdən kənarda qala bilməz.

Müasir dövlətlərin təməlini təşkil edən demokratik seçkilər sabit vətəndaş cəmiyyətini və hər bir ölkənin mütərəqqi inkişafını təmin edən amillərdən biridir. 1995-ci il Konstitusiyası bu sahədə əsas prioritetləri müəyyən etmiş, Azərbaycanda demokratik seçkilərin hüquqi bazasının yaradılması üçün əsas olmuşdur. O vaxtdan ötən 10 il ərzində seçki qanunvericiliyində və praktikasında daim təkmilləşdirilmə aparılmış, milli seçki standartları Avropa və dünya təcrübəsinə uyğunlaşdırılmışdır. Həmin işdə Avropa Şurası və ATƏT kimi beynəlxalq təşkilatların texniki yardımından səmərəli istifadə olunmuşdur. Bu baxımdan 1995-ci ildən bəri keçirilmiş hər bir seçki əvvəlki ilə müqayisədə seçkilərin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması yolunda irəliyə atılmış bir addım hesab oluna bilər.

Sonuncu parlament seçkiləri də ötən illərdəki seçkilərdən fərqli olaraq, demokratikləşmə prosesini sürətləndirən bir sıra müsbət yeniliklərlə yadda qalmışdır. Azərbaycan hökuməti siyasi iradə nümayiş etdirərək seçkilərin azad, şəffaf və demokratik şəraitdə keçirilməsi üçün bütün zəruri tədbirləri görmüşdür. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan xalqı seçkilərdə öz sözünü demiş, istədiyi namizədə açıq, ədalətli, azad şəkildə səs vermiş, beləliklə, Azərbaycan öz demokratik inkişafında yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur.

Bununla yanaşı, qeyd edilməlidir ki, seçkilər sahəsində tərəqqinin əldə edilməsinə baxmayaraq, bəzi nöqsanlar və çatışmazlıqlar hələ də qalmaqdadır. Bu hallara da biz dözümlü yanaşmalıyıq, onları inkişafın “xəstəliyi” və ya arzuolunmaz təzahürləri kimi qəbul etməliyik. Əsas odur ki, belə nöqsanları aradan qaldırmaq üçün hakimiyyətin aydın bəyan edilmiş iradəsi vardır. Biz demokratiya yolunu öyrənə-öyrənə keçməliyik. Şübhəsiz ki, 2005-ci il noyabrın 6-da keçirilmiş seçkilər zamanı da bəzi qanun pozuntuları baş vermişdir. Bunun həm obyektiv, həm də subyektiv səbəbləri var. Belə hallar heç bir ölkədə istisna olunmur və Azərbaycan hökuməti həmin pozuntuların aradan qaldırılması üçün kompleks tədbirlər görmüşdür.

- Həmin qanun pozuntularını doğuran amillər hansılardır və mümkünsə, bunlara yol vermiş şəxslər barəsində hansı tədbirlər görüldüyünü bir daha oxuculara xatırladardınız.

- Gəlin, əvvəlcə obyektiv amilləri araşdıraq. Bu amillər ondan ibarətdir ki, seçki komissiyalarının, xüsusilə məntəqə seçki komissiyalarının üzvlərinin peşə hazırlığı müasir tələblərə cavab verən səviyyədə deyildir. Ümumiyyətlə, seçkilər mürəkkəb bir prosesdir və bu proses zamanı, xüsusilə də, səsvermə zamanı atılan hər bir addım qanuna əsaslanmalıdır. Hesab edirəm ki, bunun üçün Mərkəzi Seçki Komissiyası və dairə seçki komissiyaları aşağı komissiya üzvlərinin peşə hazırlığının artırılması məqsədi ilə daim ciddi tədbirlər görməlidirlər. Məsələn, seçki günü məntəqə seçki komissiyaları üzvlərinin davranışına dair çox sadə, qısa və aydın təlimatlar verməklə yanaşı, həm də maarifləndirmə işi aparılmalı, mütəmadi treninqlər keçirilməlidir.

Qanun pozuntularının subyektiv səbəblərini isə bəzi icra orqanları, seçki komissiyaları və bələdiyyə nümayəndələrinin öz şəxsi mövqelərini qanundan üstün tutmalarında axtarmaq lazımdır. Bəzi dairələrdə seçki rəsmilərinin qanun pozuntularına yol verməsi, saxtakarlıq hallarının müşahidə olunması, seçki prosesinə, xüsusilə də, səslərin sayılması prosesinə birbaşa müdaxilə etmələri bizdə ciddi narahatlıq doğurur. Ona görə də 423 seçki məntəqəsində və 10 seçki dairəsində səsvermənin nəticələri ləğv olunmuşdur. Seçki saxtakarlığına və seçki qanunvericiliyinin digər pozuntularına görə 18 nəfər cinayət məsuliyyətinə cəlb olunmuş, o cümlədən bir neçə seçki komissiyasının sədri, üzvləri həbs edilmiş və ədalət mühakiməsi qarşısında cavab vermişlər. Bundan əlavə, Azərbaycan Prezidentinin “Azərbaycan Respublikasında seçki praktikasının təkmilləşdirilməsinə dair” 2005-ci il 11 may və “Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərin hazırlanması və keçirilməsi ilə bağlı təxirəsalınmaz tədbirlər haqqında” 25 oktyabr tarixli sərəncamlarının müddəalarını yerinə yetirmədiklərinə görə üç rayonun icra hakimiyyəti başçısı, bir rayonun icra hakimiyyəti başçısının müavini və icra hakimiyyəti başçısının altı ərazi nümayəndəsi intizam qaydasında məsuliyyətə cəlb edilərək, tutduqları vəzifələrdən azad edilmişdir. Seçki qanunvericiliyinin pozulması ilə bağlı hökumət tərəfindən digər müvafiq tədbirlər də görülmüşdür. Hesab edirəm ki, bu tədbirlər seçki pozuntularının aradan qaldırılmasında hökumətin mövqeyini və siyasi iradəsini aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu, cənab Prezidentin məlum sərəncamlarında və seçkidən sonra atdığı addımlarda öz əksini tapmışdır.

Bir daha xatırlatmaq istərdim ki, göstərilən sərəncamlarda öz əksini tapan müddəalar parlamentə keçiriləcək təkrar seçkilərdə də qüvvədədir və bu sənədlərdən irəli gələn tələbləri yerinə yetirməyən şəxslər vəzifəsindən və cəmiyyətdə tutduğu mövqeyindən asılı olmayaraq, məsuliyyətə cəlb ediləcəklər. Dövlət məmurlarının, seçki administrasiyasının, bələdiyyə nümayəndələrinin və digər şəxslərin seçki prosesinə müdaxiləsinə münasibət əvvəlkindən daha sərt olacaqdır.

Burada əsas məsuliyyət dövlət məmurlarının üzərinə düşür. Dövlətə qulluq etməli olan şəxslər seçkilər zamanı özbaşınalıqlara yol verməməlidirlər. Belə halların qarşısı çox ciddi şəkildə alınacaqdır. Artıq seçkiqabağı təşviqat zamanı seçiciləri qanunla qadağan olunmuş üsullarla ələ almalarına görə bir neçə namizədin qeydiyyatı ləğv edilmişdir. Hazırda bu sahədə ümumiləşdirmələr və təhlillər aparılır və may ayının 13-dən sonra seçkilər zamanı və seçki günü seçki saxtakarlığına yol vermiş şəxslər və onlar barəsində görülmüş tədbirlər haqqında Azərbaycan cəmiyyəti məlumatlandırılacaqdır.

- AŞPA Missiyası öz bəyanatında Venesiya Komissiyasının dəstəyi ilə seçki qanunvericiliyi və sərbəst toplaşmaq azadlığı haqqında qanuna dəyişikliklərin olunması tövsiyəsi ilə çıxış etmişdir. Bu sahədə Venesiya Komissiyası ilə əməkdaşlıq davam etdiriləcəkmi?

- Azərbaycan Respublikası Venesiya Komissiyası ilə daim əməkdaşlıq edir, xüsusilə də seçki qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi sahəsində. Biz bu əməkdaşlığı konstruktiv hesab edir və çox yüksək qiymətləndiririk. Xatırlatmaq istərdim ki, 6 noyabr seçkiləri ərəfəsində də Avropa Şurasının bu qurumu ilə əməkdaşlıqda seçki qanunvericiliyinə bir sıra dəyişikliklər olunmuş, Azərbaycan Prezidentinin 2005-ci il 11 may və 25 oktyabr tarixli sərəncamları Venesiya Komissiyasının əksər tövsiyələrinin həyata keçirilməsini təmin etmişdir. Bundan əlavə, seçkilərlə bağlı şikayət və ərizələrə səmərəli baxılması qaydaları təkmilləşdirilmişdir. Biz bu istiqamətdə əməkdaşlığın davam etdirilməsində maraqlıyıq və seçki qanunvericiliyinin, eləcə də, sərbəst toplaşmaq azadlığı haqqında qanunun təkmilləşdirilməsi sahəsində birgə işləməyə hazırıq. Texniki yardım almaq məqsədi ilə Azərbaycan hökuməti həm Venesiya Komissiyasına, həm də ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosuna müraciət etmişdir.