Bakı, 19 may, AZƏRTAC

Bakı son illərdə beynəlxalq siyasi, humanitar və qlobal əhəmiyyətli tədbirlərin keçirildiyi əsas mərkəzlərdən birinə çevrilib. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra bu proses daha da sürətlənib. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi strateji siyasət nəticəsində qlobal səviyyədə narahatlıq doğuran məsələlərin məhz Bakıda müzakirəsi üçün əlverişli və etibarlı platforma formalaşıb. BMT çərçivəsində keçirilən COP29 və qısa müddət sonra təşkil olunan Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) Bakıda baş tutması yalnız klassik diplomatiya deyil, həm də ictimai və mədəni diplomatiya baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun və etibarlı tərəfdaş imicinin daha da möhkəmləndiyini göstərir.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı, siyasi elmlər doktoru Rizvan Nəbiyev bildirib.

Deputat qeyd edib ki, WUF13-də 182 ölkədən 40 mindən çox iştirakçının təmsil olunması tədbirə olan yüksək marağın və Bakıya göstərilən beynəlxalq etimadın göstəricisidir. Onun sözlərinə görə, paytaxtın müasir infrastrukturu, yeni şəhərsalma layihələri, memarlıq nümunələri, mədəni potensialı və beynəlxalq tədbirlərin təşkili sahəsində qazandığı təcrübə Azərbaycanın artıq bu istiqamətdə qlobal mərkəzlərdən birinə çevrildiyini nümayiş etdirir.

R.Nəbiyev vurğulayıb ki, Ümumdünya Şəhərsalma Forumu regionda və türk dünyasında ilk dəfə məhz Azərbaycanda keçirilir. Bu isə ölkəmizin artıq yalnız regional deyil, qlobal səviyyədə də mühüm dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi qəbul olunduğunu göstərir.

Deputat bildirib ki, BMT platformalarında da “dövlət başçısı diplomatiyası”nın rolu xüsusi qeyd olunur və artıq dünya miqyasında belə bir etimad formalaşıb ki, Azərbaycan və onun rəhbərliyi qlobal əhəmiyyətli məsələlərin müzakirəsi üçün təhlükəsiz, peşəkar və yüksək təşkilati imkanlara malik platforma təqdim etməyə qadirdir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan yalnız milli problemlərin həlli ilə kifayətlənmir, eyni zamanda qazandığı təcrübəni beynəlxalq ictimaiyyətlə bölüşməyə və çoxtərəfli əməkdaşlığa açıq olduğunu nümayiş etdirir.

Rizvan Nəbiyev xatırladıb ki, Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun tarixi 2001-ci ildə BMT Baş Assambleyasının qəbul etdiyi qərara gedib çıxır. Tədbirin ilk sessiyası 2002-ci ildə Keniyanın paytaxtı Nayrobi şəhərində keçirilib və həmin vaxtdan etibarən forum iki ildən bir təşkil olunur.

Deputat urbanizasiyanın hazırda qlobal səviyyədə ən aktual problemlərdən biri olduğunu bildirib. O qeyd edib ki, dünya əhalisinin sürətlə artması və şəhərlərdə məskunlaşmanın genişlənməsi nəticəsində urbanizasiya artıq sosial, iqtisadi və ekoloji çağırışlarla birbaşa əlaqələnir. Hazırda dünya əhalisinin yarıdan çoxunun şəhərlərdə yaşadığını diqqətə çatdıran R.Nəbiyev əlavə edib ki, BMT proqnozlarına əsasən, yaxın 25 il ərzində bu göstərici 68-70 faizə çatacaq. Bu isə şəhərlərin daha çox yüklənməsi, kənd yerlərinin boşalması, ərzaq təhlükəsizliyi və təchizat zəncirində problemlərin dərinləşməsi deməkdir.

Onun sözlərinə görə, dünya üzrə ümumi daxili məhsulun təxminən 60 faizi şəhərlərdə istehsal olunur. Eyni zamanda karbon emissiyalarının təxminən 70 faizi şəhərlərin payına düşür. Tikinti sektoru və tikililərin istismarı isə qlobal karbon emissiyalarının 34 faizini təşkil edir. Bu səbəbdən urbanizasiya, iqlim dəyişiklikləri, nəqliyyat, infrastruktur və dayanıqlı inkişaf məsələləri artıq bir-biri ilə sıx bağlı qlobal problemlərə çevrilib.

Deputat diqqətə çatdırıb ki, 1990–2020-ci illər ərzində şəhərlərin fiziki genişlənməsi əhali artımını üstələyib və bu, plansız urbanizasiya risklərini artırıb. Şəhərlərdə yaşıl zonaların payının azalması, daşqın risklərinin yüksəlməsi və milyonlarla insanın yaşayış yerlərini tərk etmək məcburiyyətində qalması urbanizasiyanın yaratdığı təhlükələrin miqyasını göstərir.

R.Nəbiyev bildirib ki, hazırda dünyada təxminən 2,8 milyard insan qeyri-qənaətbəxş yaşayış şəraitində həyat sürür, 300 milyondan çox insanın daimi yaşayış yeri yoxdur, 1,1 milyard insan isə gecəqondularda yaşayır. Onun sözlərinə görə, bu problemlər yalnız mənzil məsələsi deyil, həm də səhiyyə, təhsil, sanitariya və sosial rifah sahələrində ciddi çətinliklər yaradır.

Deputat qeyd edib ki, BMT məhz bu səbəblərdən təhlükəsiz və dayanıqlı şəhərlərin qurulmasını əsas prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirib. BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərindən biri də dayanıqlı şəhərlər və icmaların formalaşdırılması ilə bağlıdır.

Rizvan Nəbiyev vurğulayıb ki, Azərbaycan Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin icrası istiqamətində fəal əməkdaşlıq aparır və milli səviyyədə müxtəlif proqramlar həyata keçirir. O bildirib ki, Azərbaycan hətta əlavə olaraq 18-ci Dayanıqlı İnkişaf Məqsədini – humanitar minatəmizləmə təşəbbüsünü də irəli sürüb. Deputatın sözlərinə görə, hazırda ölkə ərazilərinin təxminən 13 faizi mina və partlamamış hərbi sursatlarla çirkləndirilib və təhlükəsiz yaşayış mühitinin təmin olunması üçün humanitar minatəmizləmə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Deputat münaqişələrin urbanizasiya və ekoloji təhlükəsizlik baxımından yaratdığı problemlərə də toxunub. O qeyd edib ki, hazırda dünyada 50-dən çox aktiv münaqişə ocağı mövcuddur və bu münaqişələr yalnız humanitar böhran yaratmır, həm də karbon emissiyalarını artıraraq iqlim dəyişikliklərinə mənfi təsir göstərir.

R.Nəbiyev bildirib ki, məcburi köçkünlük və qaçqınlıq problemi də urbanizasiya ilə birbaşa bağlıdır. Hazırda dünyada 120 milyondan çox insan məcburi köçkün və qaçqın vəziyyətində yaşayır və onların böyük hissəsi şəhərlərdə məskunlaşıb. Münaqişələrin davam etməsi halında isə bu rəqəmlərin daha da artacağı proqnozlaşdırılır.

Deputat Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi yenidənqurma və məskunlaşma layihələrinin beynəlxalq səviyyədə maraq doğurduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, son beş ildə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası üçün dövlət büdcəsindən 22 milyard manatdan çox vəsait ayrılıb, 2026-cı il üçün isə əlavə 3,5 milyard manat nəzərdə tutulub. Artıq 80 minə yaxın keçmiş məcburi köçkün 40 yaşayış məntəqəsində məskunlaşıb və qarşıdakı illərdə 200-dən çox yaşayış məntəqəsinin yenidən qurulması planlaşdırılır.

R.Nəbiyev vurğulayıb ki, 30 ilə yaxın işğal dövründə dağıdılmış şəhər və kəndlərin sıfırdan, müasir və ekoloji prinsiplər əsasında yenidən qurulması Azərbaycanın formalaşdırdığı mühüm və nümunəvi təcrübədir.

Deputat sonda bildirib ki, urbanizasiya və şəhərsalma diplomatiyası artıq yalnız tikinti məsələsi deyil, təhlükəsizlik, ekologiya, humanitar problemlər, miqrasiya və dayanıqlı inkişaf kimi qlobal çağırışlarla birbaşa bağlı olan strateji istiqamətdir.

O, Prezident İlham Əliyevin WUF13-ün açılış mərasimində səsləndirdiyi fikirlərə istinad edərək qeyd edib ki, Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində sürətli şəhərsalma prosesləri həyata keçirilir və beynəlxalq ekspertlərlə təcrübə mübadiləsi bu sahədə daha effektiv nəticələrin əldə olunmasına imkan yaradacaq.