Bakı, 3 mart, AZƏRTAC

Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi bu təşkilatın fəaliyyətinin və tarixinin çox mürəkkəb dövründə başlanıb. O vaxt Qoşulmama Hərəkatının fəallığı get-gedə zəifləyir, nəticədə bu Hərəkat mövcud beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə və bütövlükdə beynəlxalq münasibətlər sisteminə o qədər də uyğun gəlmirdi. Hərəkat dünyada baş verən bir çox proseslərdən sanki kənarda qalmışdı. Ola bilsin, bu fakt həm də bir sıra obyektiv səbəblərlə bağlı idi, çünki vaxtilə Qoşulmama Hərəkatı ikiqütblü dünyada əsas qüvvə mərkəzlərini tarazlayan bir amil kimi düşünülmüşdü: bir tərəfdə sosializm düşərgəsi, digər tərəfdə kapitalizm düşərgəsi dayanmışdı, Qoşulmama Hərəkatı isə həmin düşərgələrin heç birini dəstəkləməyən, blokların qarşıdurmasında iştirak etməyən ölkələrdən ibarət idi. Sonrakı dövrdə dünyamız mahiyyət etibarilə birqütblü olanda Qoşulmama Hərəkatının funksional vasitələri fəaliyyət qabiliyyətini itirdi, sadəcə onlara ehtiyac qalmadı.

Politoloq İlqar Vəlizadə bu fikirləri Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına 3 illik sədrliyini, bu sədrliyin müddətinin daha bir il uzadılmasını və COVID-19-a qarşı mübarizə üzrə Təmas Qrupunun Bakıda keçirilmiş sammitini AZƏRTAC üçün şərh edərək söyləyib.

Agentliyin müsahibinin sözlərinə görə, Hərəkat 2019-cu ilə qədəm qoyanda faktiki olaraq öz potensialını tükətmişdi. Azərbaycan sədrliyə başlayanda Qoşulmama Hərəkatının inkişafına yeni dinamika vermək məqsədini qarşıya qoymuşdu. Lakin obyektiv səbəblər üzündən bütün dünya, o cümlədən Qoşulmama Hərəkatı da yeni çağırışlarla üzləşdi. Sonrakı ildə baş verən pandemiya bütün bəşəriyyət üçün təhdid oldu, Hərəkatın bəzi iştirakçıları üçün fəlakətli nəticələr törətdi. Bu dövlətlərin çoxu belə genişmiqyaslı fəlakətlərin öhdəsindən gəlmək üçün ciddi maddi bazaya malik deyildi. Azərbaycan bu Hərəkatın sədri kimi öz üzərinə çox böyük məsuliyyət götürərək COVID-19-a qarşı mübarizə üzrə Qlobal Plan işlənib hazırlanması təşəbbüsü ilə çıxış etdi, bununla əlaqədar bütün gündəliyi hazırladı və onu BMT-nin Baş katibi, həmçinin Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının rəhbərliyi ilə razılaşdırdı. Onlar bu planı dəstəklədiklərini bildirdilər. Sonra yenə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə BMT Baş Assambleyasının bu məsələyə həsr edilmiş fövqəladə sessiyası keçirildi. Vəziyyətin çox mürəkkəb olmasına baxmayaraq, Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatının sammitini onlayn formatda keçirməyə nail oldu. Sammitin bu formatda keçirilməsi Qoşulmama Hərəkatının tarixində ilk belə hadisə, dünya praktikasında ilk belə tədbirlərdən biri idi.

İ.Vəlizadə daha sonra bildirib ki, Azərbaycan özü də ölkələrin postpandemiya vəziyyətindən çıxması üçün praktiki səy göstərib, inkişaf etməkdə olan, yardıma ən çox ehtiyac duyan ölkələrə kömək kimi çox böyük məbləğdə vəsait sərf edilib. Ölkəmiz həm də vaksin millətçiliyinə qarşı çıxış edib, zəif inkişaf etmiş dövlətlərin iqtisadiyyatının bərpasına kömək məqsədilə genişmiqyaslı planın həyata keçirilməsini dəstəkləyib. Politoloq vurğulayıb: “Bu, əlbəttə, Qoşulmama Hərəkatının fəallaşmasına çox mühüm töhfə oldu”.

Müsahibimiz sözünə davam edərək deyib ki, sonrakı illərdə Azərbaycan bu Hərəkatın qurucu qüvvəsini üzv dövlətlərin davamlı inkişafının təmin edilməsi ilə bağlı ən mühüm məsələlərin həllinə, yoxsulluğun azaldılmasına yönəldib, Qoşulmama Hərəkatının fəaliyyətinə dinamika vermək, institusional islahatları reallaşdırmaq üçün çox işlər görülüb, təşkilatın gənclər və parlament şəbəkələri yaradılıb. Bütün bu təşəbbüslər Qoşulmama Hərəkatının inkişafına təkan verib, onu amorf birlikdən dəqiq planlar əsasında fəaliyyət göstərən quruma çevirib.

Qarşıda görüləsi işlərin hələ çox olduğunu qeyd edən İ.Vəlizadə ümidvar olduğunu bildirib ki, Azərbaycanın sədrliyi Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində çoxsaylı pozitiv proseslərə təkan verib. Bu proseslər Hərəkatın beynəlxalq arenada rolunu və nüfuzunu əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.

Müsahibimiz deyib: “Beləliklə, Azərbaycan bir daha uca səslə bəyan etdi ki, bu dövlət özünün ideya və məqsədlərini ifadə etməklə yanaşı, beynəlxalq gündəlikdə duran əsas məsələlərin həlli üçün beynəlxalq birliyin üzvlərini səfərbər etməyi bacarır. Qoşulmama Hərəkatına sədrlik Azərbaycanın diplomatik potensialını artırdı, Azərbaycanla bizim regiondan uzaqda yerləşən dövlətlər arasında münasibətlərin inkişafına stimul verdi, Afrika, Asiya və Latın Amerikasında inkişaf etməkdə olan ölkələrin çoxunun Azərbaycana hörməti artdı. Digər tərəfdən, yadımızdadır ki, 44 günlük müharibə dövründə Azərbaycana çox böyük təzyiq göstərilirdi, çalışırdılar ki, Azərbaycan öz məqsədinə nail olmadan hərbi əməliyyatları dayandırsın. Lakin həmin dövrdə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvləri olan Qoşulmama Hərəkatı üzvlərinin dəstəyi Təhlükəsizlik Şurası çərçivəsində anti-Azərbaycan qətnamənin qəbul edilməsinin qarşısını almağa imkan verdi. Beləliklə, Azərbaycan özünün ədalətli tələblərini əsaslandıra bildi”.

Ekspert “Azərbaycanın sədrliyindən sonra Qoşulmama Hərəkatının gələcəyini necə görürsünüz?” sualının cavabında vurğulayıb ki, bu Hərəkatın əvvəlki kimi olmayacağını əminliklə söyləmək olar. O vurğulayıb: “Azərbaycanın sədrliyi bu təşkilatın tarixində əlamətdar hadisə olub. Gözləmək olar ki, bu illər ərzində cilalanmış formatlar inkişaf edəcək. Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatının iştirakçıları üçün BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri kimi yerin təmin edilməsi ilə bağlı məsələləri də qaldırıb. Bu qurumun ehtimal edilən islahatları çərçivəsində yəqin ki, bu proses sürətlənəcək, çünki Qoşulmama Hərəkatının onlarca üzvü bu təşəbbüsü dəstəkləyib. Azərbaycan həm də Qoşulmama Hərəkatının tamdəyərli beynəlxalq təşkilata çevrilməsi təşəbbüsünü irəli sürüb. Ümid edə bilərik ki, bu Hərəkat yaxın vaxtlarda Qoşulmama Təşkilatına çevriləcək və beynəlxalq arenada bütün iştirakçıların mənafeyini təmsil edən vahid qurum kimi çıxış edəcək. Digər tərəfdən, qeyd etməliyik ki, indiki vəziyyətdə, qlobal qütbləşmə şəraitində yeni soyuq müharibə başlana bilməsi, dünyanın yenidən bir neçə bloka bölünməsi ehtimalı hiss olunanda Qoşulmama Hərəkatı xüsusi aktuallıq kəsb edir və çoxqütblü dünyada yeni bir qütb kimi çıxış edir. Onun məqsədi planetin ayrı-ayrı aparıcı dövlətlərinin geosiyasi və ya hərbi-siyasi ambisiyalarını reallaşdırmaq deyil, bütün üzvlərin və onların hər birinin maraqlarını təmin etməkdir. Bu halda beynəlxalq hüququn aliliyi və təşkilatın təməl prinsipləri də təmin olunacaq”.