Bakı, 8 sentyabr (AZƏRTAC). “Azərikimya” Dövlət Şirkətinin müəssisələrində son vaxtlar texnoloji qurğuların səmərəliliyinin yüksəldilməsi ilə xammal vahidindən məhsul çıxımının artırılması, ekoloji cəhətdən zərərli maddələrin yenidən texnoloji prosesə qaytarılması ilə ətraf mühitin sağlamlaşdırılması sahəsində mühüm uğurlar əldə edilmişdir.

Mövcud qurğu və avadanlığın səmərəliliyinin artırılması ilə bağlı həyata keçirilən ardıcıl və məqsədyönlü tədbirlər sayəsində son dövrlərdə şirkətin müəssisələrində xammallardan və enerjidaşıyıcılarından maksimum səmərəli istifadəyə, yararsız istehsalat tullantılarının həcminin xeyli azaldılmasına, bununla da ekoloji şəraitin daha da yaxşılaşdırılmasına nail olunmuşdur.

Şirkətin İstehsalat İdarəsinin rəisi Firəddin AXUNDOV bu barədə geniş məlumat verərək demişdir:

- İndiki dövrdə mövcud texnoloji avadanlıqla sabahın daha yüksək tələblərinə, yeniləşən dünya standartlarına cavab verə bilən, həm də ən müxtəlif çeşiddə kimyəvi məhsullar istehsal edib ixrac potensialını daha da artırmaq şirkətin zəngin istehsalat təcrübəsinə malik mühəndis-texnik korpusundan böyük səy və əzmkarlıq, novatorluq tələb edir.

Şirkətin müəssisələrində istehsalın sabitliyini, qurğuların təhlükəsiz və ekoloji cəhətdən normal istismarını təmin etmək məqsədi ilə son vaxtlarda bir çox vacib texniki tədbirlər, o cümlədən ixtiraçılar və səmərələşdiricilər tərəfindən təklif olunan yeniliklər həyata keçirilir. Görülən tədbirlər öz səmərəsini verməkdədir.

Bu baxımdan “Sintezkauçuk” zavodunun texniki izopropil spirti sexində aparılmış texniki yeniliklər xüsusilə diqqətəlayiqdir. Belə ki, burada iş prosesi zamanı müəyyən səbəblərdən texnoloji avadanlıq vaxtından tez sıradan çıxırdı ki, bu da müəyyən məhsul itkisi ilə nəticələnirdi. Şirkətin mütəxəssisləri bunun səbəbini araşdıraraq texnoloji prosesdə alınan işlənmiş aşağı qatılıqlı sulfat turşusunun soyudulması məqsədi ilə texnoloji sxemə layihə üzrə əvvəlcədən nəzərdə tutulmamış yeni bir soyuducu qoşmaq qərarına gəlmişlər. Nəticə uğurlu olmuşdur. Texnoloji qurğuda boşdayanmaların qarşısı alınmış, onun fasiləsiz işləməsi təmin edilmiş və məhsul itkisi aradan qaldırılmışdır. Eyni zamanda, ətraf mühitə atılan qaz tullantıları təkrar istehsala qaytarılmış, əlavə məhsul alınmasına nail olunmuşdur.

Həmin sexin vakuum-buxarlandırma qurğusunda aparılmış texniki dəyişiklik nəticəsində isə işlənmış sulfat turşusunun qatılığı yüksək həddə - 65 faizə çatdırılmışdır. Bununla da son məhsulun alınması üçün sulfat turşusunun sərf norması, eyni zamanda məhsulun maya dəyəri aşağı salınmışdır.

Şirkətin və həmin zavodun mütəxəssislərinin birgə texniki yaradıcılıq axtarışlarının nəticəsi olaraq mütləqləşdirilmiş izopropil spirti sexində texnoloji sxemin təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə ona yeni rektifikasiya kalonu qoşulmuşdur. Bu isə dünya bazarına çıxarılan qiymətli əmtəəlik məhsulun aromatik xassələrini yaxşılaşdırmış, beynəlxalq standartlara cavab verən yüksək keyfiyyətli məhsul istehsalına səbəb olmuşdur.

Üzvi sintez zavodunun poliefir sexində əvvəllər atmosferə atılan etilen oksidi və propilen oksidi buxarlarının tutularaq çox qiymətli olan etilenqlikol və propilenqlikol qarışığına çevrilməsi, zavodun ərazisində isə yağların regenerasiyası qurğularının istifadəyə verilməsi məhsul istehsalının və onun keyfiyyətinin artımına müsbət təsirini göstərmişdir.

Şirkətin iri müəssisələrindən olan Səthi aktiv maddələr zavodunda kaustik soda istehsalında qiymətli xammal kimi istifadə olunan civənin itkisinin qarşısının alınması üçün də konkret tədbirlər həyata keçirilmişdir. Müəssisənin ərazisində illərlə yığılıb qalmış, tərkibində civə olan çirklənmiş torpaqdan civənin ayrılması və fiziki-kimyəvi üsulla təmizləndikdən sonra yenidən texnoloji prosesə qaytarılması həm xeyli miqdarda civənin təkrarən prosesə qaytarılması ilə məhsuldarlığın artması, həm də ekologiyanın yaxşılaşdırılması baxımından xüsusilə əhəmiyyətli olmuşdur. Diqqətəlayiqdir ki, bu proses müəssisənin öz daxili imkanları hesabına həyata keçirilmişdir və artıq bir neçə ildir ki, uğurla davam etdirilir. Son dövrlərdə bu üsulla 20 tona yaxın civə yenidən elektroliz prosesinə qaytarılmışdır.

Civə ilə çirklənmiş axıntı sularının xüsusi qapalı sisteminin yaradılması isə ümumi zavod kanalizasiyasına civə və civə birləşmələrinin düşməsinin qarşısını birdəfəlik olaraq almışdır. Hazırda bu cür çirklənmiş bütün sular istehsalatda duz məhlulunun hazırlanmasında istifadə edilir.

Etilen-polietilen zavodunda da məhsuldarlığın və keyfiyyətin yüksəldilməsi, xammal və materiallardan qənaətlə istifadə edilməsi sahəsində bir sıra tədbirlər həyata keçirilmişdir. Etilen istehsalatında sərf normasının aşağı salınması və qurğunun iqtisadi göstəricilərinin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə əsas avadanlıqdan olan piroliz sobalarına verilən qidalandırıcı suyun hazırlanması şöbəsində yenidənqurma işləri aparılmışdır. Nəticədə yüksək temperatur rejimində işləyən sobaların müvafiq aparatlarının tez-tez sıradan çıxmasının qarşısı alınmış, sobaların istismar müddəti artmışdır.

Digər bir səmərələşdirici təklif üzrə reaktorların katalizatorlarının dəyişdirilməsi sayəsində etilenin tərkibindəki kənar qarışıqların miqdarı azaldılmış, xammal itkisi minimuma endirilmişdir.

Müəssisələrimizdə istehsal həcminin artırılması, alınan məhsulların keyfiyyətinin durmadan yüksəldilməsi ilə yanaşı ekologiyanın yaxşılaşdırılması, ətraf mühitin - atmosferin və biosferin qorunması məsələlərinə də ciddi fikir verilir.

Üzvi sintez zavodunun propilen oksidi istehsalatında yaranan abqazların zərərsizləşdirilməsi, propilenxlorhidrin yarımfabrikatının neytrallaşdırılması məqsədi ilə daha məhsuldar neytrallaşdırıcının, propilen oksidinin dəmiryol çənlərinə doldurulması sahəsində çənlərin nəfəsliklərindən çıxan propilen oksidi buxarlarının tutulması qurğularının quraşdırılması ətraf mühitin çirklənməsinin və aparatların aşınmasının qarşısını xeyli dərəcədə almışdır.

Əhəng südü sexində sobalardan çıxan qazların tərkibində olan tozların tutulması üçün sistemə qoşulmuş siklonların, transformator yağlarının qurudulması üçün nəzərdə tutulmuş yeni qurğunun sayəsində həmin ərazidə ətraf mühitin təmizliyi artırılmışdır.

Kimyaçılar ekoloji təmizliyin və sağlamlığın saxlanıb-qorunmasında müstəsna əhəmiyyətə malik olan yaşıllıqların salınmasına və onların artırılmasına da son illər xüsusi diqqət yetirirlər. Ölkə Prezidentinin 2003-cü il 18 fevral tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasında meşələrin bərpa edilməsi və artırılmasına dair Milli Proqram”da nəzərdə tutulduğu kimi, sürüşmə ehtimalı olan zonalarda torpaqların eroziyasının qarşısının alınması üçün meşə zolaqlarının, yaşıllıqların salınmasının vacibliyi nəzərə alınmışdır. Kimya müəssisələrinin daxili və ətraf ərazilərində bu baxımdan genişmiqyaslı işlər görülmüş və bu iş artıq daimi xarakter almışdır. Bu günədək 22 hektar ərazidə 42 mindən artıq müxtəlif ağac əkilmiş, onların vaxtaşırı suvarılması üçün həmin ərazilərə ümumi uzunluğu 16 min 680 metr olan su xətti çəkilmişdir.

Bir sözlə, son illər “Azərikimya” Dövlət Şirkəti və onun müəssisələrində istehsalatın genişləndirilməsi, məhsulların həcminin və keyfiyyətinin artırılması ilə yanaşı ekologiya məsələlərinin də diqqət mərkəzində olması kimyaçılarımızın bugünkü və sabahkı uğurlarının, əmək nailiyyətlərinin əsasını təşkil edir.