Bakı-Daşkənd xətti: Yeni Avrasiya bağlantısının strateji dayağı – ŞƏRH
Bakı, 25 avqust, AZƏRTAC
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcını göstərməklə yanaşı, daha geniş bir geosiyasi prosesin mühüm göstəricisinə çevrilir. Səfərin nəticələrinə yalnız ikitərəfli əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi kontekstində baxmaq kifayət deyil. Burada daha mühüm məqam Azərbaycanın Cənubi Qafqazdakı strateji mövqeyi ilə Özbəkistanın Mərkəzi Asiyadakı artan iqtisadi və geosiyasi çəkisinin vahid bağlantı məkanında birləşməsidir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a məxsusi açıqlamasında Brüssel Enerji Klubunun qlobal enerji məsələləri üzrə məsləhətçisi, Vyanada yerləşən Siyasi Risk və Strateji Məsləhət Xidmətinin baş eksperti, siyasi elmlər doktoru Elxan Nuriyev səsləndirib.
O qeyd edib ki, Daşkənddə imzalanmış “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə” bu münasibətlərin siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirir. Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi isə tərəfdaşlığın artıq ayrı-ayrı siyasi təşəbbüslər səviyyəsindən çıxaraq institusional xarakter aldığını göstərir. Yeni sənədlər, investisiya layihələri, iqtisadi əməkdaşlıq və ticarətin 2030-cu ilədək 1 milyard dollara çatdırılması hədəfi münasibətlərin gələcək gündəliyinin kifayət qədər konkret olduğunu nümayiş etdirir.
"Lakin səfərin əsas strateji əhəmiyyəti heç də bu göstəricilərlə məhdudlaşmır. Azərbaycan və Özbəkistan getdikcə daha çox bir-birini yalnız tərəfdaş dövlət kimi deyil, dəyişən Avrasiya məkanında bir-birini tamamlayan iki strateji qovşaq kimi görür. Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın ən mühüm iqtisadi mərkəzlərindən biridir. Azərbaycan isə Xəzərdən Cənubi Qafqaza, Türkiyədən Avropa bazarlarına uzanan nəqliyyat və enerji marşrutlarında mühüm mövqeyə malikdir. Bu iki məkanın daha sıx birləşdirilməsi yeni geoiqtisadi imkanlar yaradır. Bu baxımdan Orta Dəhliz, xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Son illərdə Orta Dəhliz haqqında çox danışılır. Lakin növbəti mərhələdə əsas məsələ yalnız marşrutun mövcudluğunu təmin etmək deyil, onu rəqabətqabiliyyətli, sürətli və proqnozlaşdırıla bilən logistika sisteminə çevirməkdir. Azərbaycan və Özbəkistanın bu istiqamətdə daha sıx əməkdaşlığı bu məqsədin reallaşdırılmasına mühüm töhfə verə bilər. Bu kontekstdə Prezident Şavkat Mirziyoyevin Özbəkistan ilə Azərbaycan arasında Xəzər üzərindən vahid operator tərəfindən idarəolunan ayrıca nəqliyyat dəhlizinin yaradılmasına maraq ifadə etməsi, xüsusi diqqət çəkir. Bu təşəbbüs reallaşarsa, iki ölkə arasında yükdaşımaların səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, Mərkəzi Asiyanın Qərb bazarlarına çıxış imkanlarının daha da şaxələndirilməsinə xidmət edə bilər. Burada daha geniş bir strateji məntiq ortaya çıxır: Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz artıq ayrı-ayrı geosiyasi məkanlar kimi deyil, Xəzər dənizi vasitəsilə bir-birinə bağlanan vahid geoiqtisadi sistem kimi nəzərdən keçirilə bilər", - deyə ekspert vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, bu prosesin əhəmiyyəti xüsusilə indiki beynəlxalq şəraitdə artır. O hesab edir ki, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi bu prosesin davamlılığını təmin edə bilər. Özbəkistanda Azərbaycan investisiyalarının artması, Azərbaycanda isə Özbəkistan şirkətlərinin fəallaşması qarşılıqlı iqtisadi asılılığı dərinləşdirəcək. Bankçılıq, enerji, mədənçilik, tikinti, kənd təsərrüfatı, turizm və digər sahələrdə yeni layihələrin həyata keçirilməsi münasibətləri yalnız dövlətlərarası səviyyədə deyil, biznes və cəmiyyətlər səviyyəsində də möhkəmləndirir. "Eyni zamanda, Daşkənddə “Azərbaycan” parkının təməlinin qoyulması və Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı göstərir ki, Bakı–Daşkənd münasibətləri yalnız nəqliyyat, ticarət və investisiya ilə məhdudlaşmır. Tarixi-mədəni yaxınlıq müasir institusional əməkdaşlıqla tamamlanır. Səfərin Buxara mərhələsi də bu əlaqələrin dərin tarixi qatını simvolik şəkildə önə çıxarır. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfərinin ən mühüm nəticəsi yeni sənədlərin və layihələrin sayında deyil, iki ölkənin münasibətlərinin strateji məzmununun dəyişməsindədir. Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlər artıq “strateji tərəfdaşlıq” anlayışından “strateji qarşılıqlı bağlılıq” mərhələsinə doğru irəliləyir",- deyə ekspert əlavə edib.
Onun fikrincə, növbəti illərdə əsas məsələ bu siyasi iradənin konkret infrastruktur, investisiya və ticarət layihələrinə çevrilməsi olacaq. Əgər bu proses ardıcıl şəkildə davam edərsə, Azərbaycan–Özbəkistan xətti yalnız iki ölkəni deyil, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazı birləşdirən daha geniş Avrasiya arxitekturasının əsas dayaqlarından birinə çevrilə bilər.
Başqa sözlə, Xəzər artıq iki regionu ayıran su hövzəsi deyil. O, getdikcə onları birləşdirən strateji körpüyə çevrilir. Bakı–Daşkənd tərəfdaşlığının gələcək əhəmiyyəti də məhz bu körpünün nə qədər səmərəli, dayanıqlı və rəqabətqabiliyyətli qurulacağından asılı olacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
