Ekspert: “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə” Bakı və Daşkəndin gələcək inkişaf arxitekturasını uzlaşdırır
Bakı, 24 avqust, AZƏRTAC
Daşkənddə imzalanmış “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə” münasibətlərin strateji üfüqünü cari siyasi konyunkturadan daha uzağa aparır. Bu sənəd Bakı ilə Daşkəndin münasibətlərə hökumətlərin gündəliyi səviyyəsində yanaşmadığını, iki dövlətin gələcək inkişaf arxitekturasını uzlaşdırdığını göstərir. Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası isə həmin siyasi iradənin daimi institusional mexanizmlə təmin olunduğunu təsdiqləyir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında ekspert Əbülfəz Babazadə səsləndirib.
O bildirib ki, yeni mərhələni “praktiki müttəfiqlik” anlayışı ilə xarakterizə etmək olar. Burada əsas meyar görüşlərdə sərmayə, istehsal, texnologiya, nəqliyyat, enerji və insan kapitalı üzrə əldə olunan nəticələrin ön plana keçməsidir. Energetika və neft-qaz kəşfiyyatı, yaşıl enerji, bank-maliyyə sektoru, dağ-mədən sənayesi, avtomobil istehsalı, kənd təsərrüfatı, tikinti, turizm və şəhərsalma əməkdaşlığın aparıcı istiqamətlərinə çevrilir.
“Burada Qarabağ amilinin də xüsusi siyasi və mənəvi mənası var. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşası, Xankəndidə istehsal müəssisəsinə sərmayə yatırılması Özbəkistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə münasibətini diplomatik ifadədən əməli həmrəyliyə çevirir. Daşkənd bununla göstərir ki, Qarabağın dirçəlişi Azərbaycanın milli layihəsi olmaqla yanaşı, Türk dünyasının ortaq uğur hekayəsidir”, - deyə ekspert vurğulayıb.
Ə.Babazadə qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana budəfəki səfərinin fərqi həm də imzalanmış sənədlərin əməkdaşlığın hüquqi çərçivəsini genişləndirməklə bərabər, konkret hədəfləri və icra alətlərini müəyyən etməsindədir: “2030-cu ilədək qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin 1 milyard dollara çatdırılması haqqında Proqram və investisiya-ticarət layihələri üzrə Yol Xəritəsi siyasi iradəni ölçülə bilən iqtisadi vəzifəyə çevirir. Bu hədəfin arxasında 500 milyon dollar kapitalla yaradılmış Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti, Hökumətlərarası Komissiya, Biznes Şurası və regionlararası əməkdaşlıq mexanizmləri dayanır. Son beş ildə ticarət dövriyyəsinin üç dəfə artması göstərir ki, bir milyard dollarlıq hədd siyasi şüar kimi səslənmir; yaxın perspektivin real göstəricisidir”.
Onun sözlərinə görə, Xankəndi–Ürgənc, Naxçıvan–Ürgənc və Laçın–Buxara qardaşlaşma protokollarının ayrıca strateji mənası var. Bu təşəbbüslər regionlararası əməkdaşlığı paytaxtların siyasi gündəliyindən çıxararaq şəhərlərin, sahibkarların, universitetlərin və mədəniyyət qurumlarının birbaşa əlaqəsinə çevirir. Xankəndi və Laçının beynəlxalq şəhər diplomatiyası şəbəkəsinə daxil olması Azərbaycanın suverenliyinin və postmünaqişə quruculuğunun dost ölkələr tərəfindən praktik şəkildə dəstəklənməsinin mühüm ifadəsidir.
Bununla yanaşı, Azərbaycan və Özbəkistan Avrasiyanın iki mühüm strateji dayağıdır: Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın böyük demoqrafik, sənaye və istehsal mərkəzlərindən biridir, Azərbaycan isə Xəzər hövzəsini Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa bazarları ilə birləşdirən əsas nəqliyyat qovşağıdır. Bu iki potensialın birləşməsi Orta Dəhlizə yük həcmi, siyasi dayanıqlılıq və iqtisadi məzmun qazandırır.
Əbülfəz Babazadə qeyd edib ki, Özbəkistanın artan istehsal və ixrac imkanları Orta Dəhliz üçün sabit yük bazası yaradır. Azərbaycan isə Bakı limanı, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Ələt iqtisadi zonası və şaxələnən regional kommunikasiya xətləri vasitəsilə həmin yüklərin Qərbə çıxışını təmin edir. Çin–Qırğızıstan–Özbəkistan dəmir yolunun Orta Dəhliz və TRIPP marşrutu ilə gələcək inteqrasiyası Çin sərhədindən Türkiyə və Avropaya qədər uzanan yeni nəqliyyat konfiqurasiyası formalaşdıra bilər. Rəqəmlər bu prosesin artıq başladığını göstərir. 2025-ci ildə Azərbaycan və Özbəkistan arasında tranzit daşımalarının həcmi 1,4 milyon tona çatıb, 2026-cı ilin ilk yarısında isə daha 12,2 faiz artım qeydə alınıb. Son üç ildə Orta Dəhliz üzrə Azərbaycandan keçən yükdaşımaların 90 faiz yüksəlməsi Bakının bu marşrutun əsas qovşağına çevrildiyini təsdiqləyir.
Bölmənin digər xəbərləri
