Bakı, 27 sentyabr, AZƏRTAC

Beynəlxalq humanitar hüquq normalarının - müharibə zamanı mülki şəxslərin, o cümlədən yaralı və xəstələrin hüquqlarının pozulması beynəlxalq humanitar hüququn pozuntuları hesab edilir və müharibə cinayətləri kateqoriyasına aiddir. Bu cinayətləri törətmiş şəxslərin istər milli, istərsə də beynəlxalq səviyyədə cəzalandırılması nəzərdə tutulur. Xüsusilə də 1949-cu il 12 avqust Cenevrə konvensiyalarının müddəalarına uyğun olaraq mülki şəxslərə və onların əmlakına qarşı törədilən hüquqa zidd hərəkətlər birmənalı şəkildə müharibə cinayətləri siyahısına daxildir. Beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə görə, münaqişə vəziyyətində olan və müharibə aparan hər bir dövlət bu prinsiplərə əməl etməli, müharibə qanunlarına hörmətlə yanaşmalıdır. Məlumdur ki, beynəlxalq humanitar hüquq normalarının əsasında min illər boyu mövcud olan və ənənəvi humanitar dəyərləri özündə ehtiva edən maddi-hüquqi və mənəvi dəyərlər dayanır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutunun aparıcı elmi işçisi tarix üzrə fəlsəfə doktoru dosent Mübariz Ağalarlının “İkinci Qarabağ müharibəsi: Azərbaycan humanizmi və erməni faşizmi” məqaləsində yer alıb. Həmin məqaləni təqdim edirik.

Tarixi keçmişə nəzər yetirdikdə belə müxtəlif dövrlərdə baş verən müharibələrdə beynəlxalq hüquq normaları və prinsiplərinə əməl edilib. Həmin zamanlarda ədalətlilik və insani keyfiyyətlərə söykənən yazılmamış ənənəvi müharibə qanunlarına riayət olunub. Qədim tarixə, siyasi-hüquqi, mədəni və mənəvi dəyərlər sisteminə malik olan Azərbaycan dövlətləri də müntəzəm olaraq bu beynəlxalq hüquqi dəyərlərə riayət edib və humanitar prinsiplər qorunub. Müharibə tariximizin bütün mərhələlərinə nəzər yetirdikdə dövlətlərimizin apardığı hərbi qarşıdurmalar müharibə qanunlarına, ədalət prinsiplərinə əsaslanıb, mövcud dövrün qanunlarına uyğun olaraq həyata keçirilib.

Tarixi qaynaqlarda verilən məlumatlara əsaslanaraq deyə bilərik ki, Azərbaycan dövlətlərinin apardığı müharibələr zamanı mövcud olan “millətlərin və xalqların” yazılmamış ənənəvi müharibə qanunları qorunub və bu qaydalara ciddi əməl edilib. Hətta müharibə dövründə diplomatik missiyanı həyata keçirən elçi-səfirlərin canları və əmlakları qorunub, onların diplomatik fəaliyyətlərini həyata keçirməsi üçün real imkanlar yaradılıb.

Tarixi mənbələrdə mövcud olan çoxsaylı məlumatlardan aydın olur ki, uzunmüddətli müharibələr dövrü olan orta əsrlərdə Azərbaycanda mövcud olan siyasi hakimiyyətlərin müvafiq strukturlarında mənəvi və hüquqi dəyərlərə əsaslanan bitkin formada ədalətlilik prinsipinə uyğun olan diplomatik protokol qaydaları mövcud olub, istər müharibə, istərsə də dinc dövrdə bu qaydalara yüksək səviyyədə əməl edilib.

Məlumdur ki, orta əsrlər dövrü Azərbaycan dövlətlərində hərb sənəti daha da inkişaf edərək sistemli bir şəkildə dövlətin ən vacib strukturlarından birinə çevrilib. Bu sistemdə Azərbaycan xalqının min illər boyu mövcud olan ənənəvi hərbi döyüş sənəti öz özəlliyini qoruyub saxlayıb, hətta döyüş zamanı özünəməxsus cəngavərlik, ədalətlilik prinsipləri qabarıq şəkildə özünü biruzə verib. Müharibə zamanı düşməni riyakar, qeyri-etik üsullarla deyil, üzbəüz şəkildə döyüşərək məğlub etmək taktikasına üstünlük verilib. İstər qədim dövrlərdə, istərsə də orta əsrlər dövründə mövcud olmuş Azərbaycan dövlətləri öz dövlətçilik ənənələrinə dayanaraq bütün mənəvi, siyasi və hüquqi dəyərləri, ədalətlilik meyarlarını nəzərə alaraq müharibələr dövründə düşmənin hərbi birliklərinə sarsıdıcı zərbələr vursalar da, mülki əhalinin və onların əmlakının toxunulmazlığını təmin edib, hətta ələ keçirdikləri ərazilərdə düşmənlərin mənəvi, dini dəyərlərinə hörmətlə yanaşmışlar. Həmçinin ələ keçirilən hərbi əsirlərin canları amanda olmuş və onlar öldürülməyiblər.

II Qarabağ savaşında da erməni işğalçıları və onların havadarları tərəfindən zəbt edilmiş Azərbaycan torpaqlarında şanlı Ordumuzun apardığı hərbi əməliyyatlar ədalətlilik prinsipinə söykənən dövlətçilik ənənələrimiz əsasında, həmçinin mənəvi-insani dəyərlərimizə uyğun olaraq həyata keçirilib. “İşğalçı düşmən əsgərinə amansızlıq, düşmənin mülki əhalisinə rəhm etmək” prinsipinə uyğun olaraq həyata keçirilən döyüşlərdə müharibə qanunlarına riayət edilərək beynəlxalq humanitar hüququn bütün prinsiplərinə hörmətlə yanaşılıb.

Təəssüf hissi ilə qeyd edək ki, Azərbaycanın Qarabağ bölgəsini və digər ərazilərini işğal etmiş erməni işğalçılarından II Qarabağ savaşı dövründə bu mənəvi-insani dəyərləri görmək mümkün deyil. Torpaqlarımızın işğalı zamanı azərbaycanlılara qarşı Xocalı, Bağanis Ayrım, Ağdaban, Qaradağlı soyqırımlarında öz qeyri-insani əməllərini və vəhşiliklərini nümayiş etdirən ermənilər II Qarabağ müharibəsində də bütün müharibə qanunlarını pozaraq, beynəlxalq hüququn prinsiplərini tapdalayaraq, Azərbaycanın yaşayış məntəqələrini dağıdıcı silahlarla atəşə tutaraq mülki əhalinin ölümünə, sağlamlıqlarının itirilməsinə və əmlakına ciddi ziyan vurub.

Məlumdur ki, kilsə zirzəmilərində mənfur ideoloji təməllər əsasında yaradılan, “Daşnaksütyun”, “Qnçaq” və “ASALA” kimi hərbi-siyasi və terrorçu təşkilatların dəstəyi ilə qurulan mövcud erməni dövləti mifoloji hökmdar Tiqranla başlayan və onunla da sona çatan, qondarma erməni tarixi və erməni dövlətçiliyi ən yaxşı halda saxta kitablarda öz mövcudluğunu qorumaqdadır. Saxtalaşdırılmış tarixi qaynaqlara söykənən erməni dövlətinin epizodik siyasi tarixi olsa da, lakin bu dövlətin hüquqi, sosial-iqtisadi, mənəvi, hərbi təsisatlarının mövcudluğunu görmək mümkün deyil.

XX əsrin əvvəllərində havadarlarının sifarişi və terrorçu təşkilatları tərəfindən Azərbaycanın tarixi torpaqları əsasında bir layihə olaraq yaradılan erməni dövlətçiliyi bu gün də öz terrorçu mahiyyətini göstərməkdədir. Prezident İlham Əliyev hələ II Qarabağ savaşından əvvəl dünya dövlətlərinə müraciətlə qeyd edib ki, Ermənistanda hakimiyyət dəyişə bilər, amma bu ölkənin terrorçu və faşist mahiyyəti dəyişməz olaraq qalır və bunu hər kəs bilməlidir. Eyni zamanda, Azərbaycan Prezidenti öz çıxışlarında dəfələrlə vurğulayıb ki, Ermənistan öz terrorçu mahiyyəti ilə Cənubi Qafqazda potensial təhlükə mənbəyidir. Azərbaycan Prezidentinin qətiyyətlə söylədiyi bu fikirlər, erməni dövlətinin və erməniçiliyin istər ideoloji-mənəvi, istərsə də hərbi-siyasi təsisatlarının terrorçu mahiyyətini bir daha üzə çıxarmaqdadır.

II Qarabağ savaşı - Vətən müharibəsində də Azərbaycanın müzəffər Ordusu beynəlxalq hüququn bütün prinsiplərinə əməl edərək erməni işğalçılarını ağır məğlubiyyətə uğradıb, 30 ilə yaxın bir dövrdə işğal altında olmuş Dağlıq Qarabağ və ətraf əraziləri azad etdi.

44 günlük müharibə dövründə Azərbaycan tərəfi bütün müharibə qanunlarına əməl etdiyi halda, erməni hərbi-siyası xuntası öz terrorçu mahiyyətini bir daha göstərərək Azərbaycanın Gəncə, Mingəçevir, Bərdə, Tərtər və digər şəhərlərini raket atəşinə tutmuşdur. Bu erməni vəhşiliyi Gəncə və Bərdə şəhərlərində çoxsaylı insan tələfatı və onlarla mülki əhalinin ağır yaralanması ilə nəticələnib. Təəssüflər olsun ki, həlak olanlar arasında uşaqlar, qadınlar və yaşlı insanlar da olmuşdur.

Hərbi müstəvidə Azərbaycan qarşısında ağır məğlubiyyətə uğrayan erməni hakimiyyəti bu ağır məğlubiyyətin əvəzini müharibənin getdiyi ərazidən 100 kilometrlərlə uzaqlıqda yerləşən mülki azərbaycanlı əhalini, dünyada qadağan olunmuş silahlarla atəşə tutaraq çıxmağa çalışıb. Erməni faşistlərinin dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı bu vəhşiliyinin bir adı var - erməni vəhşiliyi və terrorizm...

II Qarabağ savaşı işğal altında olmuş Qarabağ və ətraf ərazilərin azad edilməsi ilə nəticələndi. Bu tarixi Qələbə ilə torpaqlarımız erməni işğalından azad edilməklə bərabər, mifoloji mahiyyətli və təməlləri olmayan erməni dövlətçiliyinə ağır zərbə vuruldu. Bir sözlə, Ermənistan dövlətinin və erməni toplumunun siyasi-ideoloji dəyərlərinin tənəzzülünün əsasını qoydu.

2023-cü ilin sentyabr ayının 19-20-də Azərbaycan Silahlı Qüvvələri lokal antiterror tədbirləri həyata keçirərək 23 saat 43 dəqiqə ərzində bütün Qarabağ bölgəsində öz suverenliyini və təhlükəsizliyini təmin etdi. Artıq Azərbaycan bayrağı Xankəndidə və ətraf ərazilərdə dalğalanmaqdadır. Bu tarixi Qələbə tək Azərbaycanın deyil, bütün Cənubi Qafqazda sülhün və təhlükəsizliyin çarçısıdır.