İnformasiya təzyiqlərinə qarşı mübarizə: rəqəmsal mühitdə mənəvi dəyərlərin qorunması
Bakı, 10 fevral, AZƏRTAC
İnformasiya təzyiqləri mövzusu müasir dövrdə insanın düşüncə və davranış mühitini anlamaq baxımından xüsusi aktuallıq kəsb edir. Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı nəticəsində informasiya axını müqayisəyə gəlməz dərəcədə artıb. Bu isə yalnız məlumat əldə etmək imkanlarını deyil, həm də yönləndirilmiş təsir mexanizmlərini gücləndirib. İnformasiya artıq sadəcə xəbər və bilik mənbəyi deyil. O, ictimai rəyə, fərdi seçimlərə və dəyərlərə təsir göstərən mühüm vasitəyə çevrilib.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində AMEA-nın Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun Din və ictimai fikir şöbəsinin müdiri, Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi yanında İctimai Şuranın sədri dosent Elnur Mustafayev deyib. O bildirib ki, informasiya təzyiqlərinin təhlükəli cəhətlərindən biri onların psixoloji və mənəvi müstəvidə yaratdığı təsirlərdir: “XXI əsr informasiya cəmiyyəti kimi xarakterizə olunur. İnternet, sosial şəbəkələr və süni intellekt əsaslı platformalar gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Rəqəmsal mühit fərdlərin dünyagörüşünü, davranış modelini və mənəvi orientasiyalarını formalaşdıran əsas amillərdən biridir.
Biliklər çox sürətlə köhnəldiyi üçün XXI əsr insanı daim öyrənməyə məhkumdur. Bu gün hər hansı məlumatı əldə etmək çox asandır və bunun üçün bizə saniyələr kifayət edir. Lakin bu, həm də “informasiya çirkliliyi” problemini doğurur. Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı sayəsində siyasi, iqtisadi, mədəni və dini zəmində əlaqələr coğrafi sərhədləri aşaraq qlobal müstəviyə yüksəlib. Yaşadığımız dövrdə uğur qazanmaq artıq “nə qədər məlumata sahib olmaq” deyil, “lazımi məlumatı necə tapmaq, analiz etmək və tətbiq etmək” bacarığından asılıdır. Rəqəmsal mühitin əsas xüsusiyyətlərinə informasiyanın sürətli yayılması, qlobal əlçatanlıq, interaktivlik, nəzarətsiz və ya zəif tənzimlənən məzmun axını və digər amilləri misal göstərmək mümkündür. Bu xüsusiyyətlər rəqəmsal mühiti həm imkanlar, həm də risklər məkanı kimi xarakterizə edir”.
Elnur Mustafayev qeyd edib ki, qloballaşma və rəqəmsallaşma mühitində informasiya təzyiqləri və onların müxtəlif formaları meydana çıxır: “İnformasiya təzyiqi dedikdə, fərdin və ya cəmiyyətin müəyyən ideoloji, siyasi və ya mədəni təsirlərə məruz qalması prosesi kimi başa düşülür. Rəqəmsal mühitdə informasiya təzyiqləri əsasən dezinformasiya və saxta xəbərlər, manipulyativ məzmun və psixoloji təsir mexanizmləri, aqressiv reklam və istehlakyönümlü mesajlar, mənəvi dəyərlərə zidd vizual və mətn materialları formalarında təzahür edir. İnformasiya təzyiqlərinə qarşı cəmiyyətdə sağlam yanaşmanın və mübarizə üsullarının formalaşdırılması hazırda qarşımızda duran ən mühüm məsələlərdən biridir. Sağlam yanaşma anlayışı tənqidi düşüncə, media savadlılığı və mənəvi məsuliyyət prinsiplərinə əsaslanır. Bu istiqamətdə qeyd edəcəyim tədbirlər mühüm əhəmiyyət daşıyır. Media savadlılığının artırılması fərdlərin informasiyanı təhlil etmək və mənbələri qiymətləndirmək bacarığının inkişafıdır. Ailə və təhsil institutlarının rolu uşaqlara erkən yaşlardan mənəvi dəyərlərin aşılanmasıdır. Etik normaların təşviqi rəqəmsal davranışda məsuliyyət və hörmət mədəniyyətinin formalaşdırılmasıdır. Hüquqi və institusional mexanizmlər rəqəmsal məkanın tənzimlənməsi və zərərli məzmunun qarşısının alınmasıdır. Rəqəmsal mühit müasir cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynasa da, onun mənəvi dəyərlərə təsiri birmənalı deyil. İnformasiya təzyiqlərinə qarşı sağlam yanaşma yalnız texnoloji deyil, eyni zamanda, etik və mədəni məsuliyyət tələb edir. Fərd, ailə, təhsil sistemi və dövlət strukturlarının birgə fəaliyyəti nəticəsində rəqəmsal mühit mənəvi dəyərlərin qorunduğu və inkişaf etdirildiyi məkana çevrilə bilər”.
Bölmənin digər xəbərləri
