Ölkəmizdə stomatoloqlar üçün ilk dəfə olaraq üç dildə izahlı lüğət nəşr edilib
Bakı, 17 iyun, AZƏRTAC
Qloballaşan dünyanın hər bir sahəsində lüğətə ehtiyac var. Stomatologiya sahəsində də əsas mənbələrin az qala hamısı ingilis dilli ədəbiyyatdır. Həmin ədəbiyyatla tanışlıq obrazlı desək, “dünyaya açılan pəncərə” rolu oynayır. Digər tərəfdən xarici ölkələrdə təcrübəmizi nümayiş etdirmək, yaymaq üçün əlbəttə ki, bu işi ingilis dilində etmək lazımdır. Şübhəsiz ki, kimsə öz çiynini bu vacib və lazımlı işin altına verməli idi, - deyə Azərbaycan Tibb Universitetinin Ağız və üz-çənə kafedrasının müdiri, tibb elmləri doktoru, professor Çingiz Rəhimov söhbət açır.
Müsahibimiz Azərbaycan Tibb Universitetini bitirdikdən sonra ölkəmizdə ilk dəfə açılan cərrahi stomatologiya üzrə bir illik internaturaya qəbul olunub. Sonrakı elmi-praktik fəaliyyətini Moskvada davam etdirərək Rusiya Onkoloji İnstitutunda həkim-onkoloq kimi ixtisaslaşıb. 1984-cü ildə Ümumittifaq Onkoloji Mərkəzində namizədlik, 1992-ci ildə isə Moskva Tibb Akademiyasında doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə edib. Həmin il Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinə professor vəzifəsinə dəvət olunub. 2007-ci ildən Ağız və üz-çənə cərrahiyyəsi kafedrasının müdiridir.
Söhbətimiz Çingiz Rəhimovun tərtib etdiyi stomatoloqlar üçün “İngiliscə-azərbaycanca-rusca izahlı tibbi lüğət” kitabı barədədir. O, AZƏRTAC—ın müxbirinə deyib:
- İşə başlamamışdan əvvəl bu sahədə olan bütün tibbi lüğətlərlə, o cümlədən ingilis-Azərbaycan, ingilis-rus, rus-Azərbaycan lüğətləri ilə tanış oldum. Dental implantologiya sahəsinə aid olan Cabbar Həsənovun tərtib etdiyi lüğəti istisna etsək, Azərbaycan dilində indiyədək stomatologiyaya aid izahlı lüğət olmayıb. Prosesin gedişində bir neçə problemlə üzləşdim. Bəzi sözlərin tərcüməsinə Azərbaycan dilində rast gəlinmədiyinə görə yerli mütəxəssislərin danışıq və yazılarında tez-tez əcnəbi, dilimizə yatmayan terminlərdən istifadə olunur. Ona görə də lüğəti tərtib edərkən həmin sözləri ingilis dilindən dilimizə yaxın türk, ərəb, fars dillərində tərcüməsini nəzərdən keçirib, peşəkar dilçilər, leksikoloqlar və terminoloqlarla məsləhətləşərək Azərbaycan ədəbi dil normalarına uyğun yeni terminlər təklif etmişəm. Başqa bir çətinlik bəzi hallarda ingilis dilində olan söz və ya söz birləşmələrinin tibb ədəbiyyatında ayrı, adi sözlükdə isə tamamilə fərqli izahatının olmasıdır.
Azərbaycan dili çox zəngin olsa da, texniki sahədə bir sıra söz, ifadə və söz birləşmələrinin qarşılığını tapmaq asan deyil. Etiraf edək ki, həmin sözlər ya yoxdur, ya da lazım olan mənanı tam ifadə etmir. Belə olanda dilimizdə olmayan bəzi texniki söz və ifadələri yaratmaq zərurəti yaranır. Misal üçün, rekonstruktiv plastik cərrahiyyədə hansısa toxumanı başqa yerə köçürmək əməliyyatı var. Azərbaycan dilində olan bütün ədəbiyyatlarda onun adı ingiliscə “flap” kimi verilib. Əslində bizim dilimizdə bu sözün nə məna verdiyi qətiyyən anlaşılmır. Ona görə xeyli axtarış və götür-qoydan sonra mən bu ifadəni lüğətdə həmin əməliyyatı “qüsurun aradan qaldırılması üçün qidalandırıcı ayaqcıqda götürülən yumşaq toxuma dilimi” kimi vermişəm. Fikrimcə, həmin ifadəni əməliyyatın növündən asılı olaraq “qarın divarından götürülən borulu dilim”, “iki ayaqcıqlı dilim”, “başın tüklü hissəsindən götürülən körpüşəkilli dilim”, “quyruqşəkilli əsas dilim”, “dərialtı piy toxuması ilə dilim” və s. şəklində işlətmək daha uyğun və başadüşüləndir”.
Lüğətin müəllifi bu sahədə gördüyü işin başlanğıc olduğunu qiymətləndirərək deyib: “Əlbəttə ki, 20 ildən artıq bir dövrdə lüğətin üzərində işləmək kiməsə uzun görünə bilər. Bu iş ilk dəfə olaraq aparıldığından prosesin gedişində hansısa söz və ifadəni dilçilər, terminoloqlar və digər mütəxəssislərlə müzakirə etmişəm. Olsun ki, hansısa söz və ifadənin daha düzgün və dəqiq variantını tapmaq olar, lakin bu, işin başlanğıcıdır, axı düzgün variantı tapmaq üçün hansısa ilkin variant olmalıdır. Stomatologiya digər sahələrdə olduğu kimi daim yenilənir, təkmilləşir, yeni söz və ifadələr daxil olur, ona görə də tərtib etdiyim bu lüğət ilk addımdır, zaman keçdikcə aldığım rəy, təklif və fikirləri götür-qoy edib ona yenidən qayıtmalıyam. Ona görə də bu məqsədlə xüsusi səhifə açıram və hər kəs həmin səhifəyə öz fikir və mülahizəsini yaza bilər. Hansı sözlər ki, birmənalı olaraq qəbul edilir, işlənilir və bəyənilir, şübhəsiz ki, yeni variantda onları saxlayacağıq, ancaq mübahisə doğuran, qəbul edilməyən və daha uğurlu variantı yaranan sözləri isə yeniləri ilə əvəzləmək, yeni terminləri daxil etmək lazım gələcək. Yeni variantda bir sıra sözləri şəkillərlə birlikdə dərc etməyi düşünürəm”.
Həkim ailəsində böyüyən Çingiz Rəhimov tərtib etdiyi lüğəti atası akademik Rəhim Rəhimovun xatirəsinə həsr etdiyini bildirib: “Atam ölkəmizdə rentgenologiyanın banisi kimi qəbul edilir. O, uzun müddət Rentgen-radiologiya və Onkologiya İnstitutunun direktoru, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü olub. Anam Şükufə Əlimərdanova oftalmologiya üzrə tibb elmləri namizədi olub, Göz Xəstəlikləri İnstitutunun nəzdində yaradılan fizioterapiya şöbəsinə rəhbərlik edib. Mən həyatda nail olduqlarıma görə valideynlərimə borcluyam. Gələn il atamın 100 illiyi qeyd olunacaq. Buna görə də bu kitabı atam, akademik Rəhim Rəhimovun əziz xatirəsinə həsr etmişəm”.
Bölmənin digər xəbərləri
