Bakı, 22 iyun, AZƏRTAC

Qarabağ müharibəsi veteranı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Bakı Dövlət Universitetində “Çoxtərəfli və regional diplomatiya”, "Beynəlxalq təşkilatlar", "Enerji təhlükəsizliyi" proqramlarını tədris edən Qivami Rəhimli “İlham Əliyevin Səngəçaldakı möhtəşəm əl izi dəmir yumruğa çevrildi” adlı məqalə hazırlayıb.

Müəllif məqalədə Azərbaycanın neft strategiyasının ölkənin əsas sütunlarından birinə çevrildiyini qeyd edərək vurğulayır ki, bu strategiya iqtisadi inkişafı sürətləndirməklə bərabər müdafiə potensialını gücləndirib və nəticə etibarilə ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yekunlaşan 44 günlük Vətən müharibəsində işğal altındakı torpaqların azad edilməsinə imkan yaradıb. Məqalədə, həmçinin Azərbaycanın qlobal enerji təhlükəsizliyində oynadığı mühüm rol və Avropanın enerji təminatında etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyi xüsusi vurğulanır.

AZƏRTAC Qivami Rəhimlinin sözügedən məsələlərlə bağlı yanaşma və təhlillərini əks etdirən məqaləni təqdim edir:

Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illəri son dərəcə mürəkkəb və ağır sınaqlarla müşayiət olunub. Ölkə bir tərəfdən Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində ərazilərinin bir hissəsinin işğalı ilə üz-üzə qalıb, digər tərəfdən isə müstəqilliyin ilk illərində yaranmış siyasi qeyri-sabitlik və iqtisadi tənəzzülün doğurduğu ciddi problemlərlə qarşılaşıb.

Məhz belə bir mürəkkəb tarixi şəraitdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın gələcək inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsində həlledici rol oynayıb. Onun formalaşdırdığı praqmatik xarici siyasət kursu qlobal güclər və region dövlətləri arasında maraqlar balansının qorunmasına əsaslanıb. Çoxşaxəli və balanslaşdırılmış xarici siyasət xətti Azərbaycanın hər hansı geosiyasi blokun təsiri altına düşmədən ayrı-ayrı dövlətlərlə iqtisadi, enerji və hərbi əməkdaşlıq münasibətləri qurmasına geniş imkan yaradıb.

Heydər Əliyev neft-qaz layihələrinin strateji əhəmiyyətini uzaqgörənliklə qiymətləndirən siyasi lider idi. Xarici neft şirkətləri ilə imzalanan müqavilələr ölkənin iqtisadi dirçəlişinin və siyasi sabitliyinin möhkəmlənməsinin əsasını qoyub. Məhz bu strateji qərarlar Azərbaycanın gələcək inkişaf yolunu müəyyənləşdirərək onun regional və beynəlxalq mövqeyinin güclənməsində mühüm rol oynayıb.

Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş çoxşaxəli xarici siyasət kursunu uğurla davam etdirən Prezident İlham Əliyev onu daha da dərinləşdirmiş, Azərbaycanın suverenliyini qlobal güclərlə region dövlətləri arasında balanslaşdırılmış diplomatiya üzərində möhkəmləndirib. Nəticə etibarilə, məhz bu strategiya bu gün güclü, dinamik inkişaf edən Azərbaycan dövlətinin təməlini formalaşdırıb.

Azərbaycanın Xəzər hövzəsində həyata keçirdiyi neft və qaz layihələri dünyanın ən iri enerji layihələri sırasında yer alır və hasil etdiyi karbohidrogenləri dayanıqlı şəkildə beynəlxalq bazarlara çatdırılmasına imkan yaradır. Xəzər regionunun ən mühüm enerji qovşaqlarından biri hesab olunan Səngəçal terminalı isə qlobal enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır.

Hazırda Səngəçal terminalından başlayan, Rusiya və İran ərazilərini yan keçən üç əsas enerji ixrac marşrutu fəaliyyət göstərir. Bunlardan biri Aralıq dənizi vasitəsilə dünya bazarlarına çıxışı təmin edən Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) əsas ixrac neft kəməri, digəri Gürcüstanın Qara dəniz sahilində yerləşən Supsa terminalına qədər uzanan Bakı-Supsa neft kəməridir. Üçüncü və ən mühüm enerji marşrutlarından biri isə Cənub Qaz Dəhlizidir. Altı ölkənin ərazisindən keçən bu strateji enerji dəhlizi İtaliyanın cənubuna qədər uzanaraq Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır.

Prezident İlham Əliyev Cənub Qaz Dəhlizinin açılış mərasimində çıxışı zamanı bu layihənin geosiyasi və iqtisadi əhəmiyyətini vurğulayaraq deyib: “Bu layihə ilə biz Avropanın yeni enerji xəritəsini yaradırıq”.

Cənub Qaz Dəhlizi təkcə Avropa üçün etibarlı enerji təchizatı marşrutu deyil, eyni zamanda, dünya neft-qaz sənayesinin ən mühüm strateji layihələrindən biridir. Cənub-Şərqi Avropa ölkələri üçün bu layihə xüsusilə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, həmin ölkələr uzun illər enerji təminatında əsasən Rusiyadan asılı vəziyyətdə olub, Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra isə Avropa İttifaqı enerji təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə alternativ mənbə və marşrutların şaxələndirilməsinə xüsusi önəm verməyə başlayıb.

Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen Azərbaycanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi rolunu yüksək qiymətləndirərək bildirib:

“Siz həqiqətən də bizim üçün mühüm enerji tərəfdaşısınız və hər zaman etibarlı tərəfdaş olmusunuz. Siz yalnız enerji təchizatımızın təhlükəsizliyinin təmin edilməsində deyil, həm də iqlim neytrallığına nail olmaq istiqamətində səylərimizdə vacib tərəfdaşsınız”.

Səngəçal terminalı dünya üzrə bp-nin əməliyyatçısı olduğu ən böyük quruda olan obyektidir. Terminalla tanışlıq burada yerləşən Xəzər Enerji Mərkəzindən başlayır və qonaqlara Azərbaycanda neft hasilatının tarixi inkişaf yolu barədə məlumat verilir.

Xəzər Enerji Mərkəzi 2005-ci ilin may ayında Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac boru kəmərinin açılışı münasibətilə keçirilən mərasim çərçivəsində Prezident İlham Əliyev, Böyük Britaniya kral ailəsinin üzvü Şahzadə Endryu, Türkiyə, Gürcüstan və Qazaxıstan prezidentləri, bp şirkətinin baş icraçı direktoru Lord Con Braun və tərəfdaş ölkələrin yüksəkvəzifəli nümayəndələrinin iştirakı ilə istifadəyə verilib.

Bu tədbirdə iştirak edən yüksəkvəzifəli şəxslər açılış mərasiminin rəmzi kimi gips lövhələr üzərində əl izlərini qoyublar. Bu əl izləri qlobal əməkdaşlığı, yeni başlanğıcları və ortaq gələcəyə inamı simvolizə edir.

Qlobal əməkdaşlığı təmsil edən, yüksəkvəzifəli şəxslərin Xəzər Enerji Mərkəzində qoyduğu əl izləri zaman keçdikcə terminalın əsas simvollarından birinə çevrilərək, Səngəçalı ziyarət edən qonaqlar arasında ən maraqlı və yaddaqalan hadisə olub.

Bu simvolik əl izləri arasında Prezident İlham Əliyevin əl izi öz möhtəşəmliyi ilə xüsusi diqqət çəkir və Azərbaycanın uğur hekayəsinin rəmzinə çevrilib. Azərbaycanlılar arasında böyük uğur qazanmış insanlara ünvanlanan məşhur bir ifadə var: “Sağ əlin mənim başıma”. İnama görə, bu ənənə uğurun bir insandan digərinə keçməsini simvolizə edir. Azərbaycanın nailiyyətlərinin görən Səngəçal terminalının qonaqları da Prezident İlham Əliyevin əl izinin olduğu lövhəyə sağ əlini qoyaraq sonra isə başlarına çəkərək bu simvolik ənənəni yaşadırlar.

Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEC) Baş katibi Haysam Əl-Qays

Qaz İxrac edən Ölkələr Forumunun (GECF) Baş katibi Məhəmməd Hamel

Bu baxımdan, Səngəçal Terminalında görüşdüyüm çoxsaylı nüfuzlu qonaqlar arasında 2024-cü ildə Konqo Respublikasının Prezidenti Deni Sassu-Nqessonun səfəri xüsusilə yadda qalan olub. O, Azərbaycanın əldə etdiyi uğurların arxasında dayanan əsas amilləri öyrənmək üçün böyük maraq göstərirdi.

Konqo Prezidenti Deni Sassu-Nqessonun Səngəçal terminalına səfəri

Mən Konqo Prezidentinə İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə əldə olunmuş uğurlar haqqında məlumat verdim. Onun uzaqgörən liderliyini, güclü dövlətçilik baxışını və milli maraqlara əsaslanan strateji idarəçilik prinsipini, enerji təchizatı yaradılmasında oynadığı mühüm rolu vurğuladım. Bildirdim ki, bu uğur biznes, siyasət və texnologiyanın mürəkkəb qarşılıqlı əlaqələrinin dərindən dərk edilməsini tələb edən bir prosesin nəticəsidir. Ardınca Prezident İlham Əliyevin əl izi olan uğur simvolu barədə məlumat verdim.

Bu məlumatları dinlədikdən sonra vaxtı ilə ordu generalı olmuş Konqo Prezidenti Deni Sassu-Nqesso Prezident İlham Əliyevin əl izi olduğu lövhəyə yaxınlaşaraq sağ əlini həmin əl izinin üzərinə qoydu, daha sonra isə əlini başına çəkərək Azərbaycan xalqı arasında geniş yayılmış simvolik jesti təkrarladı. Konqo Prezidentinin bu səmimi və simvolik jesti tədbir iştirakçıları və onu müşayiət edən rəsmi şəxslər tərəfindən alqışlarla qarşılandı. Qonaqlar bununla Azərbaycanın qazandığı möhtəşəm uğurlara və Prezident İlham Əliyevin liderliyinə hörmətlərini ifadə etdilər.

Somali Prezidenti Həsən Şeyx Mahmudun Səngəçal terminalına 2025-ci ildə səfəri zamanı Azərbaycanın uğur hekayəsini özündə əks etdirən bu simvolik əl izlərinə göstərilən marağın daha bir nümunəsinin şahidi oldum.

Somali Prezidenti Həsən Şeyx Mahmudun Səngəçal terminalına səfəri

Prezident Həsən Şeyx Mahmud Azərbaycanın davamlı inkişafını və əldə etdiyi uğurları Somalinin gələcəyi üçün inkişaf modeli kimi dəyərləndirirdi. Prezident İlham Əliyevin əl izi ilə bağlı xalq arasında yayılmış məşhur ifadə və onun simvolik mənası haqqında məlumat verdiyim zaman o, heyranlığını gizlətməyərək ucadan “Maşallah” dedi. Onun bu reaksiyası Azərbaycanın qazandığı uğurların və Prezident İlham Əliyevin liderliyinin beynəlxalq səviyyədə yaratdığı yüksək rəğbətin və hörmətin təzahürü kimi yadda qaldı.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin Səngəçal Terminalında qoyduğu əl izi zaman keçdikcə dəmir yumruğa çevrilən siyasi iradənin və milli gücün rəmzinə çevrildi. Bu simvolik əl izi Azərbaycanın hərbi qüdrətini, xalqımızın milli birliyini və sarsılmaz qətiyyətini təcəssüm etdirərək 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfərin mənəvi simvolu kimi yadda qalıb.

44 günlük Vətən müharibəsi, həm də kökləri XIX əsrin əvvəllərinə gedib çıxan, Rus imperiyasının Qarabağ xanlığının işğalından sonra yerli azərbaycanlı əhalinin sıxışdırılıb çıxarılması siyasətinin tərkib hissəsi kimi İrandan və Osmanlı imperiyasından on minlərlə ermənini Qarabağ torpaqlarına köçürməklə bölgənin demoqrafiyasını dəyişən tarixi bir ədalətsizliyi aradan qaldırıb.

Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan Ordusu Qarabağı işğaldan azad etməklə dövlətimizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində tam suverenliyini təmin edib. Bununla da Azərbaycan son iki əsrlik tarixində ilk dəfə olaraq Qarabağı öz həqiqi tarixi, mədəni və etnik sahibinə - müstəqil Azərbaycan dövlətinin idarəçiliyinə qaytarmış oldu.