Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

ELM VƏ TƏHSİL

Şərqşünaslıq İnstitutunda ərəb filologiyasına dair aparılan tədqiqatlar dünya şərqşünaslıq elminə dəyərli töhfədir

Bakı, 30 noyabr, AZƏRTAC

Şərqşünaslıq İnstitutunun Ərəb filologiyası şöbəsi 1976-cı ildə yaradılıb və həmin dövrdən 1992-ci ilə qədər professor Aida İmanquliyeva rəhbərlik edib. Məhz o dövrdə Ərəb filologiyası şöbəsi elmi fəallıq baxımından yüksəliş əldə edib. Görkəmli alimin rəhbərliyi ilə bir sıra namizədlik dissertasiyaları müdafiə edilib, ərəb ədəbiyyatının müxtəlif sahələrini əhatə edən kitab və monoqrafiyalar həm Azərbaycan, həm də rus dillərində çap olunub. Aida xanım ərəb məhcər ədəbiyyatının tədqiqi sahəsində bir neçə fundamental əsərin müəllifi kimi çıxış edərək Azərbaycan şərqşünaslıq elminin inkişafına töhfə verib. Alimin “Qələmlər birliyi” və Mixail Nuaymə” adlı əsərləri ərəb məhcər ədəbiyyatının meydana gəlməsindən, xüsusilə XX əsrin 20-ci illərində Nyu-York şəhərində yaşayan mühacir ərəb yazıçıları tərəfindən yaradılan “Qələmlər birliyi” adlı cəmiyyətin yaranma və inkişaf tarixindən bəhs edir. Görkəmli alimin “Yeni ərəb ədəbiyyatının korifeyləri” əsəri isə ərəb ədəbiyyatının tədqiqi sahəsində əsl töhfədir.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında AMEA akademik Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun Ərəb filologiyası şöbəsinin müdiri filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Xumar Ələkbərova söyləyib. O bildirib ki, uzun illər ərzində Ərəb filologiyası şöbəsinə rəhbərlik etmiş professor Aida İmanquliyevanın açdığı yol, yaratdığı məktəb daha sonra tanınmış şərqşünas, professor Vilayət Cəfərovun rəhbərliyi altında elmi uğurlarla davam etdirilib. Bu dönəmdə işıq üzü görən “Əbül-Fərəc əl-İsfahaninin “Nəğmələr kitabı” və klassik Azərbaycan ədəbiyyatı” (akademik Gövhər Baxşəliyeva), “İraqda neoklassik poeziya” (professor Vilayət Cəfərov), “Azərbaycan-ərəb ədəbi əlaqələri” (Faiq Əliyev), “Əz-Zəncaninin “Mabadiu fit-tasrif əsəri”, “XVIII əsr Azərbaycan alimi İbrahim əl-Əraşinin linqvistik yaradıcılığı” (Laura Orucova), “Azərbaycan alimi Hübeyş Tiflisinin “Qanuni-l-ədəb” lüğəti”, “İbn Firiştə və onun qafiyəli qlossarisi” (Çimnaz Mirzəzadə), “Əbu Həyyan əl-Əndəlusi. “Əd-durra əl-mudiyyə fi-l-luğa ət-turkiyyə” (Zenfira Rüstəmova) adlı əsərlər, şöbədə hazırlanmış “Ərəb dilçilik terminləri lüğəti” (Laura Orucova), dörddilli (Azərbaycan, rus, ərəb və latın) “Tibb terminləri lüğəti” (Laura Orucova, Zenfira Rüstəmova) və digər kitablar Ərəb filologiyası şöbəsinin yalnız Azərbaycan şərqşünaslığının deyil, dünya şərqşünaslığının inkişafına verdiyi qiymətli töhfələrdir, desək, yanılmarıq”.

X.Ələkbərova əlavə edib ki, Ərəb filologiyası şöbəsinin əməkdaşlarının zəngin ərəb ədəbiyyatının istər klassik, istər müasir nümunələrinin Azərbaycan dilinə tərcüməsi istiqamətində də xidmətləri böyükdür: “Qeyd edilməlidir ki, bununla əməkdaşlarımız respublikamızın Ərəb Şərqi ilə elmi-mədəni münasibətlərinin inkişafına dəyərli töhfələrini veriblər. Bu sırada Misir, Livan, İraq, Sudan, Mərakeş, Əlcəzair, İordaniya və digər ərəb ölkələrinin yazıçılarının hekayələr toplusu olan “İnsan və quş”, “Ağ günlərin sorağında” adlı antologiyaları misal olaraq qeyd edə bilərik. Bundan əlavə, akademik Gövhər Baxşəliyeva ilk dəfə olaraq Əbül-Fərəc əl-İsfahaninin “Nəğmələr kitabı” antologiyasından üzri məhəbbət şairi Qeys ibn Müləvvəhin - Məcnunun həyat və yaradıcılığını əks etdirən iki fəsli və ərəbdilli Azərbaycan şairləri Musa Şəhavat, İsmayıl ibn Yassar və Əbul-Abbas Əl-Əmadan bəhs edən üç fəsli tam şəkildə tərcümə edib. Bu tərcümələr “Əbül-Fərəc əl-İsfahani. “Nəğmələr kitabı” (rus dilində) və “Əbül-Fərəc İsfahani. “Bir Məcnun vardı...” adlı kitablar şəklində nəşr olunub.

Bundan başqa, professor Vilayət Cəfərov tərəfindən görkəmli ərəb yazıçısı Cürci Zeydanın “Fərqanə gəlini” (“Ərusu Fərğanə”) romanı yüksək bədii ustalıqla tərcümə olunaraq çap edilib. Həmçinin Misir ədəbiyyatının Nobel mükafatı laureatı Nəcib Məhfuzun zəngin irsindən silsilə tərcümələr, eləcə də müasir ərəb ədəbiyyatından çoxsaylı bədii tərcümələr həm antologiya şəklində, həm respublikanın dövri mətbuat səhifələrində işıq üzü görüb (Xumar Ələkbərova. “Bir səs var uzaqda”. ”Ulduzlar işığında”, “Dünyanın səsi” adlı antologiyalar, “Qorxulu yuxular”, “Ərəb ədəbiyyatından hekayələr çələngi” və s.)

X. Ələkbərova vurğulayıb ki, son dövrlərdə ərsəyə gələn tədqiqatlar isə Ərəb filologiyası şöbəsində əsası qoyulmuş elmi ənənələrin uğurla davam etdirildiyini bir daha göstərir: “Xüsusən akademik Gövhər Baxşəliyevanın rəhbərliyi ilə institutun elmi yaradıcılıq mühitində maraqlı tədqiqat əsərləri işıq üzü görüb. Bu əsərlər respublika hüdudlarından kənarda da geniş tələbatla qarşılanır. Bu sırada G.Baxşəliyevanın “Müasir Suriya hekayəsi”, “Taufiq əl-Həkimin ədəbi görüşləri”, Vilayət Cəfərovun “A.İmanquliyeva. Məqalələr və tərcümələr” adlı kitabları, həmçinin Ruhəngiz Cümşüdlünün “Füzulinin ərəbcə poetik irsi”, Səbinə Səlimovanın “Ərəb bədii nəsrində ilkin Abbasilər dövrünün təsviri”, Xanımzər Kərimovanın “Ədəb janrı və Ət-Tənuxinin “Nişvar əl-muhadara va əxbər əl-muzəkəra”, Fatma Məcidovanın “Əmin ər-Reyhani yaradıcılığında Ərəb Şərqi”, Seymur Əhmədovun “Ərəb dilinin dialektləri və İraq dialekti ilə İraq-türkman dili arasında əlaqə”, Xumar Ələkbərovanın “Ərəb ədəbiyyatının ehramı Nəcib Məhuz”, Lalə Bayramovanın “Min bir gecə” ümumşərq ədəbiyyatının mədəni-tarixi abidəsi kimi”, “Əyyəmu-l-arab” cahiliyyə dövrü ərəb ədəbiyyatının abidəsi kimi”, Zenfira Rüstəmova və Gülşən Həmidlinin “Ərəb ədəbi dilində say və cins kateqoriyası”, Laura Orucovanın “XVIII əsr azərbaycanlı alim İbrahim əl-Araşinin dilçilik yaradıcılığı” monoqrafıyalarını qeyd edə bilərik”.

Şərqşünas alimin sözlərinə görə, akademik G.Baxşəliyevanın 2021-ci ildə işıq üzü görən “Bir daha Nizami Gəncəvinin etnik mənsubiyyəti haqqında” əsərini isə Azərbaycan şərqşünaslığının nəinki dünya şərqşünaslığına, ümumiyyətlə, dünya ictimaiyyətinə qiymətli töhfəsi adlandıra bilərik. Bu əsər şərqşünas alim tərəfindən bir sıra ölkələrdə şairin etnik mənsubiyyətinə dair çoxsaylı təhriflərə və çoxəsrlik mədəni irsimizin qonşu xalqlar tərəfindən mənimsənilməsi cəhdlərinə cavab olaraq yazılıb. Əsərdə Nizaminin əsərlərindən təkzibolunmaz faktlar əsasında şairin Azərbaycan türkü kimi etnik mənsubiyyəti sübuta yetirilib və bu məsələnin müxtəlif aspektləri yeddi bölmə üzrə araşdırmaya cəlb olunub.

Hazırda elmin inkişafı Azərbaycanda dövlət siyasətinin mühüm prioritetlərindən birini təşkil edir və Ərəb filologiyası şöbəsi də elmi ictimaiyyət qarşısında qoyulmuş mühüm vəzifələrin həlli, Azərbaycan şərqşünaslığının dünya elminə sürətlə və elektron-innovativ şəkildə inteqrasiyası istiqamətində məhsuldar fəaliyyətini davam etdirir. Şöbə əməkdaşlarının ərəb filologiyasının prioritet məsələlərinə həsr olunmuş elmi araşdırmaları mütəmadi olaraq beynəlxalq elmi indeksli nəşrlərdə işıqlandırılır. Bundan başqa, ərəbşünaslarımız beynəlxalq elmi müzakirələr platformasında da Azərbaycan şərqşünaslığını uğurla təmsil edirlər. Belə ki, onların ABŞ, Avstraliya, Meksika, Kolumbiya, Yaponiya, Türkiyə, Ukrayna, Qazaxıstan, Rusiya, Misir, Liviya, Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, İtaliya, İspaniya, Polşa, Avstriya və s. mötəbər beynəlxalq konfransların kürsülərindən səsləndirdikləri məruzələri, ərəb filologiyasının aktual mövzularına həsr olunmuş tezisləri, elmi müzakirələrdə qeyd etdikləri aktual çağırışlar, elmi əsaslandırılmış məntiqi çıxışları böyük maraqla qarşılanır.

“Tarixi, dini bağları ilə Şərqin önəmli hissəsi olan Azərbaycan Şərqin xəzinəsinin öyrənilməsində hər zaman açar olmuşdur desək, yanılmarıq. Belə ki, Azərbaycan Qərblə Şərqin qovşağında yerləşən coğrafi mövqeyi ilə daim fərqli mədəniyyətlərin, elmi nailiyyətlərin qarşılıqlı faydalı inkişafı və inteqrasiyasında mühüm rol oynayıb. Bu istiqamətdə danılmaz rolu olan AMEA-nın akademik Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun Ərəb filologiyası şöbəsi bundan sonra da Azərbaycan şərqşünaslıq məktəbi ənənələrini uğurla davam etdirərək, qloballaşan dünyada müasir elmin tələblərinə cavab verən aktual araşdırmalarla Azərbaycan elminin inkişaf tarixində öz sözünü deyəcək, elmi zirvələri fəth edəcək”, - deyə şöbə müdiri fikrini yekunlaşdırıb.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Azərbaycan basketbol millisi seçmə mərhələnin ikinci oyununda Kosovo yığmasını məğlub edib

Denis Şmıqal: Ukrayna ərazilərinin bərpasında Türkiyə şirkətləri ilə işləyəcək

Krakovda Azərbaycan Evində Xocalı soyqırımının qurbanları yad edilib

Cənubi Afrikada avtobusun aşması nəticəsində 8 nəfər ölüb

Manisada Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümü ilə əlaqədar tədbirlər keçirilib

Ukrayna ABŞ Konqresi ilə əməkdaşlığını yeni mərhələyə qaldırmaq istəyir

İtaliya saytı Xocalı soyqırımından yazıb

Meksikada Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi yad edilib

“Ana harayı” abidəsinin yerləşdiyi parkda hazırlıq işləri yekunlaşıb

Lerikdə "Toyota" markalı avtomobil çaya aşıb, ölən və yaralananlar var - YENİLƏNİB

Rustem Umerov: Silahların yarısı Ukraynaya vaxtında çatmadığından cəbhədə problem yaranır

Şotlandiya universitetində Xocalı soyqırımı ilə bağlı məlumatlandırma aksiyası keçirilib

Azərbaycan gimnastları Bakıdakı Dünya Kubokunda qızıl və gümüş medal qazanıblar

Müdafiə Nazirliyi həftəlik icmalı təqdim edib VİDEO

Tanzaniyada baş verən yol qəzasında 15 nəfər ölüb

Ukraynanın müdafiə sənayesinin imkanları 2023-cü ildə bir il öncəyə nisbətən altı dəfə çox olub

Həvəskar xizək yarışının qalibləri bəlli olub

Fatma Yıldırım: Xocalı faciəsinin qurbanlarının, şəhidlərinin ruhu indi şaddır

Lukaşenko: Belarusda hökuməti devirmək üçün heç bir variant işləməyəcək

Yaponiya hökuməti Noto bölgəsinin bərpası üçün əlavə 665 milyon dollar xərcləyəcək

Hava proqnozu: sulu qar və qar yağacaq, yollar buz bağlayacaq

Lukaşenko: Minsk Ermənistanın KTMT-dən çıxması ilə bağlı heç bir müraciət almayıb

Xocalı sakini: Faciə qəlbimizdə sağalmaz yaralar, düşüncəmizdə silinməz izlər qoyub

Belarus tarixində ilk dəfə vahid səsvermə keçirilir

Adil Əliyev: Xocalı soyqırımı tarixin ən dəhşətli cinayətlərindən biridir

Ağsuda polisə 10 ədəd odlu silah könüllü təhvil verilib

Cavanşir Feyziyev: Bu soyqırımı təkcə azərbaycanlılara qarşı deyil, bütövlükdə insanlığa yönəlmiş ən ağır cinayətdir

Hərbi vəzifəlilərlə keçirilən təlim toplanışı başa çatıb

Soyqırımının şahidləri o dəhşətli günlərdən danışırlar – AZƏRTAC Xocalıdan xəbər verir VİDEO

Bakı şəhər Dövlət Yol Polisi İdarəsi sürücülərə müraciət edib

Polşada NATO-nun genişmiqyaslı təlimləri başlayır

Atasının ölümündə şübhəli bilinən şəxs tutulub

Azərbaycan basketbol millisi seçmə mərhələdə ikinci oyununu keçirəcək

Azərbaycan Premyer Liqası: Tura 2 oyunla yekun vurulacaq

Naxçıvan istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutulub

Prezident İlham Əliyev Türkiyə Prezidentini 70 illik yubileyi münasibətilə təbrik edib

Türkiyə Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğana

Çində 5,7 bal gücündə zəlzələ qeydə alınıb

CNN: Tramp Cənubi Karolina ştatında keçirilən praymerizin qalibi olub

London və Edinburq şəhərlərində Xocalı faciəsinə həsr olunmuş məlumatlandırma aksiyası keçirilib

Bosniyalılar Türkiyəni ölkənin ən yaxın dostu kimi görürlər

Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi Türkiyədə silsilə tədbirlərlə anılır

İtaliya Ukrayna ilə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığa dair saziş imzalayıb

NYT: Ukrayna 2024-cü ildə ən yaxşı halda özünü müdafiə edə bilər

Mario Draqi Avropa ölkələrini böyük sərmayə yatırmağa çağırıb

İsti su içmək orqanizm üçün faydalıdır - Araşdırma

ECOWAS Nigerə qarşı sanksiyaları ləğv edib

Abbas Abbasov: Təzyiqlər Bakı Təşəbbüs Qrupunun fəaliyyətinə zərrə qədər mənfi təsir göstərməyəcək

İtaliyada Olimpiya Oyunlarının keçirilməsi üçün 500 qədim ağac kəsiləcək

Yəməndəki husi hədəflərinə yenidən zərbələr endirilib

Tramp: Seçkidə qalib gələrəmsə, miqrantların ABŞ tarixində ən böyük deportasiyası olacaq

Misir Qəzzanın cənubunda və mərkəzində iki qaçqın düşərgəsi yaradır

Filarmoniyanın səhnəsində musiqili tədbir: “Şam İşığında Üzüklərin Əfəndisi”

Alan Antuan Simoni: Oğlum Fransa polisi tərəsindən terror münasibətinə məruz qalıb

BMT: Hər beşinci ukraynalı ailənin ərzaq yardımına ehtiyacı var

Abşeronda yaşayış binasında baş verən yanğın söndürülüb, 25 nəfər təxliyə edilib YENİLƏNİB

Qardabani Təhsil və İnteqrasiya Mərkəzində Xocalı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Laçın yenidən ağ örpəyə bürünür VİDEO

Azərbaycan-Çin münasibətləri illərin sınağından keçib və möhkəm təməl üzərində qurulub

Bakıda voleybol üzrə “Gənc atletlərin inkişafı” layihəsi çərçivəsində ilk seminar keçirilib

Muxtar respublikanın yubileyinə həsr olunmuş şahmat üzrə yoldaşlıq görüşü təşkil ediləcək

Ağırlıqqaldırma üzrə Azərbaycan birinciliyində ikinci yarış gününə yekun vurulub

Türkiyə Superliqası: “Fənərbağça” “Kasımpaşa”ya qalib gələrək liderliyə yüksəlib

Azərbaycanlıların Avro-Atlantik Tərəfdaşlıq Şurasının Brüsseldə təsis konfransı keçirilib

Azərbaycan gimnastı Rumıniyada bürünc medal əldə edib

İstanbulda keçirilən “Dekolonizasiya: İntibah dövrünün başlanğıcı” mövzusunda konfransın iştirakçıları Fransa Prezidentinə məktub ünvanlayıblar

Azərbaycan gimnastı dünya kubokunda qızıl medal qazanıb

Nazir: Dəmir yolları Türkiyə hökumətinin nəqliyyat sahəsində prioritetidir

Almaniya və Ukraynanın xarici işlər nazirləri Odessaya gəliblər

Göyçayda tədbir: “Duolingo” ilə ingilis dili hamı üçün əlçatandır!”

Yubiley turnirinin qalibləri məlum olub

Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan silahlı təxribatlarını dezinformasiya ilə ört-basdır etməyə çalışır

Azərbaycan Premyer Liqası: “Səbail” “Sabah”a qalib gəlib

Azərbaycan İƏT-in İstanbulda keçirilən nazirlər konfransının sessiyasında təmsil olunub

İstanbulda keçirilən “Dekolonizasiya: İntibah dövrünün başlanğıcı” mövzusunda beynəlxalq konfrans başa çatıb YENİLƏNİB VİDEO

Dörd il əvvəl itkin düşmüş şəxsin qəsdən öldürülməsi müəyyən olunub

Azərbaycan gimnastları beynəlxalq turnirdə gümüş medal qazanıblar

Robert Kurto: Bakı Təşəbbüs Qrupunun sayəsində Yeni Kaledoniya öz problemini beynəlmiləlləşdirə bilib

Prezident İlham Əliyevin andiçmə mərasimindəki nitqi yeni inkişaf erasında qazanılacaq uğurlarımızın formuludur – Təhlil

Azərbaycan basketbol millisinin heyətində dəyişiklik edilib

Gürcüstanın Baş naziri və Türkiyənin Tbilisidəki səfiri regional layihələri müzakirə ediblər

Polşada ikinci Azərbaycan Evi açılıb

Pedaqoji Universitetin filiallarında Xocalı soyqırımının ildönümü ilə bağlı tədbirlər keçirilib

® Rəna Soltanova: Sevinirik ki, “Estetik Kosmetologiya Mütəxəssisləri” İctimai Birliyi olaraq keçirdiyimiz layihələrdən faydalananlar çoxdur

Cəlil Məmmədquluzadənin Tbilisidəki ev-muzeyinin bərpasına başlanılıb

Deputat: Xocalı qətliamına bütün dünya siyasi-hüquqi qiymət verməlidir

Tunç Demirtaş: Türkiyə də, Azərbaycan da hər zaman müstəmləkəçiliyə qarşı çıxış edən dövlətlər olub

Azərbaycan gimnastı: Finala çıxdığım üçün özümü əla hiss edirəm

Keçmiş döyüşçü: Qara qaya yaxınlığında dəhşətli mənzərənin şahidi olduq

Əli bəy Hüseynzadənin 160 illik yubileyinə həsr olunmuş dəyirmi masa keçirilib

Harri Potter haqqında serialın premyerası 2026-cı ildə olacaq

Azərbaycan rusiyalı turistlərin ən çox ziyarət etdikləri ölkələrin ilk beşliyinə daxildir

Fərid Şəfiyev: Ermənistan yenidən hər hansı təxribatlara əl atarsa, bizim cavabımız proporsional olacaq

Ümumi cərrah: Öd kisəsində olan patologiyalarla bağlı müraciətlər çoxalıb

Fənn olimpiadalarının yarımfinalında Naxçıvan üzrə 338 şagird biliyini sınayıb

ADPU-da yazıçı Varisin “Qırmızı ləçəklər” romanı müzakirə olunub

Xocalı sakini: “Heç kəs Xocalı soyqırımını yaxınlarını itirmiş insanlardan daha yaxşı anlaya bilməz”

“Neftçi” “Turan Tovuz”la oyunda qələbəni əldən verib

İqor Korotçenko: Fransa Cənubi Qafqaz regionundan sıxışdırılıb çıxarılan Rusiyanı əvəz etməyə başlayıb

Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin hesabat yığıncağı olub