Qurtuluşdan Böyük Zəfərə: Heydər Əliyev siyasətinin tarixi nəticələri
Bakı, 14 iyun, AZƏRTAC
Azərbaycanın dövlətçilik tarixində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin həyat yolu xüsusi yer tutur. O, ictimai-iqtisadi və siyasi münasibətlərin fərqli mərhələlərində həm sovet Azərbaycanına, həm də müstəqil Azərbaycan Respublikasına uğurla rəhbərlik edib. Heydər Əliyev fəaliyyətinin bütün dövrlərində ömrünü xalqın rifahına, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsinə və milli maraqların qorunmasına həsr edib. Təcrübəli siyasi xadim kimi yaxşı bilirdi ki, milli dövlətçilik ideyası xalqın tarixi keçmişi və milli yaddaşı ilə sıx bağlıdır. Ulu Öndərin ictimai-siyasi fəaliyyətinin ən mühüm mərhələsi isə özünün də vurğuladığı kimi, müstəqil Azərbaycan Respublikasına rəhbərlik etdiyi dövr olub.
Bu fikirlər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Azərbaycan tarixi kafedrasının müdiri tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Naibə Əhmədovanın “Qurtuluşdan Böyük Zəfərə: Müdrik siyasətin uğurlu nəticələri” adlı məqaləsində yer alıb. AZƏRTAC məqaləni təqdim edir.
Heydər Əliyevin Azərbaycanda yenidən hakimiyyətə qayıdışı mürəkkəb, eyni zamanda, ölkənin taleyi baxımından həlledici bir dövrə təsadüf etmişdi. 1990-cı ilin iyulunda Azərbaycana qayıdan Heydər Əliyev qısa müddətdə fəal siyasi fəaliyyətə başlamışdı.1993-cü il oktyabrın 3-də Azərbaycan xalqı onu böyük səs çoxluğu ilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçdi. Prezident kimi fəaliyyətə başladıqdan sonra Heydər Əliyev ilk növbədə ölkənin üzləşdiyi ən ciddi təhlükənin – Ermənistanın hərbi təcavüzünün qarşısının alınmasına diqqət yetirdi. Həmin vaxt Azərbaycan ərazilərinin təxminən 20 faizi işğal olunmuş, döyüşlər davam edirdi.
Ulu Öndər torpaqlarımızın azad olunması istiqamətində fəaliyyətini iki əsas xətt üzrə qurmuşdu. Bir tərəfdən milli ordunun formalaşdırılması və gücləndirilməsi, digər tərəfdən isə siyasi-diplomatik danışıqlar vasitəsilə sülhə nail olunması və ərazilərin dinc yolla geri qaytarılması istiqamətində ardıcıl addımlar atılırdı.
1994-cü il mayın 4-də Prezident Heydər Əliyevin Brüsselə səfəri mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. O, NATO-nun mənzil-qərargahında “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramının çərçivə sənədini imzaladı. Müharibənin davam etdiyi şəraitdə ölkənin nəfəs dərməsi üçün müvəqqəti fasiləyə ehtiyac var idi. Məhz bu məqsədlə mayın 8-də Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə “Bişkek protokolu” imzalandı, mayın 12-də isə cəbhədə atəşkəs qüvvəyə mindi.
Atəşkəs ölkədə nisbi sabitliyin bərqərar olmasına və quruculuq işlərinin başlanmasına imkan yaratdı. Bundan dörd ay sonra Azərbaycanın müasir tarixində mühüm hadisələrdən biri baş verdi. 1994-cü il sentyabrın 20-də “Gülüstan” Sarayında “Əsrin müqaviləsi” adlandırılan beynəlxalq neft sazişi imzalandı. Bu müqavilə Azərbaycanın iqtisadi inkişafına, beynəlxalq mövqelərinin güclənməsinə və müstəqilliyinin möhkəmlənməsinə geniş imkanlar açdı.
Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra qısa müddətdə həm atəşkəsə nail oldu, həm də ölkədaxili sabitliyi pozmağa çalışan qüvvələrin qarşısını aldı. 1993-1995-ci illər Azərbaycan dövlətçiliyinin və müstəqilliyinin qorunub saxlanılması baxımından mühüm tarixi mərhələ kimi qiymətləndirilir.
Bu dövrdə regionun aparıcı güclərindən olan Rusiya ilə münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Azərbaycanın xarici siyasətində milli maraqlara əsaslanan balanslı yanaşma formalaşdırıldı. 1993-cü il sentyabrın 24-də Azərbaycan Respublikası MDB-yə üzv oldu.
Qafqaz regionu dövlətləri ilə mehriban qonşuluq münasibətlərinin qurulması da xarici siyasətin əsas prioritetlərindən biri idi. Ermənistanla atəşkəsin əldə olunması və 1996-cı ilin martında Heydər Əliyevin Gürcüstana rəsmi səfəri zamanı Azərbaycan-Gürcüstan Bəyannaməsinin imzalanması bu istiqamətdə mühüm nailiyyətlərdən sayılır.
İranla münasibətlərin ölkənin həm beynəlxalq mövqeyinə, həm də daxili sabitliyinə təsirini nəzərə alan Heydər Əliyev iki ölkə arasında əlaqələrin inkişafına xüsusi diqqət yetirdi. Eyni zamanda, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin “Bir millət, iki dövlət” prinsipi əsasında strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirildi. 1993-cü ildə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə Azərbaycan-ABŞ münasibətlərində də yeni mərhələ başlandı. ABŞ Prezidenti Bill Klintona ünvanladığı məktubda Heydər Əliyev “Azadlığa Dəstək Aktı”na edilmiş 907-ci düzəlişin qeyri-obyektiv xarakter daşıdığını əsaslandıraraq onun aradan qaldırılması üçün tədbirlər görülməsini xahiş etmişdi.
Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli istiqamətində Azərbaycan diplomatiyasının əsas vəzifələrindən biri beynəlxalq dəstəyin təmin olunması idi. Münaqişənin gedişi göstərirdi ki, beynəlxalq hüququn və beynəlxalq təşkilatların mövqeyini nəzərə almadan davamlı nəticə əldə etmək mümkün deyil.
Azərbaycan Respublikasının iqtisadi, siyasi və hərbi sahələrdə əldə etdiyi uğurlar son nəticədə Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Qələbənin əsasını təşkil etdi. Azərbaycan xalqı təxminən 30 il davam edən işğala son qoyaraq torpaqlarını azad etdi, ölkənin ərazi bütövlüyünü bərpa etdi və şanlı Zəfər tarixini yazdı. Bu Böyük Qələbənin təməlində isə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik strategiyası və milli inkişaf kursu dayanırdı.
Bölmənin digər xəbərləri
