Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

SİYASƏT

Yeni Kaledoniya: Fransız müstəmləkəçiliyinə qarşı üsyan

Yeni Kaledoniya: Fransız müstəmləkəçiliyinə qarşı üsyan

Bakı, 22 may, N.Məmmədova, AZƏRTAC

Son illərdə Fransanın nəzarəti altında olan və Sakit okeanda yerləşən Yeni Kaledoniyada Parisin müstəmləkəçilik siyasətindən narazılığın ifadə edildiyi və xalqın hüquqları, habelə muxtariyyətlə bağlı tələblərin irəli sürüldüyü bir sıra etiraz aksiyaları keçirilir. Təbii sərvətlərlə zəngin olan Yeni Kaledoniya və yerli xalqın - kanakların özünəməxsus mədəniyyəti uzun illər Fransanın müstəmləkə hakimiyyətinin əsarətində olub. 2018 və 2020-ci illərdə müstəqillik referendumlarının keçirilməsi də daxil olmaqla dekolonizasiya istiqamətində göstərilən mühüm səylərə baxmayaraq, müstəqillik məsələləri yerli əhali üçün aktual olaraq qalır.

Bu barədə AZƏRTAC-a siyasi icmalçı, telejurnalist Anastasiya Lavrina Yeni Kaledoniyada davam edən etiraz aksiyalarını şərh edərkən deyib.

Onun sözlərinə görə, bu etirazlar təkcə yerli əhalinin Fransa siyasətindən artan narazılığını əks etdirmir, həm də daha çox özünüidarəetmə, yerli xalqların hüquqlarının müdafiəsi və təbii sərvətlərin fransız şirkətləri ilə birlikdə beynəlxalq korporasiyalar tərəfindən istismarına son qoyulması tələblərini ehtiva edir.

Fransanın Yeni Kaledoniyadakı müstəmləkəçilik siyasəti beynəlxalq ictimaiyyət və bəzi insan hüquqları təşkilatları tərəfindən də tənqid edilib. Onlar Parisi yerli xalqların mədəni və hüquqi xüsusiyyətlərinə yetərincə hörmət etməməkdə, habelə onların Fransadan müstəmləkə asılılığından xilas olmaq istəklərinə məhdud dəstək verməkdə ittiham edirlər.

Agentliyin həmsöhbəti əlavə edib: “Etirazlara cavab olaraq, Fransa hakimiyyəti qayda-qanun yaratmaq üçün Yeni Kaledoniyaya qoşun göndərmək qərarına gəldi və bununla da vəziyyəti daha da pisləşdirdi. Prezident Emmanuel Makronun vədləri şübhə altında qalır, kanakların bəziləri və onların tərəfdarları Fransanın təsiri altında olan Yeni Kaledoniyanın gələcəyi ilə bağlı etirazlarını və narazılıqlarını bildirməyə davam edirlər”.

Ekspert hesab edir ki, Yeni Kaledoniyadakı etirazlar Fransanın müstəmləkəçilik siyasətinə yenidən baxılmasının və bu ərazidə yerli xalqların hüquqlarına hörmət edilməsinin zəruriliyini vurğulayır. Bu məsələ, həmçinin ədalət uğrunda mübarizənin davam etdiyi dünyanın müxtəlif yerlərində dekolonizasiya prosesi ilə bağlı daha geniş problemləri əks etdirir.

Telejurnalist vurğulayıb: “Dünyanın ən böyük müstəmləkəçi dövlətlərindən biri olan Fransanın faciəli hadisələrlə, zülmə və istismara etirazlarla dolu uzun bir müstəmləkəçilik tarixi var. Bütün bunlar müstəmləkə rejiminə qarşı yönəlmiş iğtişaşlara və üsyanlara səbəb olub. Diqqətçəkən nümunələrdən biri də son illərdə siyasi və hərbi dəyişikliklərə məruz qalan Malidir. 2020-ci ildə orada hərbi qüvvələr nəzarəti ələ keçirdi və 2021-ci ildə Fransa “Barxan” əməliyyatı çərçivəsində bu ölkədə hərbi mövcudluğunu azaltdığını elan etdi. Analoji vəziyyət Fransa hərbi bazalarının tənqid və bağlanma tələbləri ilə üzləşdiyi Niger və Burkina-Faso kimi digər ölkələrdə də müşahidə olunur”.

Siyasi icmalçı diqqəti Fransanın müstəmləkəçilik siyasətinin vəhşiliyinin müasir tarixi tədqiqatlarda tez-tez işıqlandırılmasına və müzakirə edilməsinə çəkib. XVI əsrdə başlayan müstəmləkəçilik həmin ölkələrdə sərvətlərin talanmasına, mədəni zəmində zülmə və yerli əhaliyə qarşı zorakılığa səbəb olub. Fransanın Şərqdə və Afrikada müstəmləkələri sistematik insan haqları pozuntuları, qırğınlar, məcburi əmək və digər istismar formaları ilə üzləşib.

A.Lavrina əlavə edib: “Bu siyasət nəticəsində Fransanın bir çox müstəmləkələrində üsyanlar və müstəqillik uğrunda mübarizələr baş qaldırdı. Məsələn, Vyetnam, Əlcəzair, Madaqaskar, Hind-Çin və başqa bölgələrdə müstəmləkə zülmünə qarşı üsyanlar tüğyan edirdi. Bu üsyanlar bəşəriyyətin qəbuledilməz hallar kimi qiymətləndirdiyi istismara, zülmə və hüquqsuzluğa cavab reaksiyası idi. Müstəmləkəçiliyə qarşı üsyanın ən məşhur nümunələrindən biri Müstəqillik müharibəsinə və nəticədə bölgədə Fransanın müstəmləkə gücünün süqutuna səbəb olan Ho Şi Minin başçılıq etdiyi Vyetnam Milli Müstəqillik Hərəkatı oldu. Bu üsyan təkcə Vyetnamın deyil, həmçinin bir çox başqa müstəmləkə xalqlarının azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizəsinin rəmzinə çevrildi”.

Siyasi icmalçı diqqətə çatdırıb ki, fransız müstəmləkəçiliyi Afrikada, xüsusən Madaqaskarda dərin qanlı izlər qoyub. 1947-ci ildə Fransız işğalına qarşı malaqas xalqının üsyanı son dərəcə vəhşiliklə yatırıldı, orada 100 minədək insan öldürüldü.

Ekspertin fikrincə, Karib dənizində, Haiti və Qvadelupada fransız müstəmləkəçiləri köləlikdən geniş istifadə edərək, yüz minlərlə afrikalını şəkər qamışı plantasiyalarında ağır əməyə məcbur ediblər. Köləlik amansız rəftar və qullara münasibətdə əsas hüquqların olmaması ilə müşayiət olunurdu ki, bu da çoxsaylı üsyanlara və faciələrə gətirib çıxarırdı.

A.Lavrina söhbətin sonunda bildirib: “Azərbaycan XXI əsrdə neokolonializm siyasətinə qarşı çıxış edir. Bakı Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi zamanı bu məsələni mütəmadi qaldırıb, bir çox ölkələrin geniş dəstəyini alıb, həmçinin göstərilən səylər güclü dövlətlərin müstəmləkə siyasətinin bütün ağrı-acısını öz üzərində hiss etmiş xalqlar tərəfindən minnətdarlıq hissi ilə qarşılanıb. Ölkələrin yekun mövqeyi ondan ibarətdir ki, Fransa dünyada sülhün, ədalətin və bərabərliyin bərqərar olması üzrə səylərin çərçivəsinə salınmalıdır. Yeni Kaledoniyada baş verənlərlə bağlı məsuliyyəti öz üzərindən atmaq istəyən Paris, eyni zamanda, Azərbaycanın ünvanına ittihamlar səsləndirib, onun küçələrdəki iğtişaşlarda əli olduğunu iddia edir. Bu iddiaları təsdiqləyən heç bir konkret sübut təqdim olunmayıb. Bütün faktlar həmin bəyanatın siyasi motivli olduğunu göstərir. Bir zamanlar dünyanın ən böyük müstəmləkəçi imperiyalarından biri olan Fransa tədricən öz təsirini itirir. Parisin səylərinə baxmayaraq, onun keçmiş müstəmləkələrinin olduğu regionlarda təsir gücü azalır. Bu, qlobal dekolonizasiya prosesinin bir hissəsi və keçmiş imperiyaların müasir dünyada rolunun yenidən qiymətləndirilməsi deməkdir”.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Türkmənistanda Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsi üzrə görülən işlər müzakirə edilib

Xalq artisti Həsən Seyidbəylinin vəfatından 44 il ötür

"Le Monde": Makron Ukrayna haqqında danışmağı dayandırıb

Mədəniyyət və incəsənətimiz radiodalğalarında – yeni layihələr

Dövlət qulluğu vəzifələri üzrə imtahan verəcək namizədlər buraxılış vərəqəsini çap edə bilərlər

Laqodexidə 300-dən çox yaşı olan Qabal kəndi – soydaşlarımızın qədim yaşayış məskəni

İyunun 30-da Azərbaycan dilindən imtahan verəcək abituriyentlərin nəzərinə

Dünya birjalarında neft bahalaşıb

Naxçıvanda özəl sektorda əmək müqavilələrinin sayı 3,5 dəfə artıb

Zəngilanda keçirilən Azərbaycan QHT-lərinin Əməkdaşlıq Forumu davam edir

Azərbaycan nefti cüzi bahalaşıb

Neftçalada saxlanılan şəxsdən 12 kiloqram narkotik götürülüb

Lənkəranda yanğın zamanı yaşlı qadın həlak olub

Yevlaxda narkotik tərkibli bitki yetişdirən şəxs saxlanılıb VİDEO

Culian Assanj Britaniyanı tərk edib 

Culfada bacısını öldürməkdə şübhəli bilinən şəxs tutulub

Misirdə 33 antik qəbir aşkar edilib

Amerika Kuboku: Kolumbiya qalib gəlib, Braziliya xal itirib

Avropa Komissiyası “Apple” şirkətini cərimələməyə hazırlaşır

Culian Assanj ABŞ hökuməti ilə razılaşıb

İndoneziya məlumat mərkəzinə kiberhücum olub

Pentaqon rəhbəri israilli həmkarı ilə Yaxın Şərqdəki vəziyyəti müzakirə edəcək

Hanter Baydenin vəkilləri təkrar məhkəmə ilə bağlı vəsatət qaldırıblar

Qazaxıstan nümayəndə heyəti “ASAN xidmət”də olub

Metyu Miller: Azərbaycan və Ermənistan arasındakı əlaqələri dəstəkləməyə davam edirik

Avro-2024: İspaniya və İtaliya 1/8 finala yüksəlib

“Turkish Airlines” doqquzuncu dəfə Avropanın ən yaxşı aviaşirkəti elan olunub

Vyanada Tofiq Əhmədovun 100 illik yubileyinə həsr olunmuş konsert təşkil olunub

Türkoloqlar Bişkekdə Mahmud Kaşğari irsini müzakirə ediblər

Avropa çempionatı: Azərbaycan güləşçisi finala vəsiqə qazanıb

Qızıl medal qazanan Azərbaycan ağırlıqqaldıranı: Belə nəticə əldə edəcəyimizə inanırdıq

Yığmanın baş məşqçisi: Bu nəticə idmançılar üçün böyük motivasiyadır

Firdovsi Umudov: Avropa birinciliyində nəticə qazanan idmançılar gələcəyin Olimpiya mükafatçılarıdır

2024-cü ildə ABŞ-da polis 545 nəfəri qətlə yetirib

Avropa birinciliyində yüksək nəticələr əldə edən Azərbaycan ağırlıqqaldıranları Vətənə qayıdıblar

DSMF beynəlxalq təşkilatın Mükəmməllik Sertifikatına layiq görüldü

Bakıda “Rus klassikası” adlı qala-konsert keçirilib

Bayram günlərində Türkiyənin muzey və mədəni obyektlərini milyondan çox adam ziyarət edib

Sertifikatlaşdırma imtahanının nəticələri ilə bağlı apellyasiya müraciətlərinin qəbuluna başlanılıb

Xankəndi şəhərində elmi-praktik konfrans keçirilib

Qubada sel Qusarçayın sahilini yuyub, yol çöküb VİDEO

Türkər Əliyeva: Mediasiya tərəflərə mübahisələri daha qısa müddətdə həll etməyə imkan yaradır

QHT nümayəndələri Qubadlıda sərhədçilərlə görüşüblər VİDEO

Professor Mönsüm Alışovun 70 illik yubileyi qeyd olunub

Bakıda 150-dən çox şirkətin məhsul və xidmətlərini təqdim etdiyi “5-ci yerli şirkətlərin tanıtım sərgisi” keçirilir YENİLƏNİB VİDEO

Salyan şosesinin bir hissəsində təmir işlərinə başlanılıb

Azərbaycan basketbol millisi Avropa çempionatına hazırlığın ikinci mərhələsinə start verib

Azərbaycanlı şahmatçı İngiltərə çempionu olub

Xətai rayonunda Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Günü ilə əlaqədar dəyirmi masa təşkil olunub

Naxçıvanda təhsilverənlərin sertifikatlaşdırma prosesinin test imtahanı mərhələsi yekunlaşıb

Samux rayonunda “Son zəng” tədbirləri barədə təlimatın pozulduğu məktəbin direktoru işdən azad edilib

“Aztelekom”un 3000-ə yaxın əməkdaşına əməyin mühafizəsi üzrə təlimlər keçilib

Avropada Yaşayan Azərbaycanlı Mühəndislərin Forumu təqdimatlarla davam edib

Parisdə azərbaycanlı Fransa qəhrəmanı Əhmədiyyə Cəbrayılova həsr edilmiş filmin nümayişi olub VİDEO

AZAL növbəti dəfə Mərkəzi Asiya və MDB-nin ən yaxşı aviaşirkəti seçilib

Prezident İlham Əliyevin “Euronews”a müsahibəsi Azərbaycanın “yaşıl enerji” siyasətinin mahiyyətini açdı ŞƏRH

“Sabah” klubu yamaykalı futbolçunu transfer edib

Ədəbiyyat İnstitutunda yarım ilin yekunları və qarşıya qoyulan vəzifələr müzakirə olunub

Azərbaycanlı bəstəkarın şəhidə həsr etdiyi əsər Polşada birinci yerə layiq görülüb

Xətai rayonunda fəaliyyət göstərən bazarda plandankənar yoxlama aparılıb

Bənövşəyi xətdə qatarların hərəkət qrafiki dəyişdirilir

Azərbaycanda Rusiya Mədəniyyəti Günləri başlayır

Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində dövlət qulluğuna yeni qəbul olunan əməkdaşların andiçmə mərasimi keçirilib

Almaniyada polis zorakılığı faktlarının araşdırılması üzrə vəziyyət pisləşir

DİM: Ötən il hər 100 məzuna düşən plan yerlərinin sayı 57.1 olub

Polis serjantı Mirəli Heydərov Kürdəmirdə torpağa tapşırılıb FOTO VİDEO

Beynəlxalq Qurama Festivalına Şuşada yekun vurulub

Son beş ayda ƏƏSMN-in e-xidmətlərinə 1 milyon 400 mindən çox müraciət qeydə alınıb

Çad Respublikasının gənclər və idman naziri Milli Gimnastika Arenasında olub

AZƏRTAC-ın növbəti təcrübə proqramının iştirakçılarına sertifikatlar verilib

Gəncədə saxta alkoqollu içkilər istehsal edən müəssisə aşkarlanıb

Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında birgə layihələrin həyata keçirilməsinə dair fikir mübadiləsi aparılıb

Beynəlxalq Muğam Mərkəzi Özbəkistan Dövlət Sənət və Mədəniyyət İnstitutu ilə əməkdaşlıq edəcək

Avstriyada polis zorakılığının araşdırılması üçün müstəqil qurum yaradılması tələb olunur

Naxçıvanda müəllimlərin növbəti sertifikatlaşdırılma prosesi yekunlaşıb

“Sağlam həyat tərzi, sağlam düşüncə, uğurlu gələcək” mövzusunda tədbir keçirilib

Eşqi Bağırov: Növbəti tədris ilində Şuşa, Xankəndi və Xocalıda tədrisin bərpası planlaşdırılır

“Sənətkarın dostu” layihəsi davam edir

DİM: Ötən il 1494 abituriyent 600-dən yuxarı bal toplayıb

“Turan Tovuz” yeni futbolçu ilə anlaşıb

Dövlət qulluğuna yeni qəbul edilən əməkdaşlar and içiblər

Rəsədxana: Geomaqnit sahəsinin sakit olacağı proqnozlaşdırılır

“İTi Zəka-2” hakatonu üzrə seçimlər başa çatıb

NASA Yerin asteroidlə toqquşmasının qarşısını ala bilməyəcəyini etiraf edib

“Azərfon” abunəçilərinə “Narkotiklər haqqında həqiqəti öyrənək və birlikdə mübarizə aparaq!” SMS-bildirişi göndərilib

Azərbaycanı Rusiyadakı turnirdə iki bədii gimnast təmsil edəcək

Berlində Azərbaycan dili məktəbinin açılışı olub

Müəllimlərin sertifikatlaşdırma prosesinin müsahibə mərhələsi avqust ayında təşkil olunacaq

Rektor: ECOLEAD platforması ətraf mühit problemlərinin həllinə töhfə verəcək

“Baku Open - 2024” turnirində iştirak edəcək şahmatçı sayı açıqlanıb

Braziliya-Azərbaycan parlamentlərarası əlaqələrinin inkişaf potensialı müzakirə olunub

Şahzadə Anna xəstəxanaya yerləşdirilib

FHN yanında İctimai şuranın üzvləri çimərlik mövsümü ilə əlaqədar monitorinqlər keçirib

Azərbaycan Ümumdünya Fermerlər Təşkilatının illik yığıncağında təmsil olunub

Lənkəranda itkin düşən 35 yaşlı kişinin meyiti tapılıb

Azərbaycanın 15 rayonunda Sosial Reabilitasiya Mərkəzləri fəaliyyət göstərir

Rus bölməsi üzrə birinci sinfə qəbulu müsabiqə yolu ilə aparılan məktəblərə qeydiyyat tamamlanıb

Astanada keçiriləcək V Dünya Köçəri Oyunlarında 89 ölkə iştirakını təsdiqləyib

“Media ayı” çərçivəsində təlimlər davam edir

Ərazi bütövlüyümüzün bərpası Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasətinin nəticəsidir - ŞƏRH