Zeytun bitkisinin zərərvericiləri və karantin əhəmiyyətli xəstəlikləri
Bakı, 10 dekabr, AZƏRTAC
Azərbaycanda zeytun bitkisinin zərərvericilərinin tədqiqatına ötən əsrin əvvəllərindən başlanılıb. Entomoloqların aparılmış tədqiqatlar nəticəsində respublika ərazisində əkilmiş mədəni zeytun bitkilərində 15 fəsiləyə aid 38 növ zərərverici təyin edilib. Zeytun bitkisinin geniş yayılmış zərərvericilərinə zeytun güvəsi, zeytun milçəyi, zeytun qurdu və s. aiddir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Qida Təhlükəsizliyi İnstitutu əməkdaşlarının hazırladığı elmi məqalədə bəhs olunur.
Zeytun güvəsinin tırtılı bitkinin yarpaq, qönçə, çiçək və toxumlarının nüvəsini zədələyir. Zədələnmiş yarpaq və meyvələr vaxtından əvvəl tökülür. Zeytun güvəsi üç nəsil verir. Birinci nəsli yetkin fərdin yumurtalarından çıxan sürfələr yarpaqların üst səthində və təzə tumurcuq ucları arasında açdıqları lağımlarla qidalanır. İkinci nəsli yeni çıxan sürfələr salxımlarla qidalanır və salxımlardakı çiçəkləri və qönçələri məhv edərək meyvənin əmələ gəlməsinin qarşısını alır. Üçüncü nəsli zeytunun yetişməsi dövründə sürfələr meyvə sapının dibindən meyvəyə daxil olur, meyvə və meyvə sapının birləşdiyi hissəni məhv edərək zeytunun tökülməsinə səbəb olur.
Zeytun milçəyi meyvələri zədələyərək məhsuldarlığı ciddi şəkildə aşağı salır. O, meyvə qabığının alt hissələrinə yumurta qoyur və bir neçə gündən sonra həmin yumurtalardan sürfələr çıxaraq meyvənin ləti ilə qidalanır. Beləliklə, meyvələrin çürüməsinə və tökülməsinə səbəb olur. Zərərvericiləri məhv etmək üçün qış mövsümündə torpaq şumlanmalı və sirayətlənmiş meyvələr yığılaraq ərazidən kənarlaşdırılıb məhv edilməlidir.
Zeytun qurdunun sürfələri və dişicikləri zeytunun yarpaqlarında və zoğlarında dəlik açaraq onların şirəsini sorur və bunun nəticəsində zədələnmiş hissələr quruyur və nəticədə məhsula böyük ziyan dəyir. Mübarizə tədbiri üçün payızda, meyvələr yığılandan sonra bitkiləri fumiqasiya etmək çox fayda verir. Ağacların budaqlarını zədələnmiş hissələrdən təmizləmək və bitki qalıqlarını toplayıb yandırmaq lazımdır.
Zeytun bitkisinin xəstəliklərindən ən təhlükəlisi zeytun səpgisi və meyvə çürüməsidir. Zeytun səpgisi və ya halqavari ləkə göbələk mənşəli xəstəliklərə aiddir. Həmin xəstəliyin xarakterik əlaməti zeytunun cavan yarpaqlarında xırda zeytunu - qonur və məxməri rəngə çalan ləkələrin əmələ gəlməsidir. Müəyyən müddətdən sonra ləkələrin ortasında yaşımtıl, dövrəsində isə açıq-sarı haşiyə əmələ gəlir. Ona görə də həmin xəstəliyi halqavari ləkə xəstəliyi də adlandırırlar. Xəstəliyə sirayətlənmə nəticəsində bitkinin yarpaqları tökülür, meyvələrin inkişafı ləngiyir, məhsuldarlıq isə xeyli aşağı düşür. Xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq üçün yerə tökülmüş yarpaqları yığıb yandırmaq lazımdır.
Meyvə çürüməsi və ya cüzam da göbələk mənşəli xəstəlikdir. Bu xəstəlik meyvələrin zərif lətini yetişmə mərhələsində zədələyir. Meyvələrin üzərində batıq - qəhvəyi ləkələr görünür və sonra tökülməyə başlayır. Xəstəliyə qarşı vegetasiyanın əvvəlində və avqust-sentyabr aylarında ağaclara 1 faizli Bordo mayesinin ikiqat çiləməsini aparmaq olar. Yoluxmuş yarpaqların və meyvələrin toplanılıb yandırılması, həmçinin ağacın budaqlarının hər il budanması və seyrəldilməsi səmərəli profilaktik tədbir hesab olunur.
Zeytun yalançı qalxanlı yastıcası əsasən yarpağın alt hissəsində, nadir hallarda isə bitkinin gövdəsində yerləşir. Beləliklə, yarpaqlar solur, nəticədə bitkinin zəifləməsi baş verir, yarpaqları və meyvələri tökülür, budaqlar isə quruyur. Belə hallarda məhsul itkisi 60-70 faizə yaxın olur. Sonrakı illərdə isə zeytun ağacı bar vermir. Zərərvericinin yayılmasının qarşısının alınması üçün bitki növlərinin əkin materialı vegetasiya dövründə daşınmazdan əvvəl yoxlanılmalı və sirayətlənmədən təmizlənməlidir. Zərərverici ilə ilkin mübarizə üsulu bioloji tədbirlərin həyata keçirilməsidir. Həmin zərərvericilərlə mübarizədə pestisidlərdən istifadə səmərəli hesab edilmir.
Zeytun yanığı xəstəliyi ksilema borularının bakteriya ilə tıxanması nəticəsində mineral maddələrin və suyun hərəkətinin qarşısı alınır və xəstəliyin əlamətləri meydana gəlir. Ümumiyyətlə, xəstəliyin əlamətlərinə yarpaqların yanması, solması, defoliasiya, xloroz və cırtdanlaşma daxildir. Xəstəliyə yoluxmuş zeytun bitkisində məhsuldarlıq kəskin aşağı düşür. Meyvələr quruyur, əsaslı məhsul itkisinə səbəb olur. Hətta xəstəliyin inkişafı bitkinin tamamilə məhv olmasına aparıb çıxarır. Xəstəliyin qarşısını almaq üçün zərərverici ilə sirayətlənmiş hissəyə qədər budaq və zoğlar budanmalıdır. Budanmış bitki qalıqları isə məhv edilməlidir. Vektor həşəratlara qarşı insektisid tətbiq edilməlidir. Zərərvericilərlə mübarizədə pestisidlərin istifadəsi səmərəli hesab edilmir.
Bölmənin digər xəbərləri
