Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

CƏMİYYƏT

® Hicran Xıdırova: Sağlam qaraciyər, hər kəsin haqqıdır, bu haqqı itirməyin!

®  Hicran Xıdırova: Sağlam qaraciyər, hər kəsin haqqıdır, bu haqqı itirməyin!

Qaraciyər yağlanması son zamanlar dünyada ən çox rast gəlinən problemlərdən biridir. Yağlanmaya bağlı hepatitin çox yayılmasının səbəbləri arasında piylənmə ilə yanaşı, həyat tərzinin, qidalanmanın, qidaların tərkibinin, dərmanların və ekoloji problemlərin rolu var. "Referans Medical Group"un Hepatoloji Mərkəzinin Baş həkimi, tibb üzrə fəlsəfə doktoru, infeksionist-hepatoloq Hicran Xıdırova ilə söhbətimizdə qaraciyər sağlamlığı, piylənmə, hepatitlərlə bağlı bir sıra suallara aydınlıq gətirməyə çalışdıq:

- Təcrübənizə əsasən, qaraciyərlə bağlı ən çox hansı xəstəliklərə rast gəlirsiniz?

- Gün ərzində qəbula gələn hər 5 pasiyentdən birində qaraciyər yağlanması problemi olur. Son zamanlar virus hepatitləri ilə yanaşı, qaraciyər yağlanmaları, toksiki qaraciyər zədələnmələri və metabolik disfunksiya problemi olan xəstələrin müraciətləri artıb. Bu, əsasən rejimsiz qida qəbulu, qidaların keyfiyyəti və az hərəkətliliklə bağlıdır. Mütəmadi olaraq narkotik vasitələrdən, spirtli içkilərdən istifadə edən, həkim göstərişi olmadan dərman qəbul edən şəxslərdə isə toksiki qaraciyər zədələnmələrinə çox təsadüf edilir.

- Qaraciyər sağlamlığı ilə diabet və piylənmə arasında əlaqə varmı?

- Əlbəttə, çox sıx əlaqə var. İstər diabet, istərsə də qaraciyər yağlanmasının yaranma mexanizminin əsasında metabolik pozuntulara dayanan patologiyalar durur. Bu səbəbdən hər bir diabet və ya qaraciyər yağlanması olan pasiyentdə bu və ya digər dərəcədə qaraciyərin həm orqanik, həm də funksional pozulması müşahidə edilir. Şəkərli diabetdən əziyyət çəkən pasiyentlər isə daimi olaraq dərman qəbul etdiklərindən yan təsirlər qaçılmaz olur, çünki həmin dərmanların özlərinin də yan təsirləri var. Həmin pasiyentlərin qaraciyərində problem yaranmaq riski olduğu kimi, qaraciyərində problem olan pasiyentlərdə də sonradan şəkərli diabet yarana bilir. Bu, sanki uzun bir çubuğun iki ucudur və hər biri digərini tətikləyə və ya zəiflədə bilər.

- Bəs, qaraciyər xəstəliklərində genetikanın rolu varmı?

- Bir müddət öncə qohum nikahları ilə bağlı ictimai müzakirələrdə, qanunvericilik səviyyəsində üçüncü və dördüncü dərəcəli qohum evliliklərinin qarşısının alınması məsələsi gündəmə gətirildi. Çox sevinirəm ki, əmi, xala uşaqları arasında evlilik qadağan oluna bilər. Burada faktiki vəziyyət göstərir ki, uzun illərdir aparılan maarifləndirmə işlərinə baxmayaraq, problem hələ də qalır. Buna görə də dövlətin addım atması önəmlidir. Çünki məhz qohum evlilikləri arasında genetik problemlər daha çox meydana gəlir ki, bunların arasında da qaraciyər və qan xəstəlikləri öndə dayanır. İkincisi isə qaraciyərin özünün belə bir sıra genetik və irsi xəstəlikləri var ki, hətta qohum evlilikləri olmasa belə müxtəlif genetik xromosom anomaliyası olduqda müəyyən xəstəliklər əmələ gələ bilər. Mən bir faktı təəssüf hissi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, bu gün bizim qaraciyərində patologiyası olan ən gənc pasiyentimiz 8 aylıq körpədir.

- Hicran xanım, hepatit nədir və necə yaranır?

- Öncə deyim ki, hepatit qaraciyərin iltihabi xəstəliyidir. Hər hansı səbəbdən qaraciyər toxumasında zədələnmə meydana gəlir və buna cavab olaraq orqanizmdə iltihabi reaksiya başlayır. Hepatitləri müxtəlif səbəblər törədir. Bunlardan birincisi viruslardır, yəni virusların yaratdığı hepatitlərdir. Alkoqol, genetik faktorlar, metabolik xəstəliklər, piylənmə, şəkərli diabet, dərmanlar və s. səbəbləri sadalamaq olar. Vaxtında aşkarlanan hepatitlər düzgün müalicə olunduqda və doğru həyat tərzi seçildikdə sirrozla nəticələnməyə də bilər.

- Hepatitlər necə müalicə olunur?

- Qürurla deyə bilərəm ki, bu gün Azərbaycanda hepatitlərin və qaraciyər xəstəliklərinin müalicəsi dünya səhiyyəsində qəbul olunmuş protokollar əsasında aparılır. Biz iyunun 5-dən 8-dək Milanda keçirilən və 100-dən çox ölkədən həkimin iştirak etdiyi EASL 2024 konfransından qayıtmışıq. Burada iştirak etdiyimiz dəyirmi masalarda aparılan müzakirələrdən sonra Azərbaycan səhiyyəsinin uğuru olaraq qeyd etmək istərdim ki, ölkəmizdə hepatit və qaraciyər xəstəliklərinin müalicəsində əldə edilən nəticələr hətta qonşu ölkələri də geridə qoyur. Elə hepatit növləri var ki, onların müalicəsində qardaş Türkiyəni də qabaqlamışıq. Ölkəmizdə həmin xəstəliklərlə mübarizədə dərmanların əlçatan olması, pasiyentlərin maddi rifahı müalicələri uğurla aparmağımıza imkan yaradır. Əgər bir vaxtlar pasiyent ”Həkim, hepatitin müalicəsi varmı?” , - soruşanda “Xeyr ”, -deyirdiksə, bu gün rahatlıqla müsbət cavab vermək olur. Hepatit B və Hepatit D-nin müalicəsi var.

- Hepatit diaqnozu necə qoyulur?

- Öncə qeyd edim ki, ümumi qan analizi verməklə heç vaxt hepatitə yoluxub-yoluxmamaq barədə dəqiq məlumat əldə etmək olmaz. Yalnız immunofermentativ analiz verdikdən sonra dəqiq nəticədən danışmaq olar. Occult (gizli Hepatit B) aşkarlamaq üçün xüsusi analiz verilməlidir. Metabolik və qaraciyər yağlanması ilə baş verən hepatitlərə gəldikdə bu zaman bədən kütlə indeksi, qaraciyərin funksional biokimyəvi göstəriciləri və instrumental müayinələr aparılır. Mərkəzimizə müraciət edən pasiyentlər əvvəlcə sadə ultrasəs müayinəsindən keçirilir, daha sonra qaraciyər damarlarının dopler-i olunur və bundan sonra “ILIVTOUCH” cihazı ilə “Fibroscan” müayinəsi aparılır. Bu zaman pasiyentlərdə biz həm qaraciyər yağlanmasının, həm də qaraciyər fibrozunun rəqəmsal göstəricilərini əldə etmiş oluruq. Beləcə növbəti mərhələlərdə müalicə prosesində qaraciyərin özünün orqan olaraq vəziyyətinə nəzarət etmək imkanı qazanırıq.

- Hepatitlər yoluxdurucudurmu?

- Viral hepatitlər yoluxucudur, digər hepatitlər yoluxdurucu deyil. Virus hepatitləri neqativ çıxan, lakin qaraciyər yağlanması və ya toksiki zədələnməyə məruz qalan pasiyentlərə "Siz qaraciyərinizi kefinizdən korlayırsız” deyə xəbərdarlıq edirəm. Çünki Hepatit C qandan-qana yoluxur. 0,1-0,3 faiz məişət yolu ilə yoluxma riski var. Hepatit B-nin isə peyvəndi var. Hepatit B peyvəndi olunmaqla Hepatit D-dən də qorunmaq olar. Bir də əlavə etmək istərdim ki, Hepatit B və D-nin ikisinin bir arada olduğu infeksiya da var. Həmin infeksiyanın müalicəsində ölkəmizdə 2 ildir ki, uğurlu dərman terapiyası aparırıq. Nəticələr isə qənaətbəxşdir.

- Xüsusilə xroniki qaraciyər xəstəlikləri olan insanlarda qaraciyər xərçənginin inkişaf riskini azaltmaq üçün hansı profilaktik tədbirlər görülə bilər?

- Qaraciyərin qeyri-invaziv müayinə metodlarından olan və bizim mərkəzimizdə müayinəsi aparılan “Fibroscan” müayinə sayəsində qaraciyərin fibroz dərəcəsi dəqiq və rəqəmsal göstəricilər ilə təyin olunduqdan sonra həmin pasiyentlər üçün xüsusi müayinə planı hazırlanır ki, vaxtaşırı müayinələrdən keçməklə pasiyentlərdə HCC (qaraciyər xərçəngi) riskini önləmək və ya erkən diaqnostikasını aparmaq mümkündür. Həkimə getməkdən qorxmaq lazım deyil, əksinə ona can atmalıyıq.

- Hansı əlamətlər olduqda mütləq hepatoloqa müraciət edilməlidir?

- Həmin əlamətləri istənilən qədər sadalaya bilərik, lakin insanlar ən əsası qaşınma, dəridə ləkələrin yaranması, saralma, hədsiz köp hissi, qəbizlik, sağ qabırğa altında ağrı və bir sıra əlamətlər hiss edən zaman mütləq qaraciyərin səssiz orqan olduğunu xatırlayıb, həkim yoxlanışına üz tutmalıdırlar. Təzyiq, ürək-damar və xroniki xəstəliklərdən, şəkərli diabetdən əziyyət çəkən şəxslər də diqqətli olmalıdırlar.

Qaraciyəri qorumaq üçün heç olmasa ildə bir dəfə onun qayğısına qalmaq və lazım olan müayinələrdən keçmək vacibdir. Unutmaq lazım deyil ki, sağlam qaraciyər, hər kəsin haqqıdır və bu haqqı itirməyin!

Tibb üzrə fəlsəfə doktoru Hicran Xıdırova
Həkimlə əlaqə: (050) 601-18-31/ (050) 550-78-76

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Siyəzəndə yük qatarının vaqonları relsdən çıxaraq aşıb

“Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2024-cü il 25 iyun tarixli 1187-VIQD nömrəli Qanununun tətbiqi və “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 7 fevral tarixli 192 nömrəli Fərmanında dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

“Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikasının Qanunu

DİM ümumi təhsil müəssisələrinin rəhbərlərinə müraciət edib

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2018-ci il 26 iyun tarixli 148 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Kiçik və orta biznes evlərində mikro, kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinə göstərilən xidmətlərin siyahısı”nda dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Yakutiyada təbii yanğınların sahəsi 936 min hektarı keçib

“Lisenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 24 oktyabr tarixli 1007-VIQD nömrəli Qanununun icrası ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikasının bəzi qanunlarında dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Şahtaxtı arxeoloji abidələr kompleksində tədqiqatlar aparılıb

“Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsində, “Azərbaycan Respublikası vətəndaşının şəxsiyyət vəsiqəsi haqqında”, “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” və “Fərdi məlumatlar haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2024-cü il 28 iyun tarixli 1193-VIQD nömrəli Qanununun tətbiqi və “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 1998-ci il 19 iyun tarixli 729 nömrəli Fərmanında dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsində, “Azərbaycan Respublikası vətəndaşının şəxsiyyət vəsiqəsi haqqında”, “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” və “Fərdi məlumatlar haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Azərbaycan-İsrail enerji əməkdaşlığı müzakirə edilib

İqtisadiyyat nazirinin vətəndaşlarla görüşünün vaxtı dəyişdirilib

Qazaxıstan qaz hasilatını artırır

Siciliya adasındakı Etna vulkanı yenidən fəallaşıb

Qeyri-neft-qaz sektorundan vergi daxilolmaları 13 faiz artıb

Ekspert: Xarici ölkədə təhsil almaq istəyənlər diqqətli olmalıdır

Muxtar respublikada vergi daxilolmaları üzrə 28 faizlik artım qeydə alınıb

Sürücü piyadanı vurmaqdan son anda yayınıb, lakin qəza törədib VİDEO

® “AccessBank” Azərbaycanda qadın sahibkarların maliyyə savadlılığının artırılması tədbirlərini davam etdirir

Qazaxıstan üzərindən Rusiya, Türkmənistan və Özbəkistan qazının tranziti artırılacaq

Şirkət rəhbəri barəsində cinayət işi məhkəməyə göndərilib

Gürcüstanın xarici ticarət dövriyyəsi 1,8 faiz azalıb

Uelsin birinci naziri istefa verib

COP29 tədbiri Azərbaycan Premyer Liqasının oyunlarına təsir etməyəcək

Bakı məktəbinin musiqi ulduzları

“Birləşdik – 2024” təlim çərçivəsində bir sıra tədbirlər keçirilib

“Respublika Qan Bankı” publik hüquqi şəxs yaradılır - FƏRMAN

“Şərq qapısı” qəzetinin elan etdiyi “Naxçıvan 100 ildə” müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb

BDU Elmi Kitabxanasının oxucuları üçün “EBSCO Discovery Service” sistemindən ödənişsiz istifadə imkanı

TƏBİB-in icraçı direktoru Səudiyyə Ərəbistanının Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb

Qazaxıstan Ali Audit Palatası ilə dövlət investisiyalarının auditi mövzusunda təcrübə mübadiləsi aparılıb

İ.M.Məmmədovun 3-cü dərəcəli “Əmək” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Azərbaycan Premyer Liqasında yeni mövsümün püşkü atılıb

Azərbaycan çempionatlarında ilk dəfə feyr-pley mükafatı veriləcək

Gənc rəssam: Ən böyük arzum Şuşanın gözəl təbiət mənzərələrini kətana köçürməkdir

Respublika üzrə pensiyalar iyulun 17-də ödəniləcək

“Kaspersky Lab” şirkəti ABŞ-ı tərk edir

“Respublika Qan Bankı” publik hüquqi şəxsin yaradılması və fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Azərbaycan-Çin münasibətləri mövzusunda elmi sessiya

C.T.Əbdul-Qədirovun Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

E.D.Qurbanovun Oğuz Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Britaniyalı səyyah Xəzər dənizini üzərək keçmək istəyir

“Paris-2024”: Hacı Əliyevin rəqiblərindən biri dəyişib

Bakı Fransanın müstəmləkə altında saxladığı ərazilərdəki Müstəqillik Hərəkatlarının Qurultayına ev sahibliyi edəcək

Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafında ARNDF-in əvəzsiz rolu

Dövlət Miqrasiya Xidməti Çin vətəndaşlarına vizasız rejim tətbiq edilməsi barədə məlumat yayıb

“Sumqayıt” afrikalı hücumçu ilə vidalaşıb

Avropa Kuboku: Azərbaycanın kişi həndbol komandalarının rəqibləri bəlli olub

Roberta Metsola ikinci müddətə Avropa Parlamentinin sədri seçilib

Finlandiya Prezidenti qaçqınların ölkədən çıxarılması ilə bağlı qanun imzalayıb

Almaniya köhnəlmiş dəmir yolu şəbəkəsi problemini həll edir

İngiltərə millisinin baş məşqçisi istefa verib

İspaniyada avtobus qəzaya uğrayıb: 50-dən çox sərnişin xəsarət alıb

Komitə sədri: Yay düşərgəsi layihəsində iştirak edən gənclər daha sonra diaspor fəallarına çevrilirlər

Mahir Emreli Almaniya klubuna keçib

Kral Çarlz Britaniyanın yeni parlamentinin açılış iclasında çıxış edəcək

Masallı Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında ölü dölün doğulması faktı ilə bağlı araşdırma aparılır

Doqquz yaşlı azərbaycanlı qız Almaniyada şahmat turnirinin qalibi olub

"Sabah"ın hazırlıq planında dəyişiklik edilib

Azərbaycanda fındıq bitkisi haqqında yeni kitab nəşr olunub

Ötən il Gürcüstanda 14 nəfər xarici ölkə vətəndaşı itkin düşüb

Sosial sorğu: Fransızlar Olimpiya Oyunları zamanı mümkün təhlükədən narahatdırlar

FHN-in Beynəlxalq Axtarış-xilasetmə Dəstəsi daha bir taktiki-xüsusi təlim keçirib

Səhiyyə Nazirliyi: Aşura günü könüllü qanvermə aksiyalarında 611 litr qan tədarük olunub VİDEO

Roman Qriqorçuk: Ramil Şeydayev “Neftçi” üçün əla transferdir

Avropa Kuboku: Azərbaycanın həndbol komandalarının rəqibləri müəyyənləşib

“Real Madrid” Mbappeni təqdim edib, ulduz futbolçu ilə 5 illik müqavilə imzalanıb VİDEO

“Araz-Naxçıvan” braziliyalı müdafiəçi ilə anlaşıb

Mərkəzi Elmi Kitabxana istifadəçilər üçün xüsusi xidmətlər təklif edib

Abşeronda qanvermə aksiyası təşkil edilib

Dövlət Xidməti: Bu ilin beş ayında 22 inzibati xəta üzrə protokol tərtib edilib

“YAŞAT” Fondu şəhid övladları üçün Antalyada düşərgə təşkil edir

Elgün Səfərov: Ölkəmizdə də sosial şəbəkələrdə uşaq hüquqları ciddi şəkildə pozulur

Milli Kitabxanada “Şuşa əl işləri” adlı virtual sərgi açılıb

Lənkəran “ASAN xidmət” mərkəzində “Güzəştli mənzil” pəncərəsi fəaliyyətə başlayıb

İyulun 17-də bəzi bölgələrdə leysan yağacaq

Azərin Türkiyə Prezidentinin də olduğu konsertdə tamaşaçıları “boz qurd” jesti ilə salamlayıb

“Neftçi” Ramil Şeydayevlə 3 illik müqavilə imzalayıb

Daşkəsəndə məktəbli qızlar arasında voleybol turniri keçirilib

UFAZ və ADNSU əməkdaşları geofizika sahəsinə dair birgə araşdırma aparıblar

AMB: Bankların bugünkü hərracda tələbi 60 milyon dolları ötüb

Ölkənin taxıl sahələrinin 85 faizində biçin başa çatıb

AZƏRBAYCANIN SƏNƏTKARLARI
Elbəniz Təhməzova: Xalçada naxışların, ilmələrin hər biri sanki səninlə danışır

Azərbaycan klubu fransalı həndbolçunu transfer edib

Şeyxülislam: Builki Məhərrəm ayı xüsusi əhəmiyyət daşıyır VİDEO

Özbəkistanda xalqımızın Qərbi Azərbaycanda yaratdığı maddi-mədəni və ədəbi irs haqqında maarifləndirici mühazirələr təşkil edilib

Ciorcia Meloni: İtaliya Qərbi Balkan regionunda sülhün qorunmasında maraqlıdır

Rektor: Media təmsilçilərinin uşaq hüquqları ilə bağlı məlumatlı olması çox mühümdür

İcraçı direktor: Azərbaycan-Pakistan özəl sektor tərəfdaşlıqlarının təşviqi investisiyaların artmasına kömək edəcək - MÜSAHİBƏ

“Şerif”in futbolçusu: “Zirə” ilə matçda nəticəni öz xeyrimizə dəyişmək şansımız var

“Ceyranları qoruyaq!” adlı ekoloji yay düşərgəsi keçirilib

Bahar Muradova: Hər bir media nümayəndəsi ailə məsələlərinə, uşaq hüquqlarına xüsusi önəm verməlidir

UNEC ilə Rumıniyanın Braşov Transilvaniya Universiteti əməkdaşlıq edəcək

® Paşa Paşayev: Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanı beynəlxalq nəqliyyat-logistika mərkəzinə çevirəcək

Omanda məscidin ətrafında atışmada 4 nəfər qətlə yetirilib

Müdafiə naziri Qazaxıstana səfərə gedib VİDEO

Su polisindən Xəzərdə brokonyer əməliyyatı VİDEO

Mariya Zaxarova: Fransanın Afrika siyasətini tənqid edən jurnalist vətəndaşlıqdan məhrum edilib

Naxçıvanda orta aylıq əməkhaqqı artıb