Asif Hacıyev: Rəqəmsal inkişaf Azərbaycan dilinin funksional xüsusiyyətlərinin nəzərdən keçirilməsini zəruri edir
Bakı, 1 avqust, AZƏRTAC
Qədim və zəngin tarixə malik Azərbaycan dili milli mədəniyyətin, fəlsəfi fikrin, elmi düşüncənin və dövlətçilik təfəkkürünün mühüm daşıyıcısıdır. Ana dilimiz tarix boyu bu ərazidə yaşayan müxtəlif xalqlar arasında qarşılıqlı ünsiyyət vasitəsi kimi mühüm rol oynayıb. Maarifçilik dövründə Azərbaycan türkcəsi xəlqilik qazanıb, uzun illər dövlət dili funksiyasını yerinə yetirib və bu gün də həmin missiyanı uğurla davam etdirir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Azərbaycan Universitetinin Tərcümə və filologiya kafedrasının professoru, filologiya üzrə elmlər doktoru Asif Hacıyev söyləyib.
Asif Hacıyev bildirib ki, hazırda informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının və qloballaşmanın geniş miqyas alması Azərbaycan dilinin də qarşısına yeni vəzifələr qoyur və dilin funksional xüsusiyyətlərinin nəzərdən keçirilməsinə, dil korpusuna daxil olan elmi, siyasi, texniki terminlərin üzvi şəkildə mənimsənilməsinə ciddi ehtiyac yaradır. Bu proses elm və təhsil müəssisələrinin qarşısına yeni vəzifələr qoyur. Bu baxımdan Azərbaycan Universitetində də tarixi proseslərdən, elmi-texniki tərəqqidən qaynaqlanan, dil korpusuna təsir edən linqvistik hadisələrin əməkdaşlarımızın elmi araşdırmalarında və tədris fəaliyyətində nəzərə alınmasını labüd edir. Elmi-pedaqoji ənənələri, beynəlxalq miqyasda uğurları olan Azərbaycan Universitetində süni intellekt və rəqəmsal platformaların sürətlə inkişaf etdiyi dövrün reallığına uyğunlaşmaq üçün müvafiq iş planı hazırlanıb və uğurla həyata keçirilməkdədir. Universitetin tədris prosesində rəqəmsal platformalardan istifadə edilir. Tədris materialları tələbələrə elektron və rəqəmsal arxiv şəklində təqdim olunur. Bu amillər birinci kursdan başlayaraq tələbələrin müxtəlif dillərdə elektron resurslar, o cümlədən xarici ölkələrdəki elektron kitabxanalarla işləməsi üçün müvafiq vərdişlərə yiyələnməsinə kömək edir.
Lakin ayrılıqda universitetlərin süni intellekt və rəqəmsal platformaların gətirdiyi yenilikləri və buna uyğun iş təcrübəsini yetərli hesab edə bilmərik. Süni intellekt və rəqəmsal platformalar müxtəlif dillərdə beynəlxalq informasiya mənbələridir. Bu mənbələr sadəcə dil vasitəsi də deyil. Qloballaşma dövrünün gətirdiyi anlayışların, elmi-texniki məlumatların, fəlsəfi-ideoloji məfhumların ötürülməsi vasitəsidir. Bu, ilk növbədə tələbələrin xarici dilləri daha mükəmməl mənimsəməsini, universitetin akademik və pedaqoji heyətinin xarici dillərin tədrisinə yeni meyarlarla yanaşmasını zəruri edir. Bu proses, eyni zamanda, süni intellekt və rəqəmsal platformaların sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə Azərbaycan dilinə yeni terminlərin daxil olmasına və bununla da müasir texnoloji, elmi, rəqəmsal anlayışların ahəngdar şəkildə dilimizə daxil olmasına, dilimizin imkanlarının genişləndirilməsinə müsbət təsir edər.
Professor qeyd edib ki, bütün bu amillər Azərbaycan Universitetində həm tədris prosesi, həm də elmi fəaliyyətdə nəzərə alınır. Lakin oturuşmuş terminoloji ənənəsi olan Azərbaycan dilinin ənənəvi ahəngi, ədəbi dil normalarının qorunması mühüm tələbdir. Xüsusən sosial şəbəkələrdə və rəqəmsal mediada əcnəbi sözlər, ifadə vasitələri sürətlə dilimizə daxil olduğundan Azərbaycan dilinin ədəbi dil normalarının qorunması mühüm məsələyə çevrilir və müvafiq vasitələrin, yeni üsulların istifadə olunmasını, bəzən radikal addımların atılmasını zəruri edir. İlk növbədə, sosial şəbəkələrdə və rəqəmsal mediada fəal izlənən auditoriyanın xüsusiyyəti nəzərə alınmalıdır. Fəal auditoriyanın gənclərdən, o cümlədən tələbələrdən ibarət olduğu məlumdur. Məsələ bundan ibarətdir ki, gənclərin tələffüzündə yalnız rəqəmsal platformaya deyil, onların fəal istifadə etdiyi küçə slenqinə xas ifadələr də geniş yer tutur. Bunun qarşısını almaq üçün hələ məktəbdən başlayaraq xüsusi iş aparılmalı, səslərin düzgün tələffüzü aşılanmalıdır. Nəhayət, mühüm amil olaraq, yeni dövrə xas texnoloji terminlərin istifadəsi məsələsi önə çıxır. Bu prosesi tənzimləmənin yeganə rolu keçən əsrin 20-30-cu illərinə xas purizm deyil, dil məntiqinə və tətbiq obyektinə uyğun xüsusi terminlərin yaradılıb istifadəyə verilməsi və bununla da dilimizin zənginləşdirilməsidir.
Asif Hacıyev bildirib ki, terminoloji ahəngdarlıq, yeni sözlərin üzvi şəkildə dilimizə daxil olması üçün internet məkanındakı slenq öyrənilməli, gənclərə həmin slenqin xüsusiyyətləri şərh olunmalı, alternativ variantlar təklif edilməli, eyni zamanda, maarifçilik işləri görülməlidir. Nəhayət, rəqəmsal məkana xas alternativ dil vahidlərinin formalaşdırılması üçün Azərbaycan dilində rəqəmsal resursların zənginləşdirilməsi zəruridir. Azərbaycan Universitetinin bu sahədə fəaliyyəti göstərir ki, gənclərin daha çox istifadə etdiyi rəqəmsal platformaları ədəbi dil normalarına uyğunlaşdırmaq üçün onlarla müştərək şəkildə elmi, təhsil, maarifləndirici, texnoloji, rəqəmsal, tərcümə, hüquqi və oyun mexanizmlərindən istifadə olunması məqsədəuyğundur.
Müxbir - Tünzalə Zeyvəliyeva
Bölmənin digər xəbərləri
