Tehran, 15 dekabr, AZƏRTAC

Azərbaycan ilə İran yaxın qonşu və dost dövlətlərdir. Son illər hər ki ölkənin prezidentləri siyasi iradə nümayiş etdirərək qarşılıqlı əlaqələrin inkişafına qərar veriblər. Təkcə onu qeyd etmək kifayətdir ki, son 3 ildə prezidentlər 7 dəfə, son 9 ayda isə 3 dəfə görüşüblər. Cari ilin fevralında Azərbaycan Prezidenti İrana, avqustunda isə İran Prezidenti Azərbaycana səfər edib. Bu səfərlər zamanı ölkələr arasında 17 sənəd imzalanıb. Ümumilikdə isə iqtisadi sahəni əhatə edən 40-dan çox sənəd imzalanıb və 21 sənəd hazırda baxılmaqdadır. Dənizçilik, nəqliyyat, enerji, və başqa sahələr üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi, birgə layihələrin reallaşdırılması üçün 9 işçi qrupu fəaliyyət göstərir. Qarşılıqlı iqtisadi münasibətlərin inkişafının nəticəsində bu ilin 9 ayında ölkələr arasındakı ticarət dövriyyəsinin həcmi 137, 65 milyon dollar olub ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 59, 19 faiz çoxdur. Bunlardan başqa, iki ölkənin dəmir yollarının birləşdirilməsi istiqamətində də işlər davam etdirilir və bu günlərdə Astara (Azərbaycan)-Astara (İran) dəmir yolu xətti və Naxçıvan-Təbriz-Tehran-Məşhəd beynəlxalq sərnişin qatarı istismara veriləcək. Azərbaycan və İran ərazisindən keçəcək Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin aparıcı hissəsi olacaq Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolunun inşası davam etdirilir.

Göründüyü kimi, geniş spektrli əməkdaşlıq əlaqələrinin mövcudluğu Azərbaycanın İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyaların uzadılmasına biganə yanaşmadığını nümayiş etdirir. Azərbaycan həmişə İrana qarşı sanksiyaların tətbiqinin əleyhinə olub. Bunun əsasında isə hər iki ölkənin tarixən bir-birinə bağlılığı, xalqlarımızın eyni dinə və adət-ənənələrə malik olması, qohumluq əlaqələri dayanır.

İran sərt sanksiyalara məruz qaldığı dövrdə də Azərbaycan bu ölkə ilə əməkdaşlığını davam etdirib. Ötən il İran ilə Qərb dövlətləri arasında nüvə proqramına dair razılığın əldə olunması isə əməkdaşlıq əlaqələrinin genişlənməsinə səbəb oldu. Misal üçün, Azərbaycanda birgə avtomobil və dərman zavodlarının tikilməsi, Bakıda xəstəxananın inşası kimi birgə layihələrin həyata keçirilməsi haqqında razılıq əldə olundu.

Dünyada baş verən hər hansı siyasi prosesdən asılı olmayaraq, heç bir qüvvə Azərbaycanı başladığı işdən geri döndərə bilməz. İlk növbədə, onu qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan dövləti müstəqil siyasət aparır və milli maraqlarını qorumağa çalışır. Azərbaycanın xarici siyasət konsepsiyasının əsasında başqa dövlətlərin işlərinə qarışmamaq da dayanır. Onu da qeyd edək ki, rəsmi Bakı hər hansı bir dövlətlə qurduğu münasibətləri üçüncü tərəflə müzakirə etmir və daha çox ikitərəfli əlaqələrin inkişafına üstünlük verir.

Digər tərəfdən, dünya bazarında neftin qiymətinin kəskin şəkildə düşməsi qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsini diktə edir. İran da Azərbaycan kimi neft ölkəsidir və neftin qiymətinin enməsi bu ölkənin də iqtisadiyyatına təsir göstərib və hökuməti alternativ yollar axtarmağa vadar edib. Beləliklə, aydın olur ki, hər iki ölkə üçün çıxış yolu qarşılıqlı investisiya yatırımı, ticarətin genişləndirilməsi, bir sözlə, qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsindədir. Azərbaycan ilə İranın həmsərhəd olması isə qeyri-neft sahəsində əməkdaşlıq üçün münbit şərait yaradır. Bu vəziyyətdən isə hər iki dövlət istifadə edib milli iqtisadiyyatlarını artırmaq fikrindədirlər. Qarşılıqlı faydalı əməldaşlıq isə rəsmi Bakı ilə Tehranın daha da yaxınlaşmasına və hər iki ölkənin milli iqtisadiyyatının inkişafına səbəb olacaq.

Ümumi təhlil onu göstərir ki, dünyanı bürümüş iqtisadi böhran hər iki neft ölkəsinə təsir edib və bu böhrandan çıxış yolu qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlıqdadır. Odur ki, İrana qarşı sanksiyaların müddətinin uzadılması Azərbaycanın bu ölkə ilə bağlı siyasətinə təsir göstərməyəcək.

Hələ 2006-cı ildə “Əl-Cəzirə” kanalına müsahibəsində Azərbaycan Prezidenti İranın nüvə proqramı ilə əlaqədar verilən sualı cavablandıraraq demişdi: “İran yaxın qonşumuzdur, İranda çoxlu sayda azərbaycanlı yaşayır və əlbəttə ki, biz onların taleyinə biganə deyilik. Ümumiyyətlə, regional miqyasda qonşunun təhlükəsizliyi sənin təhlükəsizliyin deməkdir. Bu, aksiomdur. Bizim yanaşmamız da məhz belədir. Ona görə də hesab edirik, narahatlıq doğuran hər bir məsələ danışıqlar yolu ilə, sülh yolu ilə həll edilməlidir. Burada təzyiq, hədə-qorxu gəlmək metodları məqbul deyil, onların heç bir xeyri olmayacaq”.

Azərbaycan Prezidentinin 10 il əvvəl söylədiyi fikirlər özünü praktikada doğrultdu. Yəni, indiyə kimi İrana qarşı tətbiq edilən sanksiyalar rəsmi Tehranı öz yolundan döndərə bilməmişdi və nəticədə Qərb dövlətləri diplomatiyaya üstünlük verdilər.

Əlbəttə ki, qarşılıqlı anlaşmanı imzalayıb sonra ona əməl etməmək nüfuza mənfi təsir edən amillərdəndir. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ dünyanın super gücüdür və bu cür addımları özünə rəva görə bilər. Buna görə, heç bir dövlət ona etiraz etməyəcək. Lakin İran ilə anlaşma təkcə ABŞ ilə deyil, “altılıq” ölkələri ilə də imzalanıb. Avropa dövlətləri bu anlaşmadan iqtisadi maraqları üçün istifadə etməyə çalışırlar. Rusiya ilə münasibətlərin kəskinləşməsi, Suriya və İraqdakı problemlərə görə Amerika Avropa ilə ziddiyyətli münasibətlərə girməyəcək. Məhz buna görə də sanksiyaların müddətinin uzadılmasına münasibət bildirən Ağ Evin rəsmi nümayəndəsi Erik Şits bəyan edib ki, ABŞ qanunu birtərəfli qaydada qəbul edəcək. Bu isə Avropa dövlətlərinə “iqtisadi əlaqələri davam etdirə bilərsiniz” mesajı idi. Təsadüfi deyil ki, ötən il nüvə anlaşmasından dərhal sonra Fransanın, İtaliyanın neft şirkətləri İran ilə müvafiq müqavilələr imzaladılar və bu ölkəyə sərmayə yatırmağa hazırlaşırlar. Böyük Britaniya isə Tehrandakı səfirliyinin fəaliyyətini bərpa edib.

İrana qarşı siyasi təzyiqlərə gəldikdə isə Azərbaycan Prezidenti dövlətimizin bu məsələyə dair mövqeyini açıqlayaraq “NBC” telekanalına verdiyi müsahibədə deyib: “Biz qonşu İrana qarşı hər hansı hərbi əməliyyatın həyata keçirilməsini dəstəkləməyəcəyik. Azərbaycanın mövqeyi çox açıqdır. Hesab edirəm ki, bütün məsələlər dinc yolla, diplomatik səylərlə həll olunmalıdır”.

Bu gün dünya KİV-ləri ABŞ-ın dövlət katibi Con Kerrinin bəyanatını yaydı. Bəyanatda deyilir ki, sanksiyaların uzadılması İran ilə əldə olunan nüvə proqramı haqqında birgə fəaliyyət planının həyata keçirilməsinə mane olmayacaq.

Bunun necə həyata keçəcəyini isə zaman göstərəcək.

Rabil Kətanov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Tehran