Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

MƏDƏNİYYƏT

Azərbaycanın dəmir yolu stansiyalarında memarlıq irsi

AZƏRTAC Azərbaycan dəmir yollarının tarixi barədə ilk məqaləni təqdim edir

Bakı, 23 iyun, Vahid Şükürov, AZƏRTAC

Respublikanın iqtisadiyyatında, mədəniyyətində və gündəlik həyatında mühüm rol oynayan Azərbaycanın dəmir yolu nəqliyyatı çox böyük və zəngin tarixə malikdir. Ölkəmizdə dəmir yollarının yaranması neft sənayesinin tarixi ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. XIX əsrin ortalarında neft daşıyan çənlərin sayı 10 minə çatıb və onların neftlə yüklənmiş arabaları Abşeron landşaftının bir hissəsinə çevrilmişdi. Bu minvalla Bakıda neft sənayesinin yaranması və inkişafı ilə neft yataqlarını neft emalı zavodları ilə birləşdirən dəmir yolu xəttinin çəkilməsi məsələsi aktuallaşdı.

1878-ci ildə Bakı şəhərini neft mədənləri ilə birləşdirən 25,2 verstlik dəmir yolunun tikintisinə icazə verildi. “Neft yatağı” adlanan bu xətlərin tikintisi 1879-cu ilin sonlarında başa çatdırılıb. 1880-ci il yanvarın 20-də Azərbaycanda ilk dəmir yolu xətti olan Bakı-Sabunçu-Suraxanı dəmir yolunun təntənəli açılışı oldu. Elə həmin il Bakıda ilk dəmir yolu deposu tikildi.

1879-cu il dekabrın 22-də Cənubi Qafqaz dəmir yolunun bir hissəsi olan Bakı-Tiflis xəttinin tikintisinə icazə verildi. 515 verstlik (549 kilometr) bu yol rəsmi olaraq 1883-cü il mayın 8-də açıldı və Tiflisdən yola düşən ilk sərnişin qatarı mayın 9-da Bakıya gəldi. 1883-cü ildə Bakı-Yelizavetpol-Tiflis magistral dəmir yolu istifadəyə verildi.

Görkəmli maarifçi, Azərbaycan mətbuatının banisi Həsən bəy Zərdabi Azərbaycan iqtisadiyyatına ən çox təsir edən amilləri sadalayaraq, neft sənayesinin yaranmasını birinci, Bakı-Tiflis dəmir yolunun tikintisini isə ikinci yerə qoyur.

Dəmir yolu şəbəkələrinin mühüm hissəsini dəmir yolu stansiyaları təşkil edirdi. XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində dəmir yolu stansiyalarının memarlıq üslubu öz monumentallığı və incəliyi ilə seçilirdi. Çox vaxt iri şəhərlərdə və ya əsas yerlərdə yerləşən böyük və möhtəşəm stansiyalar öz miqyası, zərif fasadları və tanınan memarlığı ilə seçilirdi. Bu binalar öz gözəlliyi ilə diqqəti cəlb edən şəhərin əsl simvolu idi.

O dövrün dəmir yolu stansiyalarının memarlığının xarakterik xüsusiyyətlərindən biri tikintidə üslubların sintezi idi. Bu, binalara sabitlik və etibarlılıq, eləcə də mürəkkəb və zərif görünüş verdi. Stansiyaların daxili bəzəyi də dəbdəbəsi ilə diqqət çəkib. Hündür tavanlar, mərmər döşəmələr və sütunlar, bədii bəzək - bütün bunlar zəngin ab-hava yaradırdı. Foyelər və gözləmə otaqları bahalı mebel və dekorativ elementlərlə təchiz edilmişdi ki, bu da sərnişinlərin stansiyada rahat və xoş vaxt keçirməsini təmin edirdi.

Azərbaycan memarlığının tədqiqatçısı Ş.Fətullayev-Fiqarovun materiallarına görə, Azərbaycanın əsas dəmir yolu və vağzal binaları 1881-ci ildə Sankt-Peterburqda layihələndirilib. Bakı, Hacıqabul, Xaçmaz və Yelizavetpol (indiki Gəncə) kimi əsas stansiyaların binaları və əraziləri ayrıca layihələr üzrə tərtib olunub. Eyni zamanda, Azərbaycanda bir çox dəmir yolu və vağzal binaları Şərq üslubunda dizayn edilib, tikintidə yerli materiallardan istifadə olunub.

Bakı dəmir yolu kompleksi üç stansiya binasından ibarətdir: 1883-cü ildə tikilmiş Tiflis stansiyası, ötən əsrin 20-ci illərinin əvvəllərinə aid Sabunçu stansiyası və 60-70-ci illərin Bakı-Sərnişin stansiyası. Kompleks digər oxşar tikililərdən təkcə fasadların və interyerlərin memarlıq tərtibatına görə deyil, həm də binanın xarakterinə və miqyasına görə əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi.

Bakıda Tiflis stansiyası 1883-cü ildə Bakı-Tiflis dəmir yolunun tikintisi zamanı tikilib. Layihə Mavritaniya üslubunda akademik, professor və memar H.K. Vasilyev, lakin sonra akademik Y.F. Bruni və rəssam V.P. Drittenpreis tərəfindən hazırlanıb. Tikinti işlərini memar L.Z. Rossi yerinə yetirib, detalları isə memar İ.L.Qlebovun rəhbərliyi altında komanda tamamlayıb.

Yeni stansiyanın açılışı 1884-cü ildə olub. Kompozisiyanın əzəməti və müxtəlif nöqtələrdən heyrətamiz mənzərə Bakı stansiyasına şəhərsalma planında mühüm yer verib. Stansiya möhtəşəm görünürdü, dəbdəbəli pilləkənləri olan çox orijinal girişi var idi, bu giriş mozaika döşəməsi və divarlarda, karnizlərdə stükko bəzəkləri olan qalereyaya aparırdı. Vağzalın interyeri, xüsusən də tağları olan qalereyaya aparan əzəmətli açıq pilləkənləri olan vestibül heç də az möhtəşəm deyildi. Şərq xalçasını xatırladan ornamentlərlə zəngin olan divarlar karnizlə bitir, o da öz növbəsində nisbətən təmkinli üslubda hazırlanmış abajura çevrilirdi. Bir çox otaqlarda tapılan kirəmitli soba-kaminlər isə əsl sənət əsəridir.

Stansiya binası iki səviyyəli idi: şəhər tərəfdə iki mərtəbəli və platformada bir mərtəbəli. Birinci mərtəbədə bilet kassaları, baqaj bölməsi və xidmət otaqları var idi; ikincidə gözləmə otaqları, poçt, teleqraf və digər xidmətlər fəaliyyət göstərirdi.

Jül Vern eyniadlı romanın qəhrəmanı Klavdius Bombarnakın ağzından Bakı vağzalını belə təsvir edirdi: “... Avropanın və ya Amerikanın istənilən böyük şəhərinə layiq olan valehedici dəmir yolu vağzalı. Bakı stansiyası şəhərin inkişafında mühüm yer tutaraq onun memarlıq dominantlarından birinə çevrilməklə yanaşı, yeni inkişaf dövründə bir növ tənzimləyiciyə çevrildi - rayonda küçələr daha aydın şəkil almağa başladı”.

Bakıda bolşevik hakimiyyəti qurulanda, Sovet İttifaqında ilk elektrik dəmir yolu xəttinin tikintisinə başlandı. Bu, 6 iyul 1926-cı ildə baş verdi. Həmin il şəhərdə köhnə vağzalın yanında yeni dəmir yolu vağzalı binası layihələndirilərək ucaldılıb. Bu, SSRİ-də ölkənin ilk elektrik qatarlarına xidmət göstərən, işçiləri və sərnişinləri Sabunçu neft mədənlərinə çatdıran ilk stansiya idi. Stansiyaya “Sabunçinski” adı verildi. Şərq üslubunda tikilmiş bu tikili şəhərin daha bir bəzəyinə çevrildi.

1977-ci ildə Bakı-Sərnişin stansiyasında əsaslı yenidənqurma işləri aparıldı, bu müddət ərzində köhnə Tiflis stansiyasının binası ilə sıx bitişik yeni müasir arxa stansiya tikildi. Tiflis və “Sabunçinski” stansiyalarının binaları memarlıq abidələridir. 2009-cu ildə Bakı stansiyasının əsas korpusu yenidən bərpa olunub.

Dövrünün digər memarlıq incisi Hacıqabul stansiyası idi. Hacıqabul şəhəri böyük dəmir yolu və avtomobil qovşağıdır. Burada heyrətamiz şah əsər də məhz dəmir yolu stansiyasıdır. O, 1882-ci ildə tikilib və 1883-cü ildə istifadəyə verilib. Stansiya binasının diqqətçəkən bir yeri var. Binanın memarlıq dizaynı ərəb Şərqinin saray binalarının texnika və motivlərini əxz edib. Layihənin müəllifi demək olar ki, mənzərəli villa kompozisiyasını yaradıb. Hacıqabul dəmir yolu stansiyası üçmərtəbəli inzibati binadır. Burada 24 otaq, zal və restoran var idi.

Maraqlıdır ki, 1888-ci ildə Rusiya imperatoru III Aleksandr Bakıya gəlib. Onun səfəri zamanı qatar əsas stansiyalarda dayanıb. 1888-ci il oktyabrın 8-də (yeni təqvimlə 20-də) səhər saat 10-da Bakıya çatmamış çar ailəsi Hacıqabul stansiyasında qarşılanır və Salyan balıqçıları onlara gümüş çəlləkdə təzə kürü təqdim edirlər.

Stansiyanın memarlığı zəriflik və təfərrüata diqqət yetirməklə onun görünüşünü əzəmətli və təsirli edir. Möhtəşəm tağlı pəncərələr və nəhəng qapılar binanın eksteryerinin zərifliyini və əzəmətini vurğulayır. Stansiyanın içərisində həmin illərin bir çox orijinal elementləri və detalları qorunub saxlanılıb ki, bu da interyerə keçmiş dövrlərin ab-havasını bəxş edir. Sonradan stansiyanın yaxınlığında çoxlu köməkçi texniki və inzibati binalar tikildi. Bu gün, üzərindən illər keçməsinə baxmayaraq, bina öz monumentallığını qoruyub saxlayıb.

(ardı var)

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

İsti havada ehtiyatla qəbul edilməli olan dərmanlar açıqlanıb

Azərbaycanın tərəqqi və Zəfər yolunun başlandığı tarix - 14 iyul 1969-cu il

Oxşar taleli qəhrəmanlar: Polad Həşimov və İlqar Mirzəyev

Neftçalada Ulu Öndər Heydər Əliyevin ilk dəfə siyasi hakimiyyətə gəlişinin ildönümü ilə bağlı tədbir keçirilib

DİM: 2500-dən çox namizədin peşəkar mühasib sertifikatı imtahanı verməsi gözlənilir

Bu gün ali məktəblərə I və IV ixtisas qrupları üzrə qəbul imtahanı keçirilir

Azərbaycanlı restorançılar Malayziyada keçirilən Dünya Kulinariya Müsabiqəsində parlaq çıxış ediblər

Türkiyəli nazir: FETÖ terrorçularının 40 faizi ABŞ və Almaniyadadır

Trampa qarşı sui-qəsd zamanı iki nəfər ölüb

Daşkənddə ikinci qastronomik küçə salınacaq

ABŞ-da prezidentliyə namizəd Donald Trampa qarşı sui-qəsd olub

Britaniyalı rejissor yazıçı Emili Brontenin məşhur romanını ekranlaşdıracaq

Fransanın idman naziri dalğıc geyimində Sena çayında çimib

Hindistan Ermənistana “SSS Defence” şirkətinin snayper tüfənglərini satır

ABŞ Dövlət katibinin müavini Paşinyanla regiondakı vəziyyəti müzakirə edib

Bu il Türkiyədə son 53 ilin ən isti iyun ayı qeydə alınıb

Sabirabadda gənc qız su kanalında boğularaq ölüb

“Sumqayıt” heyətinə yeni hücumçu qatıb

Hindistanda ildırım vurması nəticəsində 63 nəfər ölüb

Şəhid polkovnik-leytenant Raquf Orucovun xatirəsinə cüdo turniri keçirilib

Türkiyəli deputat: Azərbaycanın Zəfəri Türk dünyasında birlik mühitini möhkəmləndirib

Xətai rayonunda Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişinin 55-ci ildönümünə həsr olunmuş konsert keçirilib

Türkiyədə 15 iyul qəhrəmanlarının xatirəsinə həsr olunmuş çoxsaylı tədbirlər keçiriləcək

Özbəkistanda ilk dəfə “yaşıl” şəhərlərin reytinqi tərtib edilib

Azərbaycanın İstanbuldakı baş konsulluğunda Türkiyədə məskunlaşan həmvətənlərimizin qəbulu başlayıb

Klassik avtomobillərin yürüşünə qeydiyyat başlayır

“Beşiktaş” tanınmış hücumçunun transferini açıqlayıb

Avropa Universitet Oyunları: Azərbaycan şahmatçıları blits yarışlarında gümüş medal qazanıblar

Fərid Qayıbov Avropa Gimnastikasının tədbirində çıxış edib

Xorvatiyalı qapıçı: “Qarabağ” karyeram üçün mükəmməl klubdur

BMT: Dünya əhalisinin sayı 2080-ci ilə qədər pik həddə çatacaq

İslamabad məhkəməsi İmran Xan barəsində hökmü ləğv edib

“14 iyul – müasir Azərbaycan tarixinin dönüş mərhələsidir” adlı tədbir keçirilib

FHN Bakı İstintaq Təcridxanasında təlim keçirib VİDEO

İspaniyalı futbolçu “Atletiko”dan ayrılıb

Cəlilabadda qaz kəmərinin zədələnməsi nəticəsində 2300 abonent qazsız qalıb

FHN: Pirşağıda dənizdə çimənlərin biri xilas edilsə də, digərinin cəsədi çıxarılıb

“Araz-Naxçıvan”ın baş məşqçisi: Çempionatda uğur qazanmaq üçün daha çox tər tökməliyik

Mehriban Ələkbərzadə MDB Parlament Assambleyasının Çingiz Aytmatov mükafatına layiq görülüb

Türkiyədə təşkil edilən beynəlxalq düşərgənin bağlanış mərasimi keçirilib

Litvanın “Broswarm” startapı minaların aşkar edilməsi texnologiyalarını işləyib hazırlayır

Sevil Kərimova: “Digital art” yaradıcılığı kətan üzərində rəsm çəkməkdən asan proses deyil

İtaliyanın “sevgi qoxulu” liman şəhəri: Portofino - FOTOREPORTAJ

Xırdalanda Ümummilli Liderin ölkəmizdə siyasi hakimiyyətə gəlməsinin 55 illiyinə həsr olunan tədbir keçirilib

MSK “Ekspert qruplarının üzvləri üçün yaddaş” kitabçası hazırlayıb

Azərbaycan Hökuməti ilə BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının, Kioto Protokolunun və Paris Sazişinin Katibliyi arasında Razılaşma təsdiqlənib - FƏRMAN

Keyt Middlton “Uimbldon” turnirinin finalında iştirak edəcək

“Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının, Kioto Protokolunun və Paris Sazişinin Katibliyi arasında Razılaşma”nın təsdiq edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

“Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi ilə Efiopiya Federativ Demokratik Respublikasının Dövlət Xidməti Komissiyası arasında Anlaşma Memorandumu”nun təsdiq edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Dövlət Neft Fondu ölkə iqtisadiyyatının sabitliyini və inkişafını dəstəkləyir

“Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2012-ci il 5 sentyabr tarixli 706 nömrəli Fərmanında dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Azərbaycan-ATƏT əməkdaşlıq gündəliyinin perspektivləri müzakirə edilib

Avropa Liqası: "Zirə" - "Şerif" oyununun hakimləri bəlli olub

Gürcüstan Milli Bankının beynəlxalq ehtiyatları azalıb

Azərbaycan çempionu olan voleybolçu Çin klubuna keçib

Azərbaycanın yeddi gimnastı beynəlxalq turnirin finalına yüksəlib

Ruben Rubinyan: Ermənistan qısa müddət ərzində Azərbaycanla sülh müqaviləsi imzalamağa hazırdır

Xankəndi şəhərində İdarələrarası Mərkəzin İqtisadi məsələlər üzrə işçi qrupunun iclası keçirilib

Avropa Universitet Oyunlarında Azərbaycanı təmsil edəcək badmintonçular bəlli olub

İlon Mask Trampın seçkiqabağı kampaniyasına gizlicə ianə edib

DİN: Paytaxtın Sabunçu rayonunda yerləşən 310 nömrəli uşaq bağçası ilə bağlı məlumatlar nəzarətə götürülüb

İtaliyada əlverişsiz hava şəraiti fəsadlar törədib

"Birləşdik -2024" təlimində hərbi qulluqçularımız peşəkarlıq nümayiş etdirir VİDEO

Türkiyənin Akdeniz Universitetində Azərbaycanşünaslıq Mərkəzi yaradılacaq

Postmüharibə dövründə 476 hərbçi 572 ədəd yüksək texnologiyalı protezlə təmin edilib

Türkiyədə avtobus qəzaya uğrayıb: ölən və yaralananlar var

İyulun 14-nə olan hava proqnozu açıqlanıb

Prezident İlham Əliyev ATƏT-in baş katibini qəbul edib  YENİLƏNİB VİDEO

Qubanın Zərdabi qəsəbəsində qanunsuz inşa olunan tikili sökülüb VİDEO

Ulu Öndərin ideyaları hər zaman inkişafımızın təməl daşı olaraq qalacaq

Abşeron Milli Parkında “Yarat – tullantını azalt” devizi ilə əl işləri sərgisi təşkil olunub

Azərbaycan millisinin baş məşqçisi: Rusiyada yaşayan futzalçılarımızı yığmaya dəvət edə bilərik - MÜSAHİBƏ

Vyetnamda torpaq sürüşməsi nəticəsində 11 nəfər ölüb

Xəzər rayonunun Zirə qəsəbəsində 1,5 hektar ərazi tullantılardan təmizlənib VİDEO

İsveç agentliyi Qarabağ Bəyannaməsi haqqında məqalə dərc edib

Zirə qəsəbəsi yaxınlığında nəzarətsiz ərazidə dənizdə batanların cəsədləri tapılıb YENİLƏNİB VİDEO

Kinorejissor Niyazi Bədəlovun xatirəsi anılıb

DSX Akademiyasında magistr məzunların buraxılış mərasimi keçirilib VİDEO

Lənkəranın əksər otellərində iyul-avqust ayları üçün boş yer yoxdur - REPORTAJ VİDEO

Azərbaycan millisinin basketbolçusu “Monako”nu İspaniya klubuna dəyişir

Monteneqroda milli bayram – Dövlətçilik Günü qeyd olunur

YAP Mərkəzi Aparatında müşahidəçilər üçün təlim keçirilib

“Real Madrid” Mbappenin forma satışından ilk gündə 800 000 avro gəlir əldə edib

“İnter” İran millisinin hücumçusu ilə 3 illik müqavilə bağlayıb

Pyotr Qlıboçko: Seçenov Universiteti və onun Bakı filialı arasında əlaqələr Rusiya və Azərbaycan xalqlarının böyük dostluğunun təzahürüdür

Qarabağ Universitetində fənlər üzrə müəllim vakansiyası elan olunur

Türkmənistan altı ayda 40,2 milyard kubmetr qaz hasil edib

“O olmasın, bu olsun” tamaşası növbəti dəfə səhnədə

FHN: Ötən sutka ərzində 2-si azyaşlı olmaqla, 7 nəfər xilas edilib

BOK ilk Olimpiya Esports Oyunları üzrə Səudiyyə Ərəbistanı ilə əməkdaşlıq edir

Dövlət Vergi Xidməti ilə ADA Universiteti arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb

Məsud Pezeşkian: İran nüvə silahı hazırlamaq niyyətində deyil

Nazirlik rəsmisi: Bir sıra ictimai-iaşə obyektlərində təmizləyici qurğulara vaxtaşırı xidmət göstərilmir

Azərbaycan çempionu iki legionerlə müqavilənin müddətini uzadıb

Nigeriyada məktəb binası çöküb, azı 22 nəfər ölüb

ŞKTC parlamentinin sədri azərbaycanlı deputatların Lefkoşaya səfəri barədə məlumat verib

Avtomagistraldan ödənişli yol kimi istifadə Qaydasında dəyişiklik edilib

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan-Monteneqro dostluq və əməkdaşlıq münasibətləri xoş ənənələrə malikdir

Avropa Universitet Oyunları: Azərbaycan şahmatçıları rapid yarışlarında birinci olublar

Monteneqronun Prezidenti Zati-aliləri cənab Yakov Milatoviçə