İnsan hüquqları ABŞ-a müstəqil dövlətlərə təzyiq vasitəsi kimi lazımdır - ŞƏRH
Bakı, 21 sentyabr, Rabil Kətanov, AZƏRTAC
Müasir dövrümüzdə qlobal siyasi proseslərin istiqamətini korporativ maraqlar naminə dəyişmək üçün insan hüquq və azadlıqları, söz və mətbuat azadlığı kimi anlayışlardan çox geniş formada istifadə olunur. Daha dəqiq desək, demokratik dəyərlərdən sui-istifadə edilir və böyük dövlətlər bu vasitələrlə kiçik ölkələrə təzyiq göstərərək onları müstəqil siyasətdən yayındırır, zorla özlərinin müttəfiqinə və geosiyasi proseslərin “qaynar” nöqtəsinə çevirir. Bu gün dünyada baş verən silahlı və qanlı toqquşmalara diqqət etsək, yuxarıda deyilənlərin təsdiqini taparıq. Ukrayna, Suriya, İraq, Gürcüstan və digər “qaynar nöqtələr” supergüclərin rəqabət arenasına çevrilib ki, burada da əziyyət çəkən yerli xalqlardır. Halbuki yüksək tribunalardan səsləndirilən “demokratik dəyərlər”, “insan hüquqları” xalqların firavanlığı üçündür. Reallıqda isə “azadlıq” yolunu seçən xalqlara nədənsə “azad” və “firavan” olmağa imkan verilmir, onlar daha pis vəziyyətə sürüklənir, məhrumiyyətlərlə üz-üzə qalır.
Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ABŞ, Fransa, Almaniya və bu kimi digər dövlətlər öz “demokratik quruluşları”nda baş verən qanun pozuntularını, insanlara qarşı hakimiyyətin törətdiyi cinayətləri görməzdən gəlir, bunu mətbuatda yayımlanmasına imkan verilmir. Lakin Azərbaycan və onun kimi başqa dövlətlərdə adını “jurnalist” və ya “siyasi xadim” qoyan bir nəfərin ayağının büdrəyib yıxılması böyük ajiotaja səbəb olur. Bunun məqsədi yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Azərbaycanı öz yolundan döndərmək, başqa dövlətə qarşı qoyub prosesi öz korporativ maraqlarına uyğun idarə etməkdir.
Bəs dünya demokratiyasının simvolu sayılan ABŞ-da insan hüquq və azadlıqlarının vəziyyəti necədir? Beynəlxalq mətbuat bu barədə geniş yazılar və reportajlar verməsə də, onların pozulması ilə bağlı çoxlu faktlar mövcuddur.
Amerika Vətəndaş Azadlığının Müdafiəsi İttifaqının (American Civil Liberties Union – ACLU) proqram direktoru Camil Dakvar (Jamil Dakwar) 2023-cü ilin noyabrında BMT-nin İnsan Hüquqları Komitəsi üçün hazırladığı hesabatda qeyd edir ki, ABŞ insan hüquqlarının müdafiəçisi qismində çıxış etsə də, əsl həqiqət tamamilə başqadır. Amerikada məişət zorakılığından tutmuş həbsxanalara qədər hər yerdə insan hüquqlarına barmaqarası baxılır. Polis özbaşınalığı, dövlət orqanlarının qaradərililərə və miqrantlara biganə münasibəti hər addımda hiss olunacaq dərəcədədir.
“Amnesty International” təşkilatının hesabatında diqqətə çatdırılır ki, Cozef Bayden Prezident seçildikdən sonra ABŞ-da insan hüquqlarının vəziyyətinin yaxşılaşdırılması haqqında tezislər irəli sürərək böyük işlər görəcəyini bəyan etdi. Lakin vəziyyət nəinki düzəlmədi, əksinə, daha da pisləşdi. Belə ki, ABŞ-ın 36 ştatında qanunvericilik orqanlarına azadlıqları məhdudlaşdıran 80-dən çox qanun layihəsi təqdim olundu. Həmin qanun layihələri ABŞ-ın 10 ştatında qəbul edilərək qüvvəyə mindi. Bu qanunlara əsasən, sərbəst toplaşmaq azadlığı məhdudlaşdırıldı, yolların bağlanması və abidələrin korlanması üçün nəzərdə tutulan cəza tədbirləri daha da sərtləşdi, qaradərililərə qarşı polisin qəddar davranışı artdı. 2020-ci ildə silah tətbiqi nəticəsində 44 min nəfərdən çox öldürülüb ki, bunların heç biri araşdırılmayıb.
Con Hopkins Universitetinin araşdırmasının nəticələrinə görə, 2022-ci ilin fevralında COVID-19 virusuna yoluxanların təsdiqlənmiş sayı 78 milyon nəfərə olmuşdu və onların da 940 min nəfəri heç bir müalicə almaq imkanı olmadığı üçün həyatını itirib. Ağ Ev administrasiyası pandemiya dövründə vətəndaşların müalicəsini, sosial təminatını nəinki ödəyə bilmədi, əksinə, hüquq və azadlıqların məhdudlaşdırılması barədə qanunlar qəbul edərək onları taleyin hökmünə buraxdı.
Ümumi İqtisadi İnkişaf Məsələləri üzrə Lüdviq İnstitutunun ekspertləri 2024-cü ilin fevralında hazırladıqları hesabatda qeyd ediblər ki, ABŞ administrasiyası ölkədəki işsizlərin sayını bilərəkdən azaldır. Hesabatda vurğulanır ki, ABŞ-da iş qabiliyyəti olan əhalinin 24,9 faizi işsizdir və dövlətdən heç bir kompensasiya almır.
Etnik, irqi və dini zəmində zorakılıq halları ABŞ cəmiyyətində adı hala çevrilib və artmaqda davam edir. Məsələnin problemli tərəfi ondan ibarətdir ki, afroamerikalılara qarşı törədilən cinayət hadisələri polis tərəfindən ya araşdırılmır, ya da araşdırmanın nəticəsi ilə bağlı ədalətli qərar verilmir. Federal Təhqiqatlar Bürosunun məlumatına əsasən, 2022-ci ildə irqi dözümsüzlük zəminində 11 min 288 cinayət hadisəsi qeydə alınıb ki, bunların da 30 faizindən çoxu ölümlə nəticələnib. Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, dünyada insanların bərabərliyini təşviq edən ABŞ hökuməti ölkə daxilində bu kimi problemlərin həllini ya tapa bilmir, ya da tapmaq istəmir.
2023-cü ilin oktyabrında CNN televiziyasının yayımladığı xəbərdə bildirildi ki, ABŞ-ın İllinoys ştatında evini Fələstindən olan qaçqın ailəyə kirayə verən 71 yaşlı kişi bıçaqla 6 yaşlı uşağa hücum edib və 26 bıçaq zərbəsi endirərək onu qətlə yetirib. Uşağın anası da ağır xəsarətlər alıb. Həmin ilin noyabrında Ağ Ev bu cinayət hadisəsinə reaksiya vermək məcburiyyətində qaldı və islamofobiyaya qarşı yeni strategiya hazırladığını bəyan etdi. Lakin hələlik dəyişən heç nə yoxdur.
Yuxarıda göstərilən faktlar bir daha onu deməyə əsas verir ki, ABŞ Konqresi bu və ya digər ölkədə insan hüquqlarının vəziyyətini müzakirə edib onu sanksiyalarla hədələmək əvəzinə, başını qaldırıb ölkə daxilindəki vəziyyətlə maraqlansa, cəmiyyət üçün daha faydalı olar.
Artıq bütün dünyada böyük dövlətlərin insan hüquq və azadlıqlarından sui-istifadə etdikləri gün kimi aydındır. Bunların siyasi xarakter daşıması haqqında minlərlə fakt sadalamaq olar.
Azərbaycan 44 günlük müharibədə Qələbə qazanmaqla ərazi bütövlüyünü bərpa etməklə bəzi dövlətlərin iradəsinə deyil, xalqın iradəsinə uyğun addımlar atdı. Bu isə, yumşaq dillə desək, bəzilərinin xoşuna gəlmədi. Buna görə də Azərbaycanda insan hüquqlarının vəziyyəti yada düşdü. Bəs Azərbaycanın Qarabağ regionu işğal olunanda, orada yaşayan azərbaycanlılar qaçqın düşəndə insan hüquqlarının müdafiəçiləri harada idilər, yaxud haraya baxırdılar? Yaxşı sualdır, cavab isə bəllidir – riyakarlıq, ikili standartlar və s.
Bölmənin digər xəbərləri
