Artıq neçə illərdir ki, ölkəmizin vətəndaşları çoxlarına tanış olmayan, bir qədər qeyri-adi səslənən “ombudsman” sözünü eşidəndə məşhur alim, Azərbaycanda qadın hərəkatının lideri kimi də tanınan Elmira xanım Süleymanovanı xəyallarına gətirirlər. 2002-ci ilin iyul ayında Azərbaycanda ombudsman, yəni insan hüquqları üzrə müvəkkil insitutu təsis edilməsi haqqında Konstitusiya Qanunu qəbul ediləndən yarım il sonra Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin iclasında heç də asan olmayan bu vəzifəyə məhz Elmira Süleymanova seçilmişdir.

Əslində, yeni vəzifəsi ilə əlaqədar görməli olduğu işlərin əhatə dairəsi Elmira xanıma kifayət qədər tanış idi. Axı o, hələ elmi işlə yanaşı, həm də ictimai fəaliyyətlə məşğul olarkən insan hüquqlarının, ilk növbədə, qadın və uşaq hüquqlarının müdafiəçisi kimi də çıxış etmiş və həmişə də uğurlar qazanmışdır. Yadımdadır, AZƏRTAC da onun bu fədakar işinin nəticələri barədə mətbuat səhifələrində dəfələrlə məlumat vermişdi. Buna görə də Azərbaycanda ilk ombudsmanın məhz Elmira Süleymanova olması heç kəsi təəccübləndirmədi.

Açığını deyim ki, Elmira xanımın hadisələrlə zəngin həyatı barədə söhbət açmaq fikrinə düşəndə xeyli götür-qoy etdim ki, nədən başlayım. Neft kimyası sahəsində elmlər doktoru, professor Elmira Süleymanovanın elmi uğurlarındanmı, faydalı ictimai işlərindənmi, yoxsa, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında və ölkəmizin iştirak etdiyi beynəlxalq müqavilələrdə müəyyən edilmiş insan hüquqları və azadlıqlarının qorunması kimi məsul vəzifəyə özünəməxsus bir həvəslə girişməsindən, insanların taleyi ilə bağlı məsələləri necə həll etməsindənmi?

Sonra qərara gəldim ki, Elmira Sülemanovaya həsr edilmiş “Bir həyatda üç ömür” adlı kitabın müəllifləri Zemfira Məhərrəmli və Sabir Gəncəli kimi, mən də öz qəhrəmanımın bütün maraq dairələrinə qısaca da olsa toxunmalıyam. Məncə bu, daha düzgündür: neftdən praktik əhəmiyyətli bir sıra məhsulların alınması proseslərinin elmi əsaslarının işlənib hazırlanmasına yönəlmiş dərin fundamental tədqiqatlar aparmağa qabil olduğunu göstərmiş, bu məhsulların çoxunu istehsalatda tətbiq etmiş Elmira xanım insan hüquqlarının müdafiəsi məsələsinə də xüsusi metodologiyaya malik olan və hökmən müsbət nəticə verən bir elm kimi yanaşır.

Hər bir məsələnin həllinə yüksək peşəkarlıqdan və zəngin yaradıcı potensialdan irəli gələn bu cür yanaşma onun həm səmərəli elmi araşdırmalar aparmasına, həm də insan hüquqlarının və mənafelərinin müdafiəsi sahəsində səmərəli fəaliyyət göstərməsinə kömək edir. Heç də təsadüfi deyil ki, Elmira xanımın təqribən 15 il bundan əvvəl yaratdığı “Qadın və inkişaf” qeyri-hökumət təşkilatı ölkəmizdə fəaliyyətdə olan yeganə QHT-dir ki, təsis ediləndən az sonra BMT-nin İqtisadi və Sosial İnkişaf Məsələləri Şurası ona xüsusi məşvərətçi statusu vermişdir.

Lakin əvvəlcə Elmira xanımın elmi fəaliyyətinə nəzər salaq. Təfsilata varmayacağam və yuxarıda deyilənlərə yalnız bunu əlavə etmək istəyirəm ki, neft kimyası sintezi sahəsində tanınmış mütəxəssis olan Yusif Məmmədəliyev, Soltan Mehdiyev, Murtuza Nağıyev kimi böyük müəllimlərinin adına layiq olduğunu göstərmiş Elmira xanımın işlərinin çoxu ixtira səviyyəsində olmuşdur, yəni onun işləyib hazırladığı proseslər və texnologiyalar əcnəbi istehlakçılar üçün maraq doğura bilər və doğurur. Onu da deyək ki, professor Süleymanova elmdə bu sahə ilə məşğul olanlarla yaradıcılıq əlaqəsi və işgüzar ünsiyyət saxlayır, neft kimyaçılarının müxtəlif ölkələrdə keçirilən konfranslarında, simpoziumlarında iştirak edir və bu tədbirlərdə tez-tez maraqlı məruzələrlə çıxış edir. Bir sözlə, istedadlı həmvətənimizi ölkəmizdən kənarda da yaxşı tanıyırlar.

Ancaq insan hüquqlarının müdafiəsi kimi müqəddəs iş son illərdə Elmira Süleymanovanın həyatında bəlkə də ən mühüm yer tutur. Elmdə olduğu kimi, bu sahədə də onun vətəndaş mövqeyi özünü göstərir.

İnsanları dinləməyi, onların köməyinə gəlməyi bacaran Elmira xanım ölkəmizdə qadın hərəkatının inkişafına, uşaq hüquqlarının müdafiəsi məsələlərinə çox böyük qüvvə və enerji sərf etmişdir.

Hələ ötən əsrin 80-ci illərində bu hərəkatın ən nüfuzlu xadimlərindən birinə, onun liderinə çevrilmiş Elmira xanıma xas olan mübariz keyfiyyətlər onun məqalələrində, televiziya ilə çıxışlarında öz əksini tapırdı. O, həqiqəti cəsarətlə və inandırıcı tərzdə müdafiə edirdi. Bir sözlə, qadın və uşaq hüquqları onun şəxsində etibarlı müdafiəçisini tapmışdı. Onun bütün yorulmaz fəaliyyəti həmişə hansısa konkret işlərə çevrilirdi. Elmira Süleymanovanın səyi ilə təşkil edilmiş daha bir qurum - ahıl qadınlar üçün Azərbaycanda ilk resurs mərkəzi hələ də fəaliyyət göstərir. “Uşaqdan-uşağa” adlı uşaq sülhyaratma şəbəkəsi, uşaqlar üçün liderlik məktəbi, eləcə də uşaq hüquqları sahəsində işləyən 60-dan çox qadın və gənclər təşkilatını birləşdirən QHT-lər Alyansı da onun zəhmətinin bəhrəsidir.

Müdafiəyə və qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar ombudsmanı narahat edən ən əsas məsələlərdən biridir. Azərbaycanın gənc vətəndaşlarının hüquq və mənafeləri uğrunda mübarizə aparan, uzun müddət MDB, Şərqi Avropa və Baltikyanı ölkələr regionunda uşaq hüquqları üzrə milli əlaqələndirici olmuş Elmira Süleymanova, sözün həqiqi mənasında, hər bir uşağın köməyinə çatır. Bunu təsdiq edən onlarca fakt göstərmək olar - Elmira xanıma ünvanlanmış təşəkkür məktublarının çoxu bu barədədir. Məhz Süleymanovanın sayəsində Müvəkkillik yanında YUNİSEF-in Uşaq Hüquqları Mərkəzi təsis edilmişdir. Elmira xanımın gənc nəslə aid bütün məsələlərə bu cür münasibəti onu tanıyanları əsla təəccübləndirmir. Axı o, özü də övladlarını ürəkdən sevən qayğıkeş ana və nənədir.

Ölkəmiz müstəqillik əldə edəndən sonra yeni təkan, yeni nəfəs almış qadın hərəkatının liderinin fədakar işi son illərdə daha da genişlənmişdir. Təkcə bu günümüz barədə deyil, uşaqlarımızın və nəvələrimizin gələcəyi barədə də fikirləşən Elmira Süleymanova Vətənimiz haqqında, Azərbaycanın üzləşdiyi qanlı hadisələr barədə, elan edilməmiş müharibə nəticəsində insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması, çoxsaylı əsirlər, girovlar, itkin düşənlər, qaçqınlar və məcburi köçkünlər haqqında həqiqəti dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq üçün əlindən gələni edir. O, hər yerdə, istənilən auditoriya qarşısında özünə xas olan coşğunluqla, inandırıcı dəlillərlə çıxış edir, xalqımızın və ölkəmizin bədxahlarına layiqincə cavab verir. Bir dəfə Haaqada, “Sülhə çağırış” mövzusunda Ümumdünya forumunda onun ingilis dilində necə gözəl çıxış etməsinin mən də şahidi olmuşam. Salonda bizimlə yanaşı əyləşən, dünyanın bir sıra ölkələrini təmsil edən insanların çöhrəsində ağrı-acılarımızı bölüşməyə, bizi dəstəkləməyə hazır olmalarının ifadəsini görmüşəm. Axı həmvətənimiz inandırıcı şəkildə bəhs etdiyi hadisələrin hamısını öz gözləri ilə görmüşdür. O, cəbhənin ön xəttində döyüşçülərlə, erməni təcavüzünün qurbanları ilə şəxsən görüşüb söhbət etmişdir.

Amma hər halda, öz dinləyicilərinin qəlbinə yol tapmağı heç də hamı bacarmır. Xoşbəxtlikdən, bizim ombudsmanda bu keyfiyyət Allah vergisidir. Buna görə də alim, qadın hərəkatının lilderi, insan hüquqlarının müdafiəçisi Elmira Süleymanovanın ən müxtəlif kürsülərdən eşidilən səsi həmişə elm və ictimai-siyasi dairələrdə nüfuz sahibinin, zəngin həyat təcrübəsinə malik olan, insanların etimadını qazanmış peşəkarın səsi olmuşdur. Elmira xanım dünyanın 80-ə yaxın ölkəsində keçirilmiş 300-dək beynəlxalq konfransda, bir sıra beynəlxalq təşkilatların forumlarında, müxtəlif simpoziumlarda, iclaslarda ölkəmizi layiqincə təmsil etmişdir.

Ona gələn məktubların birində deyilir: Elmira xanım, siz öz həyatınızı yüksək mənəviyyat prinsipləri əsasında qurmusunuz. Həyatda hər şey məntiqi ardıcıllıqla gedir. Buna isə yalnız möhkəm əqidə sayəsində nail olmaq mümkündür.

Məncə, bu məktubun müəllifi haqlıdır. Axı Elmira Süleymanova həqiqətən qətiyyətli, məqsədyönlü, mətin və əzmkar insandır. Bunu vaxtilə 134 nömrəli məktəbdə onunla bir sinifdə oxuyan rəfiqələri də yaxşı xatırlayırlar. O, məktəbdə də, Azərbaycan Dövlət Universitetinin kimya fakültəsinin tələbəsi olduğu illərdə də öz qabiliyyəti ilə başqalarından fərqlənirdi. Həyatının yarım əsrini həsr etdiyi Yusif Məmmədəliyev adına Elmi-Tədqiqat Neft Kimyası Prosesləri İnstitutunda da bunu xatırlayırlar. Bu instituta gənc mütəxəssis kimi gəlmiş Elmira xanım sonralar burada namizədlik, doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etmişdir.

Onu yaxından tanıyanların dediyinə görə, bütün bu keyfiyyətlərin əsası onun doğulub boya-başa çatdığı ailədə qoyulmuşdur. Burada ona insanlara məhəbbət hissi aşılanmış, öz qəlbinin hərarətini onlarla bölüşməyi öyrətmişlər. Bəlkə də, elə buna görə də həyat onu insan talelərinin etibar olunduğu kəslər sırasına çıxarmışdır.

Elmira xanımın ombudsman vəzifəsində işlədiyi dövr onun hadisələrlə zəngin bioqrafiyasında xüsusi yer tutur. O, gənc mütəxəssislərdən ibarət səmimi, yüksək peşəkarlığı ilə seçilən bir komanda yaratmışdır və onlarla birlikdə müstəqil ölkəmizdə demokratik dəyərlərin möhkəmlənməsi üçün çox iş görür. Təmənnasız fəaliyyət isə heç vaxt, insanın öz vətənində də, dünyada da nəzərdən qaçmır. Elmira xanımın təltifləri çoxdur. Məsələn o, təqlid edilmək üçün nümunə sayıla biləcək 100 qadından biri, Nobel sülh mükafatına təqdim edilmiş sülh uğrunda mübarizlər sırasında ən çox fərqlənən 1000 nəfərdən, XXI əsr ziyalılarının ən layiqli nümayəndələrindən biridir.

Deyirlər, başqalarını özündən də çox sevən, onlara ürəkdən kömək edən insanların adı tarixə düşməyə layiqdir. Ölkəmizin ombudsmanı, vətəndaşların hüquq və mənafeləri uğrunda mübarizə aparan, daim haqqı, ədaləti və insan ləyaqətini müdafiə edən Elmira Süleymanovanı yaxından tanıyanlar onu məhz belə insanlar sırasına aid edirlər.

######