Professor Aydın Talıbzadə: 150 yaşlı Azərbaycan teatrı millətin sərvətidir
Bakı, 10 mart, AZƏRTAC
Azərbaycanda avropatipli teatrın 150 illik tarixi xalqımızın mədəni həyatında təkcə önəmli faktların sıralanması deyil, eyni zamanda, Azərbaycan şəhərlərinin 150 illik həyatıdır: 150 illik yaddaşdır, 150 ilin unudulmaz xatirələridir, millətin mədəniyyətinin, toplumu təşkil edən fərdlərin ekzistensiyasının 150 illik təzahür şəklidir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikir Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin Teatrşünaslıq kafedrasının müdiri professor Aydın Talıbzadənin “150 yaşlı Azərbaycan teatrı millətin sərvətidir” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. Məqaləni təqdim edirik.
XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində neftin gətirdiyi kapital hesabına Bakı dünyanın unikal şəhərlərindən birinə çevrilirdi, Şərqlə Qərb Xəzərin sahilində bir-birilə salamlaşıb görüşürdü, İtaliya, Polşa mütəxəssislərinin köməyilə Bakıda memarlıq inciləri inşa edilirdi, Avropa Bakı ekzotikasını, Bakı möcüzəsini və qara nefti görməyə can atırdı. XX əsrin əvvəllərində Bakıda yeni avropasayağı şəhər mədəniyyəti formalaşırdı, Bakıya teatr gəlirdi, kino gəlirdi, caz gəlirdi. Bakı İçərişəhər hüdudlarından çıxıb böyüyürdü, genişlənirdi, yenidən tikilirdi və bu yeni tikintilər cərgəsində teatr binaları da bir-birinin yaxınlığında məskunlaşıb sanki şəhərin incəsənət mərkəzini yaradırdılar. Hətta bu binalar arasında cəmi 5-10 dəqiqəlik piyada yolu vardı. İndiki Musiqili Teatrın binası keçmişdə Tağıyev teatrı olub və Milli Dram Teatrının tarixinin düz 40 ili bu binada yaşanılıb. Pelmel teatrı adlandırılmış Mikado teatrı sonradan Rus Dram Teatrına, Kolizey teatrı isə Gənc Tamaşaçılar Teatrına verilib. Bu da xalqın Mayılov teatrı adlandırdığı Opera və Balet Teatrı... Onun yanında isə “Nikitin qardaşlarının sirki” yerləşib... Bu da “Ştrausun binası” deyilən Filarmoniya... Onlar şəhərin mənzərəsinə xüsusi bir ovqat, ruhsallıq, dinamizm, kübarlıq gətirirdi.
O dövrdə Azərbaycanın Cahangir Zeynalov, Hüseyn Ərəblinski, Mirzağa Əliyev, Hacağa Abbasov, Sidqi Ruhulla, Abbas Mirzə Şərifzadə, Əbülfət Vəli, Rza Darablı, Əbülhəsən Anaplı, Səməd Mənsur, Mirmahmud Kazımovski, Mərziyə Davudova, Panfiliya Tanailidi və sair bu kimi istedadlı aktyorlarından ibarət müxtəlif teatr dəstələri zaman-zaman həm bu binalarda, həm də Odeon, Rekord, Ampir, Ekspress, Qranvio kimi kiçik klub salonlarında min bir əziyyət bahasına tamaşalar oynayıblar. Bu onu sübut eləyir ki, Azərbaycanda XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərində teatr prosesi pərakəndə xarakter daşıyıb, təsadüflərdən, kimlərinsə iradəsindən asılı olub.
1873-cü ildən mühitin müqavimətinə, sürəkli zaman fasilələrinə, məkan məhdudiyyətinə rəğmən təşəkkül tapmağa başlamış Azərbaycan teatrını yaşatmaq, aktyorların həyat və yaradıcılıqlarını qeyri-müəyyənlik vəziyyətindən qurtarmaq, teatr prosesini hər cür maneə və müdaxilələrdən sığortalamaq üçün teatrın təsisatlı mədəniyyət faktına çevrilməsinə son dərəcə böyük ehtiyac vardı.
Görünür, elə bunları nəzərə alaraq Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Azərbaycan teatrını dövlət təsisatı kimi qeydiyyata götürür və 1919-cu ilin 24 oktyabrında “Hökumət teatrosu”nun rəsmi açılışı olur, afişa və proqramlarda isə teatr, həmçinin, “Azərbaycan Dövlət türk teatrosu”, “Dövlət teatrosu” adlandırılır. Bu, respublikada mövcud aktyor qüvvələrinin birləşdirilməsi, teatrın inkişaf magistralına çıxarılması demək idi. Məhz elə ona görə də teatrın açılışı düz 4 gün bayram edilir və ilk olaraq İsabəy Aşurbəylinin “Azər-Baycan” tamaşası göstərilir. Həmin gün, başda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının sədri Nəsib bəy Yusifbəyli olmaqla bütün hökumət üzvləri də bu tədbirdə iştirak edirlər.
Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində bu ənənə hər zaman yaşayıb və Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycana rəhbərlik etdiyi çağlarda öz zirvə məqamına çatıb. Ulu Öndərin teatra heyranlığı, sevgisi və qayğısı bütün ölkələrin dövlət rəhbərləri üçün bir nümunə sayıla bilər.
“Azərbaycan peşəkar milli teatrının 150 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı da elə bu möhtəşəm ənənənin davamıdır. Sərəncamda deyildiyi kimi, Azərbaycan teatrı xalqımızın mədəni sərvətidir. Sərvət isə hər zaman qorunmağa möhtacdır. Sərvət odur ki, gələcək inkişafdan ötrü zəmin yaradır. Ona görə də Azərbaycan teatrının 150 illiyinin dövlət səviyyəsində qeyd edilməsi mühüm ictimai-sosial, mədəni hadisədir!
Bölmənin digər xəbərləri
