Şəhərsalma və memarlıq: Tarixi davamlılıq və Prezident İlham Əliyevin qurucu liderliyi-TƏHLİL
Bakı, 11 fevral, AZƏRTAC
Azərbaycanın şəhərsalma və memarlıq sahəsində əldə etdiyi nəticələr ayrı-ayrı layihələrin, təsadüfi qərarların və ya mövsümi təşəbbüslərin cəmi deyil. Bu proses dərin tarixi köklərə, ardıcıl siyasi iradəyə və güclü dövlət idarəçiliyinə söykənən uzunmüddətli milli strategiyanın məhsuludur. 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi də bu strategiyanın məntiqi davamı, artıq formalaşmış modelin siyasi təsdiqi kimi çıxış edir. Bu modelin əsasında isə iki böyük mərhələ və iki lider dayanır: Heydər Əliyevin yaratdığı dövlətçilik məktəbi və Prezident İlham Əliyevin bu məktəbi müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirməsi.
Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında beynəlxalq hüquq üzrə ekspert Kəramət Qənbərov söyləyib.
Planlı şəhərlər üzərində qurulan güclü dövlət anlayışı
Son 20 ildə şəhərsalma sahəsində strateji xətt yeni məzmun, yeni miqyas və yeni sürət qazandı. Şəhərsalma siyasəti ilk dəfə olaraq yalnız daxili sosial-iqtisadi inkişaf aləti kimi deyil, Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini formalaşdıran əsas faktor kimi nəzərdən keçirilməyə başlandı. 2004–2024-cü illər ərzində ölkə üzrə on minlərlə kilometr avtomobil yolu çəkildi, şəhər və rayon mərkəzlərində su, qaz, elektrik və rabitə sistemləri əsaslı şəkildə yeniləndi. Regionların sosial-iqtisadi inkişaf proqramları şəhər-kənd fərqini kəskin şəkildə azaltdı və urbanizasiyanı nəzarətsiz prosesdən dövlət tərəfindən idarə olunan mexanizmə çevirdi.
Bu gün Azərbaycanda 79 şəhər mövcuddur və onların böyük əksəriyyəti üzrə şəhərsalma sənədləri, master-planlar hazırlanıb və ya yenilənib. Bu planlar 20–30 illik perspektivi əhatə edir və əhali artımı, nəqliyyat yükü, ekoloji tarazlıq, sosial infrastruktur kimi faktorları öncədən nəzərə alır. Xüsusilə Bakı şəhəri üçün 2040-cı ilə qədər nəzərdə tutulmuş Baş Plan Prezident İlham Əliyevin şəhərsalma siyasətində spontanlığa yer olmadığını açıq şəkildə göstərir. Burada hər qərar dövlət marağı prizmasından qiymətləndirilir və uzunmüddətli nəticəyə hesablanır.
Yeni urbanistik konsepsiyalar
Prezident İlham Əliyevin şəhərsalma siyasətində ən fərqləndirici cəhətlərdən biri yeni urbanistik konsepsiyaların tətbiqidir. 2021-ci ildən etibarən “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” modelləri dövlət siyasətinin tərkib hissəsinə çevrildi. Rəqəmsal idarəetmə, enerji səmərəliliyi, ekoloji balans və insan mərkəzli yanaşma artıq şüar deyil, konkret layihələrdə öz əksini tapır. Bu yanaşmanın ən parlaq nümunəsi isə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında həyata keçirilən bərpa və yenidənqurma prosesidir. 2020-ci ildən sonra azad edilmiş ərazilərdə şəhərlər faktiki olaraq sıfırdan qurulur. Burada təkcə evlər və yollar deyil, gələcəyin şəhər modeli formalaşdırılır. Tarixi irs müasir texnologiyalarla uzlaşdırılır, infrastruktur əvvəlcədən planlaşdırılır, demoqrafik və iqtisadi strategiyalar nəzərə alınır. Bu, dünya praktikasında nadir rast gəlinən post-münaqişə urbanizasiya nümunəsidir.
Şəhərsalma siyasətinin hüquqi və institusional möhkəmləndirilməsi Prezident İlham Əliyevin fərman və sərəncamlarında aydın şəkildə görünür. 2026-cı ilin “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsi bu sahənin milli prioritet səviyyəsinə qaldırıldığını təsdiqlədi.
Azərbaycanın 2026-cı ildə BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumuna ev sahibliyi etməsi də bu siyasətin beynəlxalq miqyasda tanınmasının göstəricisidir. On minlərlə iştirakçını və yüzlərlə şəhər rəhbərini bir araya gətirən bu forumun Bakıya həvalə olunması Azərbaycanın artıq urbanizm sahəsində təcrübə alan deyil, təcrübə təqdim edən ölkəyə çevrildiyini nümayiş etdirir. Bu, Prezident İlham Əliyevə və onun komandasına beynəlxalq etimadın real ifadəsidir.
“Nəticə etibarilə, Azərbaycanın şəhərsalma və memarlıq sahəsində formalaşdırdığı model tarixi siyasi davamlılığın, güclü dövlət ağlının və qətiyyətli liderliyin məhsuludur. Heydər Əliyev bu modelin ideoloji və institusional əsaslarını yaratdı, Prezident İlham Əliyev isə onu müasir dünyanın tələblərinə uyğun şəkildə genişləndirdi, dərinləşdirdi və qlobal səviyyəyə çıxardı. Bu gün Azərbaycan şəhərləri sadəcə yaşayış məkanı deyil, dövlət gücünün, milli ləyaqətin və gələcəyə inamın maddi ifadəsidir. Bu şəhərlərin arxasında isə tərəddüd etməyən liderlik, məsuliyyət daşıyan komanda və dövlətçilik məntiqi dayanır”, - deyə K.Qənbərov əlavə edib.
Bölmənin digər xəbərləri
