İstanbul, 24 oktyabr, Günel Karatepe, AZƏRTAC

Türkiyə uzun illərdir ki, FETÖ, PKK etnik separatçı qruplaşması, DHKP-C, Əl-Qaidə və İŞİD kimi terror qrupları, 17 Noyabr - inqilabçı təşkilat və ASALA erməni terror təşkilatı ilə mübarizə aparır. Türkiyəni hədəf alan bu qruplaşmalar xaricdə terrorçular üçün təlim düşərgələri qurmaqda, maliyyə vəsaiti toplamaqda və media orqanları vasitəsilə təbliğat aparmaqdadırlar.

AZƏRTAC Türkiyənin terrorizmlə mübarizə tarixinə nəzər salır.

Günümüzdə terror təhdidinin getdikcə artdığı danılmaz faktdır. Bu gün beynəlxalq ictimaiyyət misli görünməmiş miqyasda terror təhlükəsi ilə üz-üzədir desək yanılmarıq. Terror təşkilatları hər gün daha da qloballaşır, daha böyük miqyasda itkilərə səbəb ola biləcək zorakılıq potensialını artırır. Bu kimi təşkilatlar getdikcə daha da nəzarətdən çıxan sosial media vasitəsilə öz ideyalarını yayaraq gəncləri də zorakılığa təşviq edir. Xarici terrorçu-döyüşçülərin sayının hər gün artması da bunun narahatedici həqiqətlərinin bir hissəsidir.

Türkiyə terrorçuluğa qarşı mübarizəyə bir əsrdən artıq vaxt sərf edən nadir ölkələrdəndir. Osmanlı dövründə türklərə qarşı erməni və rum etnik əsaslı separatçı dəstələri tərəfindən terrorçuluq fəaliyyətləri həyata keçirilib. Respublika mərhələsinə qədəm qoyduqdan soyuq müharibə dövrünə qədər ölkədə səngiyən terror fəaliyyətləri ikiqütblü dünya nizamı - ABŞ ilə Sovet İttifaqı arasındakı geosiyasi gərginlik dövründə “gizli mübarizə” formasında dağıdıcı xüsusiyyəti ilə yenidən ön plana çıxıb. Separatçı təşkilatlar Türkiyənin konstitusiya əsaslı dövlət quruluşunu ortadan qaldırmaq məqsədilə terrorun ən qanlı formalarından istifadə ediblər.

Türkiyənin terrorizmlə mübarizəsini faktlar və ehtimallar əsasında üç mərhələyə ayırmaq olar.

Ölkə siyasəti 1960-cı illərdə terrorizmə qarşı “passiv” müdafiədə olub. Həmin dövrdə meydana gələn ideoloji bölünmələr və bu vəziyyətin siyasətə təsiri nəticəsində terrorizm, demək olar ki, ikinci plana alınıb. 1980-ci illərdən yeniyetmələrin terrorçuların sırasına cəlb edilməsinə başlanılıb. PKK terror təşkilatı çox sayda 15-16 yaşlı yeniyetməni aldadıb, psixoloji istismar edərək onların terrora qoşulmasına nail olub. Daha sonralar isə “savaşçı” yetişdirmək və saylarını artırmaq məqsədilə terrorçular tərəfindən daha kiçik yaşda uşaqların Türkiyədən qaçırılmasına başlanılıb. Uşaqları PKK terror təşkilatı tərəfindən qaçırılan ailələrin 2019-cu ildə “Diyarbakı anneleri” adı altında başlatdığı oturaq etiraz aksiyası bu gün də fasiləsiz davam etməkdədir.

Ovaxtkı hakimiyyətin buna hərtərəfli qarşılıq verməyərək sadəcə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin “vəzifə” siyahısına daxil etməsi isə xüsusən terror təşkilatının xaricdən aldığı dəstəklə böyüməsinə yol açıb.

Uzun illər Türkiyə daxilində “dağıdıcı” və “bölücü” fəaliyyət aparan terror təşkilatları 1990-cı illərdə terrorun başqa bir formasına əl ataraq xarici ölkələrdəki türk diplomatları hədəf almağa başlayıb. Həmin fəaliyyətləri həyata keçirən erməni terror təşkilatları ilə anlaşan PKK isə bu mərhələdə özünü ASALA-nın “vəkili” kimi göstərməyə başlayıb. Erməni terror təşkilatlarının 1970-ci ildən indiyədək xaricdə yaşayan türklərə qarşı həyata keçirdikləri sui-qəsdlər nəticəsində 31-i diplomat və onların ailə üzvləri olmaqla, ümumilikdə 58 nəfər Türkiyə vətəndaşı qətlə yetirilib.

Lakin 1992-ci ildə PKK terror təşkilatı üzvlərinin Türkiyənin Şırnak şəhərinə hücumlarından sonra ölkənin terrorla mübarizə tarixində dönüş yaranıb. Beləliklə, Türkiyə aktiv müdafiə anlayışına yönələrək sərhəddən kənar əməliyyatlarını artırıb və İraqda separatçı qruplar tərəfindən qurulmuş düşərgələr hədəf alınmağa başlanıb.

Yaxın keçmişdə baş verən 15 İyul hadisələri isə Türkiyəni terror və terrorçuya başqa prizmadan baxmağa vadar etdi. Məlum hadisə terror qruplaşmalarının dövlətin qəlbinə, ordusunun içinə sızdığı həqiqətini ortaya çıxardı. Həmin vaxtdan sonra dövlətin, demək olar ki, başda hərbi olmaqla bir çox strukturu yenidən quruldu.

Hazırda Türkiyə terrorizmlə mübarizədə bütün imkanlarını səfərbər edib. Suriya və İraq ərazilərində illərdən bəri davam edən antiterror əməliyyatları nəticə verməyə başlayıb. Bunların ən böyük nümunələri isə terrorçulara qoşulan bir çox yeniyetmənin dövlətin təhlükəsizlik qüvvələrinə təslim olması və ya vaxtilə terrorçu yuvası hesab edilən Qabar dağının bu gün Türkiyənin ən böyük neft emalı bölgəsinə çevrilməsidir.

Bu gün Türkiyə terrorizmlə mübarizəni sadəcə hərbi texnika ilə deyil, həm də diplomatik yollarla davam etdirir. Belə ki, uzun illər apardığı mübarizəyə baxmayaraq beynəlxalq güc mərkəzlərindən heç bir dəstək almayan Türkiyə beynəlxalq ictimaiyyətin terror təhdidinə qarşı məlumatlılığını artırmağa çalışır. Mübarizədə daha effektiv mexanizmlərin yaradılması məqsədilə Türkiyə həm ölkələrarası görüşlər, həm də müxtəlif beynəlxalq platformalarda ciddi səylər göstərməkdədir. İstər ölkə rəhbəri, istərsə də digər dövlət rəsmiləri hər çıxışlarında terrorizmlə mübarizənin vacibliyini vurğulayırlar.

Türkiyənin terrorçuluğa qarşı mübarizədə vurğuladığı məqamlar isə bunlardır: terror beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə böyük təhdiddir və məqsəd nə olursa-olsun, harada, nə zaman, kim tərəfindən törədilməsinə baxmayaraq heç bir terrorçuluq fəaliyyəti qanuni hesab oluna bilməz. Terrorçuların gizlənməsinin qarşısını almaq üçün “təslim et və ya mühakimə et” prinsipi əsasında dövlətlər arasında əməkdaşlıq artırılmalıdır. Beynəlxalq ictimaiyyət terror təşkilatları arasında heç bir fərq qoymamalıdır və terror qruplarının, üzvlərinin və əməllərinin qarşısının alınması, təqib edilməsi və mühakiməsi məsələsində eyni qərarlılıqla hərəkət etməlidir. Terroru hər hansı bir din və ya etnik qrupla əlaqələndirmək tamamilə yanlışdır və bu yanaşma terrorçuların məqsədlərinə xidmət edir.

Ötən gün Türkiyə aviasiya və kosmos sənayesinin lider şirkətlərindən biri, ölkənin müdafiə sənayesi sahəsinə bir çox ilki qazandıran TUSAŞ-ın Ankaradakı müəssisəsində törədilən terror aktı isə ölkənin terrorizmlə mübarizəsinin keçmişdən alınan dərslər əsasında daha da gücləndirərək davam etdirəcəyini göstərir.

Dünənki hadisə bir daha göstərdi ki, bu gün dünyanın harasında olmağımızdan asılı olmayaraq, necə deyərlər, təkcə yanlış zamanda, yanlış yerdə olmağımız hər birimizi potensial terror qurbanı edir. Məhz dünən həyat yoldaşının göndərdiyi gülü almaq üçün TUSAŞ-ın binasının önünə çıxan şirkətin mexanika mühəndisi Zahide Güçlü kimi.

Bütün bunlar terrorizmə qarşı mübarizədə beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyətini daha da ön plana çıxarır. Lakin bu gün terror təşkilatlarının liderləri, terror cinayətlərini törədənlər, onların himayədarları və maliyyəçilərinin dünyanın müxtəlif bölgələrində, xüsusilə ABŞ və Qərb ölkələrində sərbəst hərəkət edə bilməsi bunun tam əksini sübut edir.