Dünya enerji ictimaiyyətinin hörmətli nümayəndələri,

Xanımlar, cənablar!

Sizləri bu mənalı gündə ən səmimi hisslərlə salamlayıram.

Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin rəsmi açılış mərasimi münasibətilə siz dəyərli qonaqlarımızla bir araya gəlməkdən böyük xoşbəxtlik hissi keçirdiyimizi xüsusi vurğulamaq istəyirəm. Bu mənalı günü bizimlə bölüşən hər bir kəsə təşəkkür edirəm.

Bu gün dünyanın ən böyük enerji layihələrindən biri olan Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin gerçəyə çevrildiyinin şahidi oluruq. Bakı-Tbilisi-Ceyhan bir mühəndislik əsəri olmaqla yanaşı, ekoloji baxımdan da uğur nümunəsidir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan bölgənin ekologiyasını dəyişdirəcək strateji bir layihədir. Bu layihə “XXI əsrin İpək Yolu” adlandırılan Şərq-Qərb enerji dəhlizinin ən mühüm xəttini təşkil etməkdədir. Bölgəmizin həm sabitliyi, həm də iqtisadi və sosial inkişafı baxımından son dərəcə taleyüklü layihədir.

Dəyərli qonaqlar, müasir dövrdə enerji təminatının təhlükəsizliyi təmin edilmədən rifah, sabitlik, iqtisadi və sosial inkişaf mümkün deyildir. 2030-cu ilədək dünyada enerji tələbatının 60 faiz artacağı gözlənilir. Bunu nəzərə aldıqda, Xəzər neftini beynəlxalq bazarlara fasiləsiz və təhlükəsiz bir şəkildə çatdıracaq Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəmərinin bölgə və qlobal baxımdan əhəmiyyəti daha da aydınlaşır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri Qərb ölkələrinin Xəzər hövzəsinin ehtiyatlarına birbaşa çatması baxımından da strateji əhəmiyyətə malikdir. Kəmər gündəlik 1 milyon barrel, illik 50 milyon ton buraxılış qabiliyyəti ilə dünya enerji təhlükəsizliyinə ciddi töhfələr verəcəkdir. Eyni zamanda, o, Türkiyə boğazlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir və bu da bizim üçün çox mühümdür. Bu layihə ekoloji baxımdan böyük təhlükə yaradan neft tankerlərinin boğazlardan keçməsini azaldacaqdır.

Türkiyə olaraq biz bir tərəfdən, enerji mənbələrinin müxtəlifləşdirilməsi istiqamətində işlərimizi davam etdirir, digər tərəfdən də, coğrafi mövqeyimizdən istifadə edərək, hasilatçı ölkələrlə istehlakçı ölkələr arasında etibarlı enerji dəhlizləri yaratmaq məqsədi güdürük. Ceyhan terminalını bir enerji mərkəzinə çevirmək istəyirik. Bakı-Tbilisi-Ceyhan bizi bu məqsədə çatdıracaq ən mühüm layihədir. İyunun 4-də ilk neftini tankerə doldurduğumuz neft kəmərinə Qazaxıstanın da qoşulması ilə layihə daha da səmərəli olmuşdur. Aktau–Bakı-Tbilisi-Ceyhan marşrutu ilə Qazaxıstan neftinin Aralıq dənizinə çatdırılması, inanıram ki, qardaş Qazaxıstanla əlaqələrimizi daha da gücləndirəcəkdir.

Dəyərli qonaqlar, 2030-cu ildə Avropa Birliyinin təbii qaza olan tələbatının 70-80 faiz artması gözlənilir. Bu tələbatın bir hissəsinin Azərbaycanın “Şahdəniz” təbii qazı ilə və bölgədəki digər mənbələrdən təmin edilməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, son hadisələr çərçivəsində Avropa Birliyinin enerji mənbələrinin müxtəlifləşdirilməsi üçün işlərin sürətləndirilməsi Türkiyənin bu baxımdan daha mühüm mövqeyə malik olması ilə nəticələnmişdir. Türkiyə təbii qaz təchizatında Rusiya, Norveç və Əlcəzairdən sonra Avropa Birliyi üçün dördüncü arteriya kimi qiymətləndirilmişdir. Bu səbəbdən dost və qonşu ölkələrlə inkişaf etdirdiyimiz Şərq-Qərb enerji dəhlizi, sadəcə, bölgə ölkələri üçün yox, Avropa Birliyi, Amerika Birləşmiş Ştatları və digər istehlakçı ölkələr üçün də böyük əhəmiyyət kəsb edir. Dəhlizin ikinci qolu olan Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərinin, nəzərdə tutulduğu kimi, 2006-cı ilin sonunda istifadəyə verilməsi, beləliklə, “Şahdəniz” qazının Türkiyəyə çatdırılması mühüm uğur olacaqdır. Son hadisələr Qazaxıstan və Türkmənistanın zəngin qaz ehtiyatlarının da bir hissəsini Avropaya çatdıracaq transxəzər qaz kəməri layihəsini ön plana çıxarmışdır. Qazaxıstan və Türkmənistan qazını Qərb bazarlarına çıxaracaq layihə bu iki ölkənin qlobal enerji təhlükəsizliyinin inkişafında oynadığı rolu da möhkəmləndirəcəkdir.

Çoxçalarlı enerji strategiyamız İraqın zəngin təbii qaz ehtiyatlarından istifadəni də əhatə edir. İraq təbii qazının qarşıdakı illərdə Kərkük-Yumurtalıq neft kəmərinə paralel çəkiləcək bir kəmərlə Ceyhana çatdırılmasını nəzərdə tuturuq. Eyni zamanda, Ceyhanda tikiləcək bir terminal vasitəsilə bölgənin təbii qazının Avropadan da o tərəfə, Amerika Birləşmiş Ştatlarının şərqinə qədər çatdırmaq məqsədi güdürük. Xəzər və Yaxın Şərq təbii qazını Türkiyə vasitəsilə Avropa Birliyi bazarlarına çatdıracaq Türkiyə-Yunanıstan-İtaliya qaz kəmərinin inşası üçün işlər davam edir. Türkiyə-Yunanıstan xəttinin inşası sürətlə davam edir və 2006-cı ilin sonlarında başa çatmasını nəzərdə tuturuq.

Onu da demək istəyirəm ki, biz həm ölkələrimiz, həm də Avropa ilə Asiya arasındakı nəqliyyatın inkişafına böyük əhəmiyyət veririk. Mal və xidmətlərin daha sürətlə və daha ucuz daşınması prioritet vəzifələrimizdən biridir. Bu çərçivədə Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat əlaqəsini daimi edəcək Qars-Tbilisi-Bakı dəmir yolunu tezliklə həyata keçirmək üçün səy göstəririk və bu məsələdə qətiyyətliyik. Şərq-Qərb dəhlizinin nəqliyyat qolunu təşkil edən bu layihə həyata keçirildikdə, Türkiyə, Cənubi Qafqaz və Orta Asiyanı bir–birinə bağlayacaqdır. Bu layihə, eyni zamanda, Qafqazda geniş və irimiqyaslı bir əməkdaşlıq magistralının yaradılmasına da imkan verəcəkdir.

Dəyərli dostlar, burada bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, söhbət sadəcə, xalqlarımızın həyat səviyyəsini yüksəldəcək bir enerji dəhlizinin yaradılmasından, şəhərlərimizi və insanlarımızı işıqlandıracaq və isindirəcək, inkişaf etdirəcək bir layihədən getmir. İnşa etdiyimiz neft kəmərləri enerji ehtiyatlarının nəqli ilə yanaşı, çox mühüm bir mesaj da daşıyır.

O da bu layihələri həyata keçirmək üçün etdiyimiz çoxtərəfli və çoxçalarlı əməkdaşlığın xarakterində gizlənibdir. Məncə, bu mesaj, kodunun açıqlanmasına ehtiyac duyulmayacaq dərəcədə aydındır. Bu enerji dəhlizi xalqlarımız və dövlətlərimiz arasında möhkəm sülh və dostluq dəhlizinin açılması mənasını da daşıyır. Mən əməkdaşlığımızın ortaya çıxardığı bu enerji dəhlizini qlobal miqyasda gündən-günə daha çox ehtiyac duyduğumuz təbii qaz qədər, yanacaq qədər, elektrik qədər həyati əhəmiyyət kəsb edən bir sabitlik və rifah dəhlizi kimi görürəm.

Türkiyə olaraq biz Şərq-Qərb enerji dəhlizi ilə yanaşı, Şimal–Cənub xətti çərçivəsində də əməkdaşlığa böyük əhəmiyyət veririk. 2010-cu illərdə Qara dənizə çatdırılacaq böyük həcmlərdə Rusiya və Qazaxıstan neftinin Aralıq dənizi vasitəsilə istehlakçı bazarlarına daşınmasını təmin edəcək Samsun-Ceyhan neft kəməri də ən qısa müddət ərzində inşa olunacaqdır. Bu layihə ilə əlaqədar ilk mərhələdə bir türk şirkəti ilə İtaliyanın qabaqcıl şirkətlərindən birinin lisenziya üçün müştərək müraciətləri qəbul edilmişdir. Şimali Xəzər bölgəsində və Rusiyada fəaliyyət göstərən digər neft şirkətlərinin də layihədə iştirak etməsi bizi məmnun edir. Samsun-Ceyhan neft kəməri Qara dənizə çatdırılacaq nefti iqtisadi və ekoloji cəhətdən ən əlverişli şəkildə Aralıq dənizinə çıxaracaqdır. Eyni zamanda, boğazlarımız və gözəl İstanbulumuz üçün təhlükə yaradan tanker magistralının da qismən yüngülləşdirilməsi təmin ediləcəkdir. Bu səbəbdən layihənin həyata keçirilməsi üçün hökumət olaraq əlimizdən gələni etməyə hazırıq.

2010-cu illərdə İraq, Azərbaycan, Rusiya və Qazaxıstan neftinin çatdırılacağı Ceyhan terminalı hər gün müxtəlif ölçülərdəki tankerlərə fərqli xüsusiyyətlərə malik nefti doldurmağa hazır olacaqdır. Bu, hamı üçün böyük bir üstünlükdür. Təhlükəsiz bir bölgədə yerləşən terminalın bir enerji supermarketinə çevrilməsi Avropanın enerji təhlükəsizliyi baxımından da son dərəcə mühümdür.

Burada bir həqiqəti də vurğulamaq istəyirəm. O da enerji daşıyıcılarına tələbatımızın 20 il ərzində 60 faiz artacağının gözlənilməsidir. Bu tələbatın ödənilməsi üçün böyük miqyaslı sərmayə qoyulmalıdır. Bu səbəbdən istər yerli, istərsə də beynəlxalq sərmayədarlar üçün münasib bazar şərtləri yaratmaq istiqamətində mühüm addımlar atmışıq. Sərmayədarlara ən əlverişli investisiya imkanları yaratmaq üçün səy göstəririk. Qarşıdakı dövrdə ortaya çıxacaq enerji tələbatını ödəyə bilmək üçün atom enerjisi məsələlərinin də gündəliyimizdə olduğunu xüsusilə vurğulamaq istəyirəm. Bütün bu işlər Avropa Birliyinə daxil olmaq prosesinə mühüm töhfələr verəcəkdir.

Enerji bazarını sərbəstləşdirərək daha şəffaf etməyimiz qlobal sərmayədarlar üçün də həvəsləndirici olacaqdır. Hazırda bu sərmayələri müxtəlif maliyyə modellərindən istifadə edərək, sizlərlə birlikdə həyata keçiririk və həyata keçirə bilərik. Beynəlxalq sərmayədarlar üçün əlverişli bir bazara çevrilən enerji bazarımıza lazımi diqqəti göstərəcəyinizə inanıram.

Dəyərli qonaqlar, nəticə etibarilə qlobal enerji təhlükəsizliyi baxımından üzərimizə götürdüyümüz taleyüklü rolu dərk edirik. Bu məsələdə üzərimizə düşən vəzifələri yerinə yetirməkdə qətiyyətliyik. Enerji mənbələrinin hər birini əməkdaşlıq amili kimi qəbul edərək, bu sahədə beynəlxalq dialoq və əməkdaşlığa əhəmiyyət veririk. İstər bölgəmizdə, istərsə də dünyada sülh, sabitlik və rifaha töhfə verəcək Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəmərinin buna bənzər layihələr üçün nümunə olacağına inanır, onun həyata keçirilməsində zəhməti olan hər kəsə təşəkkür edirəm. Bir az əvvəldə dediyim kimi, bu dəhlizlə nəql ediləcək enerjidaşıyıcılarının şəhərlərimiz qədər xalqlarımızın bir-birinə baxışlarını da işıqlandıracağına, qəlblərimizi isidəcəyinə, dostluq əlaqələrimizi daha da dərinləşdirəcəyinə inanıram. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəmərinin Türkiyə, Azərbaycan, Gürcüstan və iştiraka dair sazişi imzalayan Qazaxıstan üçün xeyirli olmasını, xalqlarımızın təhlükəsizlik və rifahına töhfə verməsini arzulayır, sizləri bir daha hörmətlə salamlayıram.

X X X

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev mərasimdə nitq söylədi.

X X X

Sonra Gürcüstan Prezidenti Mixail Saakaşviliyə söz verildi.