“Əzəl çərşənbə” və ya “Sular Novruzu” VİDEO
Lənkəran, 25 fevral, İsmayıl Cəfərli, AZƏRTAC
Bu gün Novruzun dörd çərşənbəsindən birincisi, yazın ilk müjdəçisi olan Su çərşənbəsidir. Su çərşənbəsi suya tapınma ilə bağlıdır. Bu gün su üzərindən atlanar, suya arzular danışılar və bulaq başından evə su aparılar. Bu çərşənbədə su hövzələrində abadlıq işləri görülür, arxlar qaydaya salınır. Bayrama hazırlıqlar Su çərşənbəsi ilə başlayır, su ilə bağlı müxtəlif şənliklər keçirilir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu il Su çərşənbəsi fevralın 25-nə, Od çərşənbəsi martın 4-nə, Yel çərşənbəsi martın 11-nə, İlaxır, yaxud da Torpaq çərşənbəsi isə martın 18-nə təsadüf edir.
Su çərşənbəsi xalq arasında “Əzəl çərşənbə”, “Gözəl çərşənbə”, “Sular Novruzu” kimi də tanınır. İlk çərşənbənin su ilə əlaqələndirilməsi təsadüfi deyil. Məlumdur ki, bütün mifik görüşlərdə su həyat verən, dirildən, sağlamlıq və xoşbəxtlik verən inam obyekti qismində çıxış edir. Su olan yerdə həyat da var. Su çərşənbəsində suyun müqəddəsliyi ifadə olunur.
Çərşənbələri həyat üçün önəmli dörd ünsürlə - Su, Od, Yel və Torpaqla əlaqələndiriblər. İnanca görə, Novruz çərşənbələrində baharın nəfəsi növbə ilə suyun, ağacların, torpağın canına hoparaq onları oyadır.
Su həyat mənbəyi, aydınlıq rəmzi sayılır. Bu çərşənbədə su ətrafında müxtəlif mərasimlər keçirilir. Filologiya elmləri doktoru, professor, folklorşünas-alim Yadulla Ağazadə deyir ki, türk mifologiyasında suyun müqəddəsliyi ilə bağlı bir çox inanc mövcuddur: “Xalqımızın əski mifoloji inamlarına görə, qışın son günləri iki hissəyə bölünür: çillələrə və ilaxır çərşənbələrə. İlaxır çərşənbələr dünyanın yaranmasını əks etdirir. Bunun ilk əsas əlaməti Su çərşənbəsi ilə bağlıdır. Su çərşənbəsində insanlar su tanrısı Avanın şərəfinə nəğmələr oxuyurlar və bu, həm də özünü bir sıra mifoloji ayinlərdə göstərir. Məsələn, Koroğlu dastanında dərya atının ortaya çıxmasını, İlaxır çərşənbə günü çeşmədən su içilməsini və bu su ilə bağlı insanlara qüvvət gəlməsini görürük. Su çərşənbəsi Böyük çillənin və Kiçik çillənin sonunda özünü göstərən Xıdır Nəbi bayramından sonra gəlir. Xıdır Nəbi boz atı ilə qışın şaxını sındırır və bununla da istiliyi, Günəşi gətirir”.
İnanca görə, bu çərşənbədə sular təzələnir. Gün doğmazdan əvvəl kənd yerlərində hər kəs bulaq başına gedər, əl-üzünü yuyar, su üstündən tullanar, bir-birilərinin üzərinə su çiləyərlər. Bulaqdan gətirdikləri sudan çay dəmləyərlər. Qədim zamanlarda həmin gün bulaq başında toplaşar, suyun müqəddəsliyini, qüdrətini, gözəlliyini tərənnüm edən nəğmələr oxuyarmışlar. Professor Yadulla Ağazadə bildirir ki, şifahi xalq yaradıcılığında bu çərşənbə ilə bağlı illərin sınağından çıxaraq bu günümüzə qədər yaşamış və özünü doğrultmuş xalq hikmətləri, atalar sözləri, məsəllər var. Məsələn, “Su bardağı suda sınar”, “Su axar çuxurun tapar”, “Suyun lal axanı, adamın yerə baxanı”, “Yol böyüyündür, su kiçiyin”, “Yuxuda su görmək aydınlıqdır”. İnsanlar çərşənbə günü su arxlarını təmizləyir, ağacların diblərini yumşaldır və suyun önünü açırlar.
“Gün çıx, gün çıx! Kәhәr atı min, çıx!” deyimində olduğu kimi,
Gün getdi su içməyə, qırmızı don biçməyə,
Gün özünü yetirəcək, keçəl qızı aparacaq, saçlı qızı gətirəcək.
Saçlı qız heç şübhəsiz ki, bahardır və Günəşin şəfəqləri saçlı qıza bənzədilib”, - deyən A.Yadulla qeyd edib ki, xalq arasında bu əziz gecədə fallar açılır. Bunun hamısında sudan istifadə olunur. Bundan başqa, evə gətirilən su hər tərəfə, eləcə də xəstələrin üzərinə çilənir. Bununla da Su çərşənbəsinin şəfaverici amil olduğu özünü göstərməkdədir.
Su çərşənbəsində həyətlərdə tonqal qalanır. İlk tonqalın Su çərşənbəsində yandırılması buzların əriməsinin, qışın sonunun yaxınlaşmasının, sərt soyuqların arxada qalmasının əlamətidir. Beləliklə, əbəs yerə Su çərşənbəsini Novruz çərşənbələrinin gözəli adlandırmayıblar. Bu çərşənbədə yuxuda su görmək, dəryada üzmək, dənizə düşmək, çaydan keçmək, ümmanlarda qərq olmaq aydınlıqdır. Ömrünüz su qədər saf, təmiz və aydınlıq içində keçsin!
Bölmənin digər xəbərləri
