Bakı, 1 sentyabr, AZƏRTAC

Bu ilin altı ayı ərzində Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyası və onun İşçi qrupu qarşıda duran vəzifələrin icrası istiqamətində fəaliyyətini plana uyğun surətdə davam etdirib.

Dövlət Komissiyasından AZƏRTAC-a bildiriblər ki, hesabat dövründə Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi (BQXK) ilə bir neçə görüş keçirilib, müzakirələr aparılıb. “Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı itkin düşmüş şəxslər haqqında Ante Mortem məlumatların toplanması və mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə olunması üzrə” çərçivə sazişindən irəli gələn öhdəliklərin yerinə yetirilməsi, itkin düşmüş şəxslərin ailələrindən DNT nümunələrinin toplanması ilə bağlı nəzərdə tutulmuş işlərin reallaşdırılması, əməkdaşlığın daha da səmərəli qurulması üçün təkliflər müzakirə olunub, görülmüş işlər nəzərdən keçirilib, o cümlədən əsir-girov götürülmüş azərbaycanlıların və ermənilərin azad olunması istiqamətində danışıqlar davam etdirilib.

Ötən il oktyabrın 27-də Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Parisdə keçirilmiş görüşündə Fransa Prezidenti F.Ollandın təklifi ilə BQXK-nın himayəsi altında itkin düşmüş şəxslər barədə məlumat mübadiləsinin aparılması ilə bağlı əldə edilmiş razılıqdan irəli gələn məsələlərin həlli məqsədilə 2015-ci il 4 mart tarixdə Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin başçısı xanım Deniz Duran ilə Dövlət Komissiyası katibinin görüşü olub.

Görüşdə bu sahədə vəziyyəti ətraflı təhlil etmək, hansı məlumatların mübadilə imkanlarının araşdırılması və ümumiyyətlə, bu sahədə işləri inkişaf etdirmək üçün hər iki qurumun əməkdaşlarının (hər qurumdan bir nəfər olmaqla) müntəzəm texniki görüşlər keçirməsi və müzakirələr aparması barədə razılıq əldə olunub.

Texniki görüşlərin keçirilməsi ilə bağlı martın 4-də əldə edilən razılığa uyğun olaraq, 2015-ci il iyunun 4-də BQXK-nın itkin düşmüş şəxslər və axtarış işləri üzrə regional nümayəndəsi ilə Dövlət Komissiyasının İşçi qrupunda ilk görüş keçirilib. Görüşdə 1993-cü il 13-16 iyun tarixdə Ağdam rayonunun Qalayçılar kəndi və ətraf ərazilərdə itkin düşmüş Azərbaycan vətəndaşları ilə bağlı hər iki qurumda olan siyahı və məlumatlar ətraflı təhlil edilib.

Görüşün nəticəsi olaraq qarşı tərəfə təqdim edilməsi üçün 41 nəfərin adı keçən siyahı, eyni zamanda, əsir götürülmüş, qeyri-insani saxlanma şəraitinə və davranışa görə 1994-cü ilin fevralında Şuşa həbsxanasında ölərək yaxınlıqdakı qəbiristanlıqda dəfn edilmiş 2 nəfər barədə şahid ifadələri və digər zəruri məlumatlar BQXK-ya göndərilib.

Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyası ilə BQXK-nın Azərbaycandakı nümayəndəliyi arasında imzalanmış “Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı itkin düşmüş şəxslər haqqında Ante Mortem məlumatların toplanması və mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə olunması üzrə” çərçivə sazişinə əsasən, cari ilin ötən dövründə də itkin düşmüş şəxslərin yaxın qohumlarından bioloji nümunələrin (bukkal) toplanması işi davam etdirilib. Bu işə aprel ayından start verilib və BQXK mütəxəssislərinin təlim-kurs keçdiyi hər iki qurumun əməkdaşları tərəfindən hazırkı vaxta qədər 715 donordan (244 ailə) nümunələr götürülüb. Nümunələrin götürülməsi məqsədilə həmçinin mobil qruplar da təşkil edilib. Bu qruplar nümunələrin götürüldüyü müəssisəyə gəlmək imkanı olmayan şəxslərin evlərinə gedərək prosesi orada həyata keçirirlər.

2011-ci ilin yanvarında BQXK ilə Dövlət Komissiyası arasında imzalanmış “Ante Mortem / PostMortem məlumat Bazasının istifadəsi” üzrə Proqram Təminatı Müqaviləsi ilə bağlı ardıcıl işlər davam etdirilib. Cari ilin 6 ayı ərzində 200 nəfər barədə anket Komissiyaya təhvil verilib, onlardan 170 nəfər barədə məlumat bazaya əlavə olunub. Prosesin əvvəlindən keçən müddətdə isə 2178 nəfər barədə anket Komissiyaya təhvil verilib ki, onlardan 2138 nəfəri barədə məlumatlar bazaya yüklənib. Bundan başqa, Dövlət Komissiyası və BQXK-da itkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyata alınmış şəxslərlə bağlı mövcud olan siyahılar arasında dəqiqləşmənin aparılması və fərqin ortadan qaldırılması istiqamətində işlər davam etdirilib. Dövlət Komissiyasının İşçi qrupunda aparılmış işlərin nəticəsi kimi, 15 nəfərlə bağlı dəqiqləşdirilmiş məlumatlar BQXK-nın Azərbaycandakı nümayəndəliyinə göndərilib. Bundan başqa, axtarış işi müxtəlif səbəblərə görə, BQXK-da bağlanmış 27 nəfərlə bağlı bu qurumdan göndərilmiş material həmin şəxslərlə bağlı Komissiyada olan məlumatlarla tutuşdurularaq ətraflı təhlil edilib və araşdırmanın nəticəsi ilə bağlı geniş arayış tərtib edilərək işə əlavə olunub.

Bu il iyunun 23-də Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Qazax rayonu sahəsində qoşunların təmas xəttində, dağ-meşə şəraitində yolu azaraq aralıq əraziyə keçmiş və mina partlaması nəticəsində həlak olmuş Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin müddətdən artıq xidmət keçmiş hərbi qulluqçuları - kiçik çavuş Musayev Musa Sabir oğlu və kiçik çavuş Yolçuyev Tural Sahib oğlunun meyitlərinin minalanmış sahədən çıxarılması üçün BQXK ilə danışıqlar aparılıb. Görülmüş zəruri və təxirəsalınmaz tədbirlər nəticəsində 2015-ci il 25 iyun tarixdə meyitlər göstərilən ərazidən çıxarılaraq aidiyyəti üzrə təhvil verilib. Hesabat dövründə aparılmış araşdırma zamanı 9 nəfərin də atəşkəsə qədərki döyüşlərin gedişində itkin düşməsi faktı aşkar edilərək Dövlət Komissiyasında qeydiyyata alınıb və adları müvafiq siyahıya salınıb.

Bu müddətdə 15 itkinin taleyi müəyyənləşdirilib. Onların adının siyahıdan çıxarılması üçün Komissiya sədrinə məruzə edilməsi nəzərdə tutulur. 2015-ci il 1 iyul tarixə olan məlumata görə, 4013 nəfər itkin düşmüş şəxs kimi Dövlət Komissiyasında qeydiyyata alınıb.

Bundan başqa, aparılmış axtarış və araşdırma tədbirləri nəticəsində 6 Azərbaycan vətəndaşının hərbi əməliyyatların gedişində Ermənistan hərbçiləri və erməni terror-quldur birləşmələri tərəfindən əsir-girov götürülməsi və sonradan müxtəlif yollarla azad edilməsi faktı aşkarlanıb və onlar müvafiq qeydiyyata götürülüblər. 2015-ci il 1 iyul tarixə olan məlumata görə, 1434 nəfər əsir və girovluqdan azad olunmuş şəxs kimi Dövlət Komissiyasında qeydiyyata alınıb.

Araşdırmalar nəticəsində Dövlət Komissiyasında itkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyata alınmış 65 nəfərin Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuş ərazilərdə sağ-salamat qalması və əsir-girov aparılması ehtimalını yaradan faktlar müəyyənləşdirilib. Bu faktlar, o cümlədən itkin düşmüş və əsir-girovluqdan azad edilmiş 30 şəxslə bağlı aparılmış araşdırmanın nəticəsi olaraq ümumiləşdirilib arayışlar tərtib edilib.

Dövlət Komissiyasında olan məlumatların dəqiqləşdirilməsi və itkin düşmüş şəxslərin axtarışı, o cümlədən əsir-girovluqdan azad edilmiş şəxslərlə bağlı məlumatların dəqiqləşdirilməsi məqsədilə müxtəlif dövlət orqanlarına və beynəlxalq təşkilatlara 147 nəfər barədə 173 sorğu göndərilib. 157 itkin barədə toplanmış əlavə məlumatlar aidiyyəti üzrə bazaya, 518 nəfər barədə toplanmış materiallar onların “axtarış-araşdırma işləri”nə əlavə olunub.

Ötən il oktyabrın 27-də Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Parisdə keçirilmiş görüşündə Fransa Prezidenti F.Ollandın təklifi ilə BQXK-nın himayəsi altında itkin düşmüş şəxslər barədə məlumat mübadiləsinin aparılması barədə əldə edilmiş razılıqdan irəli gələn məsələlərin həlli məqsədilə Dövlət Komissiyası sədrinin göstərişinə əsasən, Komissiya katibinin Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinin regional təhlükəsizlik idarəsinin rəisi ilə görüşü keçirilib və məsələ ətraflı müzakirə edilib. Müzakirənin nəticəsi olaraq Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyindən daxil olmuş sorğuya əsasən, ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrlərinə təqdim edilməsi üçün “Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində yaranmış əsir-girov və itkinlər problemi ilə bağlı” məlumat hazırlanaraq bu quruma təqdim edilib.

Bu il mayın 13-də Fransanın “Qadın Hüquqlarının qorunmasına dair Beynəlxalq liqa” üzvləri, ekspertlər - Patrisia Lalond və Didier Sode Dövlət Komissiyasının katibi tərəfindən qəbul ediliblər.

Görüş Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının təşəbbüsü ilə keçirilib. Görüşdə qonaqlara Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tarixi, səbəbləri və xarakteri, müharibə qurbanı olmuş qadın və uşaqlara qarşı münasibətdə Ermənistan hərbçilərinin humanitar hüquq normalarını kobud şəkildə pozması, insanlığa yaraşmayan təzyiq və davranışlara məruz qoyması barədə faktların köməkliyi ilə məlumat verilib. Eyni zamanda, ingilis dilində hazırlanmış və faktların geniş əksini tapdığı arayış görüşün sonunda qonaqlara təqdim edilib.

İtkin düşmüş 27 vətəndaşın valideynləri tərəfindən Respublika Prezidentinə, Heydər Əliyev Fonduna, Dövlət Komissiyasının sədrinə və digər dövlət orqanlarına ünvanlanmış ərizələrə baxılıb, qaldırılmış məsələlər araşdırılıb, görülmüş işlərlə əlaqədar Prezident Administrasiyasına, Heydər Əliyev Fonduna, digər aidiyyəti orqanlara və vətəndaşlara məlumatlar verilib. İtkin düşmüş və əsirlikdən azad olunmuş şəxslərlə bağlı müxtəlif dövlət orqanlarından və beynəlxalq təşkilatlardan daxil olmuş 27 sorğuda qaldırılmış məsələlər araşdırılıb və icra edilib.

Dövlət Komissiyasına müraciət etmiş 367 itkinin yaxın qohumları İşçi qrupunda qəbul olunub, onlara yaxınlarının axtarışı ilə əlaqədar görülmüş işlər barədə ətraflı məlumatlar verilib, itkin düşmə şəraitləri barədə əlavə məlumatlar alınaraq sənədləşdirilib, anket vərəqələri doldurulub.

Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü, bir milyondan artıq azərbaycanlının qaçqın və məcburi köçkün şəraitinə düşməsi, ermənilər tərəfindən törədilmiş terrorçuluq əməlləri və soyqırımı cinayətləri, əsir-girovlara münasibətdə beynəlxalq humanitar hüquq normalarının pozulması barədə həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması, insanlığa qarşı cinayət olan Xocalı soyqırımının ildönümü ilə əlaqədar “Xocalıya ədalət” kampaniyası və 31 mart - Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü ilə bağlı xarici ölkələrdə və respublika ərazisində və keçirilmiş bir sıra digər tədbirlərin keçirilməsinə Dövlət Komissiyası yardımçı olub və Komissiyanın əməkdaşları bu tədbirlərdə yaxından iştirak ediblər.

Fevralda Benilüks Azərbaycanlıları Konqresi (BAK) və Hollandiya-Azərbaycan-Türk Kültür dərnəyi (TürkAzNed) tərəfindən Niderland Krallığının Haaqa və Amsterdam şəhərlərində Xocalı soyqırımına həsr edilmiş tədbirdə Dövlət Komissiyasının katibi və İşçi qrupunun əməkdaşları təmsil olunublar. Komissiya katibi iştirakçılar qarşısında geniş çıxış edib, Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü zamanı ermənilər tərəfindən insanlığa və bəşəriyyətə qarşı törədilmiş cinayət faktları barədə iştirakçılara ətraflı məlumat verib. Komissiyanın nəşr etdiyi materialların paylandığı tədbir Hollandiya və Azərbaycan kütləvi informasiya vasitələri tərəfindən işıqlandırılıb.

Fevralın 21-də Ankarada “İndex - Azərbaycanın İnsan Kapitalının İnkişafı Mərkəzi”nin təşkilatçılığı ilə Xocalı soyqırımının 23-cü ildönümü ilə bağlı keçirilmiş “Empathy 2015” adlı geniş tədbirdə Dövlət Komissiyasını İşçi qrupu rəhbərinin müavini iştirak edib. Tədbirə Azərbaycan və Türkiyənin yüksək dövlət məmurları, deputatlar, alimlər, QHT və KİV nümayəndələri qatılıblar. Tədbirin keçirildiyi mərkəzin zalında Dövlət Komissiyası tərəfindən nəşr edilmiş kitab və CD-lərdən ibarət sərgi açılıb, iştirakçılara ətraflı məlumatlar verilib. İştirakçıların, xüsusən də alimlər, gənclər və KİV nümayəndələrinin Komissiyanın materiallarına marağı diqqəti cəlb edib.

Apreldə qondarma “erməni soyqırımı”nın 100 illiyi ilə bağlı ermənilər tərəfindən təşkil edilmiş tədbirləri qabaqlamaq məqsədilə İsveç-Azərbaycan Kültür Cəmiyyəti və Azərbaycan-Türk Dərnəyi tərəfindən azərbaycanlıların soyqırımına həsr edilmiş konfransda Dövlət Komissiyasının katibi iştirak edib. Konfransda BQXK-nın, BMT-nin, İsveç Parlamentinin, həmçinin bu ölkənin sülh təşkilatlarının və siyasi partiyalarının nümayəndələri də iştirak ediblər. İştirakçıların müxtəlifliyi nəzərə alınaraq, Komissiyanın materialları yayılıb və onlar mövzuya uyğun şəkildə geniş məlumatlandırılıblar.

Ermənistan Respublikasının Azərbaycan Respublikasına qarşı ərazi iddiaları ilə bağlı 1988-ci ildən etibarən yenidən alovlanan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi prosesində erməni terrorçu-quldur dəstələri tərəfindən həm intensiv hərbi əməliyyatların getdiyi ərazilərdə, həm də həmin ərazilərdən kənarda dinc azərbaycanlılara qarşı həyata keçirilmiş terror əməlləri ilə bağlı materiallar əsasında ötən il Dövlət Komissiyasının İşçi qrupu tərəfindən nəşr edilmiş “Terror: hadisələr, faktlar, sübutlar” adlı kitab ingilis dilinə tərcümə olunaraq Azərbaycanın Böyük Britaniyadakı səfirliyinin köməkliyi ilə bu ölkədə nəşr edilib.

Hesabat dövründə Dövlət Komissiyasının 1100 nüsxə materiallar toplusu (Azərbaycan, rus və ingilis dillərində), 300 nüsxə “Terror: hadisələr, faktlar, sübutlar”, 380 nüsxə “Erməni terroru”, 112 nüsxə “Преступление армянских террористических и бандитских формираваний против человечества”, 145 nüsxə “Bizi əsirlikdən qurtarın”, 117 nüsxə “QSM-7 təsdiq edir”, 195 nüsxə “Qarabağ: dünən, bu gün fotoşəkillərdə”, 32 nüsxə Dövlət Komissiyasının fəaliyyətinin 20 illiyinə həsr edilmiş “Humanitar dəhlizdə həyata keçirilən missiya” və Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Riad Əhmədova həsr edilmiş “Riad” poemasının 27 nüsxəsi, o cümlədən 350 nüsxə “Erməni terroru”, 341 nüsxə “Armenian terrorizm”, 318 nüsxə “Bizi əsirlikdən qurtarın”, 194 nüsxə “QSM-7 təsdiq edir”, 213 nüsxə “Xocalı faciəsi” adlı Azərbaycan və ingilis dillərində film, “Qarabağ” kitabının 163 nüsxə CD və DVD variantları, avstriyalı alim, tədqiqatçı Erix Fayqlın “Terror haqqında həqiqət”, “Kəskin dönüş, erməni mifomaniyası və həqiqət” adlı kitablarının 345 nüsxə CD variantı, o cümlədən xəritə, Xocalı faciəsini və digər cinayət faktlarını əks etdirən fotolar yazılmış kompakt disklər respublikamızda və xarici ölkələrdə yayılıb.

Ölkəmizdə və xaricdə fəaliyyət göstərən kütləvi informasiya vasitələrində, eyni zamanda, Dövlət Komissiyasının rəsmi saytında müntəzəm olaraq məlumatlar yayılıb, Komissiyanın gördüyü işlər barədə müsahibələr verilib, məqalələr dərc olunub, soyqırımı, etnik təmizləmə, vandalizm, əsir, girov və itkinlərlə bağlı həqiqətlərin ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətində məqsədyönlü fəaliyyət göstərilib.

İnternet şəbəkəsindən istifadə edilərək beynəlxalq təşkilatlar və informasiya agentlikləri ilə müntəzəm yazışmalar aparılıb, materiallar göndərilib (o cümlədən video və fotofaktlar), şəbəkədə olan məlumatlar nəzərdən keçirilib, əhəmiyyətli materiallar təhlil edilərək öyrənilib və arxivləşdirilib.

Dövlət Komissiyasına müraciət etmiş 18 nəfərin sosial problemlərinin həll olunması üçün Komissiya üzvlərinə və müvafiq dövlət orqanlarına məktublar göndərilib.

Hesabat dövründə Dövlət Komissiyasına 270 sənəd daxil olub, 325 məktub isə aidiyyəti üzrə göndərilib.