CİS texnologiyaları Zəngilan və Ağdamı regionun “ağıllı” şəhər nümunəsinə çevirir – MÜSAHİBƏ
Bakı, 1 iyun, AZƏRTAC
Müasir şəhərlərin idarə olunması, infrastrukturun planlaşdırılması və ətraf mühitin qorunması sahələrində Coğrafi İnformasiya Sistemləri (CİS) texnologiyalarının rolu getdikcə artır. CİS həlləri şəhərsalma proseslərinin daha səmərəli təşkili, resursların optimal idarə olunması və “Ağıllı şəhər” konsepsiyalarının tətbiqi üçün mühüm imkanlar yaradır.
Bu barədə AZƏRTAC-a müsahibəsində BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) Coğrafi İnformasiya Sistemləri (CİS) texnologiyaları üzrə eksperti, “Caucasus Geo Survey” şirkətinin təsisçisi və rəhbəri Rauf Əmənov danışıb.
– Müasir şəhər idarəçiliyində Coğrafi İnformasiya Sistemləri texnologiyasının tətbiqi niyə bu qədər vacibdir və Azərbaycan üçün hansı strateji əhəmiyyət daşıyır?
– Bu gün dünya əhalisinin yarıdan çoxu şəhərlərdə yaşayır və bu rəqəm sürətlə artmaqdadır. Bakı kimi sıx urbanizasiya yaşayan mərkəzlərdə şəhərin planlaşdırılması, infrastrukturun idarə edilməsi və əhaliyə xidmətlərin göstərilməsi getdikcə daha mürəkkəb bir məsələyə çevrilir.
Coğrafi İnformasiya Sistemləri texnologiyası məhz bu mürəkkəbliyi idarə edilə bilən hala gətirir. CİS sayəsində torpaq istifadəsi, nəqliyyat axınları, kommunal şəbəkələr, əhalinin sıxlığı, yaşıl zonalar və risk amilləri vahid məkanı platformada birləşdirir. Bu, qərarverənlərə şəhəri "bütöv bir sistem" kimi görmək imkanı yaradır.
Azərbaycanın xüsusi mövqeyi ondadır ki, ölkəmiz eyni anda iki paralel prosesi yaşayır: bir tərəfdən mövcud şəhərlərin, xüsusilə Bakının modernləşdirilməsi, digər tərəfdən azad olunmuş ərazilərdə yeni şəhərlərin sıfırdan qurulması. Bu, qlobal urbanistika baxımından nadir bir fürsətdir - biz "ağıllı şəhər" prinsiplərini ilk planlaşdırma mərhələsindən tətbiq edə bilərik.
-Şəhərlərimizdə hansı əsas urban problemlər mövcuddur və CİS texnologiyaları bunların həllinə konkret olaraq necə töhfə verir?
-Azərbaycan şəhərlərində, xüsusilə Bakıda bir neçə kritik problem var ki, onların hər birində CİS təsirli alət rolunu oynayır.
Birincisi, nəqliyyat sıxlığı və tıxaclar. Bakıda gündəlik avtomobil hərəkəti həm iqtisadi itkilərə, həm də həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb olur. CİS-ə əsaslanan trafik analizləri ən sıxlıq yaradan koridorları, ictimai nəqliyyat çatışmazlığı olan zonaları və yeni yol şəbəkəsi üçün optimal trayektoriyaları dəqiq müəyyən etməyə imkan verir.
İkincisi, plansız tikinti və torpaq istifadəsindəki uyğunsuzluqlar. Məkan analizi vasitəsilə Baş plana zidd tikililər, qeyri-qanuni istifadə halları və risk zonalarındakı binalar aşkar edilir. Bu, nəzarət sistemini elmi əsaslara söykənən hala gətirir.
Üçüncüsü, kommunal infrastrukturun idarə edilməsi. Su, qaz, elektrik, kanalizasiya və istilik şəbəkələrinin vahid CİS platformasında saxlanılması nasazlıqlara reaksiya müddətini, qəzaların lokallaşdırılmasını və təmir işlərinin koordinasiyasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Dördüncüsü, sel və daşqın riskləri. Bakının bəzi rayonlarında, eləcə də regional şəhərlərdə intensiv yağışlar zamanı yaranan problemlər hidroloji modelləşdirmə vasitəsilə əvvəlcədən proqnozlaşdırıla bilər. Risk zonalarının xəritələnməsi həm tikinti icazələrində, həm də fövqəladə hallara hazırlıqda istifadə olunur.
Beşincisi, yaşıl zonaların və ictimai məkanların qeyri-bərabər paylanması. CİS-də aparılan əlçatanlıq (accessibility) analizləri hansı məhəllələrin parka, idman meydançasına, məktəbəqədər təhsil müəssisəsinə və ya səhiyyə ocağına ehtiyacı olduğunu rəqəmlərlə üzə çıxarır. Bu, "15 dəqiqəlik şəhər" konsepsiyasının praktik tətbiqinə zəmin yaradır.
Altıncısı, hava çirkliliyi və istilik adası effekti. Bakının mərkəzində betonlaşmış zonalarda temperaturun ətraf rayonlardan 3-5 dərəcə yüksək olması artıq dəfələrlə qeydə alınıb. Distant zondlama və CİS analizləri vasitəsilə bu zonaları müəyyənləşdirib hədəfli yaşıllaşdırma siyasəti hazırlamaq mümkündür.
- Azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirilən “Ağıllı şəhər” və “Ağıllı kənd” layihələrində CİS-in rolunu necə qiymətləndirirsiniz?
- Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda - Ağdam, Şuşa, Zəngilan, Füzuli, Cəbrayıl və digər ərazilərdə həyata keçirilən bərpa işləri qlobal urbanistika baxımından nadir bir təcrübədir. Şəhərlərin müasir “ağıllı” şəhər prinsipləri əsasında sıfırdan qurulması bir çox ölkəyə nəsib olmayan strateji imkandır.
CİS bu layihələrin onurğa sütununa çevrilir. Ərazinin relyefi, hidroloji şəbəkə, minalardan təmizlənmiş və hələ təhlükəli olan zonalar, mövcud və layihələndirilən yol şəbəkəsi, mühəndis kommunikasiyaları, gələcək yaşayış və sənaye zonaları - bütün bu təbəqələr vahid məkan modelində birləşdirilir. Bu, hər bir qərarın sübuta əsaslanmış olmasını təmin edir.
Eyni zamanda, “Ağıllı şəhər” konsepsiyası özlüyündə real vaxt rejimində məlumat axınına söykənir — sensorlar, IoT cihazları, peyk təsvirləri, mobil məlumatlar. Bütün bu mənbələrin vahid məkan sisteminə inteqrasiyası məhz CİS infrastrukturu olmadan mümkün deyil.
Zəngilanın "Ağıllı kənd" layihəsi və Ağdamın yenidən qurulması bu yanaşmanın canlı nümunələridir. Bu təcrübə həm regional miqyasda, həm də müharibədən sonra bərpa prosesi yaşayan digər ölkələr üçün model rolu oynaya bilər.
Müxbir – Pərvanə Qafarova
Bölmənin digər xəbərləri
