AZƏRTAC Xalq şairi Səməd Vurğunun həyat və yaradıcılıq irsinə həsr olunmuş silsilə yazılarını davam etdirir

Bakı, 6 oktyabr, AZƏRTAC

Nəşrin layihə rəhbəri Şəmil Sadiq, redaktoru və tərtibatçısı isə Aslan Salmansoy olan “Səməd Vurğun xatirələrdə” kitabında şairin doğmalarının və yaxınlarının xatirələri toplanıb. Bu xatirələr Səməd Vurğunu yalnız böyük söz ustadı və ictimai xadim kimi deyil, həm də hiss və əqidəsinə dərindən bağlı olan səmimi, qətiyyətli və duyğulu bir insan kimi görməyə imkan verir.

AZƏRTAC silsilə yazıların növbəti hissəsində Xalq şairinin oğlu Vaqif Səmədoğlunun xatirələrinin davamını təqdim edir. Bu epizodda o, atasından, ailədə hökm sürən ab-havadan, Səməd Vurğunun musiqiyə və ova olan sevgisindən danışır, həmçinin şairin yaradıcılıq və dostluq münasibətlərində olduğu insanlar haqqında xatirələrini bölüşür.

“Mən indi Səməd Vurğundan 14 yaş böyüyəm. O, rəhmətə gedəndə mənim hələ 17 yaşım tamam olmamışdı. Yaşımı nəzərə alsaq, Səməd Vurğun mənim yadımdа şair, dramaturq, alim kimi yox, əlbəttə ki, bir ata kimi qalıb. Çox təəssüf edirəm ki, nə ömür ona möhlət verdi, nə də mənim yaşım o yaş deyildi ki, atamla ədəbiyyat haqqında ciddi söhbətlər edə bilim.

Səməd Vurğunun şair, şəxsiyyət kimi böyüklüyünü isə mən uşaqlıqdan hiss etmişəm. Ətrafdakıların ona olan münasibətini, hörmətini, müəyyən mənada dastana, mifə çevrilməsini gözlərimlə görmüşəm.

Deyim ki, qardaşım mərhum Yusifin bir nasir, mənim bir şair, dramaturq kimi formalaşmağımda Səməd Vurğunun ata müdrikliyini indi hiss eləyirəm. Mən onun bizə verdiyi tərbiyəni nəzərdə tuturam. Səməd Vurğun ata kimi son dərəcə demokratik adam idi. Məsələn, o heç vaxt bizim mütaliəmizə qarışmazdı. Yaxud bilirdik ki, caz musiqisindən zəhləsi gedir. Amma Bakının cazmenləri, o sıradan Vaqif Mustafazadə də daim bizə yığışar və caz ifa edərdik. Bir dəfə də etirazını bildirmədi.

Musiqini çox sevirdi, yaxşı saz çalırdı, tar çalırdı. Qazax Müəllimlər Seminariyasında təhsil almışdı, orada skripka çalmağı da öyrənmişdi, tütək çala bilirdi. Bir sözlə, musiqiyə aludə bir insan idi. Muğamlarımızı, aşıq havalarını çox yaxşı bilirdi. Otuz üç əsas aşıq havası var, onların hamısını ifa edirdi.

Klassik musiqiyə də həvəsi var idi. Üzeyir Hacıbəyovla və başqa bəstəkarlarla dostluğu təsadüfi deyildi. Böyük rus bəstəkarı D.Şostakoviç ilə də dost idilər. O, nə vaxt Bakıya gəlirdisə, atamla görüşürdülər. R.Qliyerlə də yaradıcılıq əlaqələri, dostluqları var idi. O, atamın Moskvada Stanislavski teatrında oynanılan “Fərhad və Şirin” tamaşasının musiqisini yazmışdı”.

Vaqif Səmədoğlu xatırlayır ki, SSRİ Yazıçılarının İkinci Qurultayında sovet poeziyası haqqında məruzə Səməd Vurğuna tapşırılmışdı. 1954-cü ildə oxuyacağı bu məruzəyə o, xeyli əvvəldən hazırlaşır, Moskvaya gedib gəlirdi.

“1953-cü ildə məni özü ilə aparmışdı. Məlumdur ki, o zaman belə rəsmi məruzələr yoxlanılırdı və o dövrün məşhur yazıçıları, intellektləri onlara rəy verirdilər. Rus dilində yazdığı məruzəsinin bir nüsxəsini də mənə verdi ki, İ.Erenburqa, onun evinə aparım. O zaman mənim 14 yaşım var idi. Məruzəni gətirdim və o, elə mənim yanımdaca onu diqqətlə oxumağa başladı. Mənim isə gözlərim onun evinin divarlarında idi - bütün divarlar qəlyan kolleksiyalarından ibarət idi.

Məruzəni oxuyub qurtardıqdan sonra İ.Erenburq məndən soruşdu ki, o, Moskva Universitetini bitirib? Dedim ki, xeyr, Moskva Universitetində oxuyub, amma bitirməyib. Təkrar soruşdu ki, bəs haranı bitirib? Mənim yadımdan çıxıb, cavab verdim ki, heç haranı. Doğrudan da, atamın ali təhsil diplomu yox idi. Yenə soruşdu ki, bəs rus dilini haradan belə bilir? O andaca əlavə etdi ki, elə mən özüm də dördsinifli gimnaziya bitirmişəm.

“Moskva” mehmanxanasına qayıtdıqdan sonra bu söhbəti atama danışdım. O da qayıtdı ki, ə, bəs bizi nə bilmişdin?!”

Xatirələrini davam etdirən Vaqif Səmədoğlu atasının əsas maraqlarından biri olan ovla bağlı hadisələrdən də söz açır.

“Ovla bağlı da xatirələrim çoxdur. Məni tez-tez ova aparardı. Mənə ilk tüfəngi 9 yaşımda almışdı. Amma anam qorxdu, o tüfəngi qaytartdı. Sonra ova aparanda, əlbəttə, mənə də tüfəng tapıb verirdi.

Atam həyatım boyu mənə bircə dəfə əl qaldırıb, o da ovda olub. Ümumiyyətlə isə o, nə Aybənizə, nə Yusifə, nə də mənə əl qaldırmazdı. Onun zəhmli baxışları vardı, o, bizə kifayət edirdi. Mənə əl qaldırmağı, yüngülvari şillə vurmağı isə belə oldu: təxminən iki kilometr uzaqda adamlar vardı və mən onları görürdüm. Onu da bilirdim ki, ov tüfənginin öldürə biləcəyi məsafə 40-50, ən yaxşı tüfənginki isə 60-70 metrdir. Həmin istiqamətdə quş qalxdı və atdım. Gəldi ki:

– Adamları görmədin?

– Gördüm.

– Bəs adam olan səmtə tüfəng atarlar?! – deyib mənə bir şillə vurdu və bu mənə dərs oldu.

Son illərə qədər ova gedirdim və lap uzaqda insan, mal-qara görürdümsə, o səmtə güllə atmadım...”

Vaqif Səmədoğlu Səməd Vurğunun şəxsiyyəti ətrafında yaranmış miflərdən də söhbət açır. Məsələn, onlardan biri odur ki, guya o, ova ancaq təbiətlə ünsiyyətdə olmaq, dağlarla, meşələrlə, göllərlə... söhbət etmək üçün gedirmiş və s.

“Xeyr, bu, yanlışdır. Doğrudur, ovçuların 90 faizi, o sıradan Səməd Vurğun da ən incəqəlbli insanlardır. Çünki həmişə təbiətlə ünsiyyətdə olurlar. Amma təbiətə sevgi onların, sözün həqiqi mənasında ovçuluğuna heç vaxt mane olmayıb.

Səməd Vurğun şəhər adamı yox, kənd adamı olub; kənddə anadan olub, kənd mühitində boya-başa çatıb. O, çox mahir və çox ehtiraslı, sərrast atıcı idi. Ovçuluq – qəddarlıq deyil. Düzdür, qəddar ovçular, brakonyerlər var. Amma o, brakonyer olmayıb. Məsələn, quşlar – kəklik, turac, qırqovul yumurta üstə olanda heç vaxt ova getməzdi. Ov etməyin vaxtını bilib. Mən həmişə bu mifə qarşı çıxmışam. Yəni Səməd Vurğun, şübhəsiz, təbiətlə ünsiyyətdə olmağı çox sevirdi, amma ovu da sevirdi...”

Atasının ədəbi irsi haqqında düşüncələrini bölüşən Vaqif Səmədoğlu qeyd edir ki, Səməd Vurğunun əsərlərinə onların yarandığı dövrün kontekstində yanaşmaq, onları yalnız bu günün baxışları əsasında qiymətləndirməmək lazımdır.

“Biz, yəni mənim mənsub olduğum nəsil S.Vurğun dramaturgiyası tipli, pafoslu, açıq ehtiraslar tipli dramaturgiyanın təsiri altında böyümüşük. Mən 60-cıların nümayəndəsiyəm. Biz 60-cıların dünyaya gözümüz açıldı və Avropa, Amerika dramaturgiyasının müəyyən nümunələri ilə tanış olduq. S.Vurğunun, o sıradan C.Cabbarlının da, M.İbrahimovun da, İ.Əfəndiyevin də 60-cı illərə qədərki dramaturgiyası öz dövrünün təzahürü, aynası idi. O əsərlərə indi əldə etdiyimiz müstəqillik zirvəsindən iradlar tuturlar. Mən bunu düzgün saymıram. Çünki o əsərlər o dövr dramaturgiyasının ən parlaq nümunələridir.

Məsələn, biz indi bilirik ki, “Vaqif” dramında tarixilik baxımından nöqsanlar az deyil. Amma nəzərə almaq lazımdır ki, “Vaqif” tarixi əsər yox, poetik əsərdir. Yəni 1938-də yaranmış bir sovet nağılıdır. Burada əsərin bədii keyfiyyətinə fikir vermək lazımdır. Bədii keyfiyyət nöqteyi-nəzərindən mən “Vaqif”i və xüsusilə də “Fərhad və Şirin”i Azərbaycan poeziyasının ən yüksək nümunələrindən biri sayıram”.

Ardı var...

Əvvəlki materialı oxu

_{Müxbir – Günel Alıyeva}