Bakı, 25 iyul, Anara Axundova, AZƏRTAC

Rəqs edərkən hərəkətləri təkcə bədəni ilə deyil, həm də ruhu və qəlbi ilə yaşayan bir rəqqasə... Onun missiyası rəqs və hərəkət vasitəsilə əlilliyi olan və olmayan insanları birləşdirməkdir. Qəhrəmanımız “DanceAbility Azerbaijan”ın təsisçisi və bədii rəhbəri, müəllim, sosial sahibkar Nigar Sultanovadır. AZƏRTAC ilə söhbətdə Nigar Sultanova “DanceAbility” metodu və özünün yolunun nədən başladığı barədə bəhs edib.

- Nigar xanım, rəqs sənətinə necə gəlmisiniz?

- Rəqslər və incəsənətlə bağlı olan bir çox dərslərlə məktəb vaxtlarından məşğul olmuşam. Nəsrəddin Tusi adına gimnaziyada təhsil almışam, burada incəsənətlə bağlı dərslərə, o cümlədən rəqs dərsinə böyük diqqət yetirilib. Uşaqlıq dövründə otaqda qapını bağlayaraq musiqini yandırıb və istədiyim kimi rəqs etmək çox xoşuma gəlirdi. O vaxt mən bunun improvizasiya və ya intuitiv rəqs adlandırıldığını bilmirdim. Mən rəqqasə olmaq istəyirdim, lakin müəyyən məqamlar səbəbindən bu istiqamətdə yolumu davam etdirmədim. Bakı Slavyan Universitetinə qəbul olundum və paralel olaraq əmək fəaliyyətimə başladım, bir neçə ildən sonra isə anladım ki, yenə də rəqslərlə məşğul olmaq istəyirəm. O zaman mən işlə əlaqədar Türkiyədə yaşayırdım və incəsənət sahəsindəki layihələri koordinasiya edirdim. Müəyyən bir anda dərk etdim ki, insanların birlikdə improvizə edəcəyi məkan yaratmaq istəyirəm. Mən hətta o zaman improvizasiyanı tədqiq edən metodun mövcud olduğunu bilmirdim. İnternetdə “DanceAbility” metodunu işləyib hazırlayan və mənim gələcək müəllimim Alito Alessinin müsahibəsini tapdım. Bu metod 1987-ci ilə aiddir. Onun qeyri-adiliyi ondan ibarətdir ki, mütləq hər kəs vahid bir məkanda iştirak edə bilir: hər hansı bir fiziki və psixi xüsusiyyəti olan insanlar və bu cür xüsusiyyətlərə malik olmayan insanlar. Bu, müxtəlif yaş, müxtəlif peşələr, müxtəlif həyat tərzi olan insanlardır. Mən bunu araşdırmaq istədim. Rəhbərə yazdım və Avstriyaya yola düşdüm. Mənim uzunmüddətli təlimim belə başladı.

- Siz artıq o zaman bu metodla Azərbaycana qayıdacağınızı və onu burada inkişaf edəcəyinizi təxmin edirdiniz?

- Xeyr, əsla, bütün bunlar mərhələli şəkildə baş verirdi. Bu metodu öyrəndikdən sonra Türkiyəyə qayıtdım. Sonra isə doğmalarıma baş çəkmək üçün qısa müddətə Bakıya qayıtdım və qərara gəldim ki, burada olduğum müddətdə cəmiyyətə hər hansı bir fayda gətirmək istəyirəm. Araşdırma apardım və gördüm ki, ölkədə olmadığım müddətdə - həmin dövrdə mən artıq yeddi il Türkiyədə yaşamışdım - bir çox müsbət dəyişiklik baş verib. Əlilliyi olan insanların həyatının keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması üzrə işin aparıldığını gördüm. Əlilliyi olan insanlar üçün mərkəzlərlə əlaqə saxladım, dedim ki, bu metodu nümayiş etdirmək istəyirəm. Əlilliyi olan və olmayan insanlardan ibarət qrup yığmağa təklif etdim. Məsələ ondadır ki, çox böyük sayda müxtəlif mərkəzlər var: autizmli insanlar üçün mərkəzlər, Daun sindromu ilə insanlar üçün mərkəzlər, görmə əlilliyi olan insanlar üçün mərkəzlər və digərləri, lakin bütün bu insanların birləşə biləcəkləri hər hansı bir vahid məkan yox idi. Biz məşğələ keçirdik, çox gözəl qarşılıqlı əlaqə yarada bildik. İki həftədən sonra isə Türkiyəyə dönmək istəmədiyimi anladım və Azərbaycanda “DanceAbility” şirkətini qeydiyyatdan keçirdim. Mən artıq sertifikatı olan müəllim idim və filial aça bilərdim. “DanceAbility” Azərbaycan da daxil olmaqla səkkiz ölkədə fəaliyyət göstərir. Bütün filiallar bir birindən asılı deyil, lakin biz aparılmış iş barədə bəhs etmək üçün hər ay onlayn şəkildə yığışırıq. Daim bir-birimizlə ünsiyyət saxlayırıq, bunun sayəsində də işdə yeni ideyalar və istiqamətlər yaranır.

- “DanceAbility” metodu – onun mahiyyəti nə verir, həyatı necə yaxşılaşdıra bilər?

- Bizim hər birimizin hərəkət patternlərimiz, yəni hərəkət naxışlarımız var – necə gəzirik, necə hərəkət edirik və bunlar illər ərzində lay-lay yığılır. Onları genişləndirdikdə, bu şüurumuza və emosional vəziyyətimizə təsir göstərir. Metodda heç bir təzyiq yoxdur. Hətta kimsə gəlib desə ki, mən sadəcə müşahidə etmək istəyirəm, bu da iştirakdır və insana müsbət təsir göstərə bilər. Biz istənilən seçimi dəstəkləyirik. Metodda tamamilə hər kəsə iştirak etmək imkanı verən iki aspekt mövcuddur – interpretasiya və nisbilik. Kimin üçünsə tez – bu, bir cür olur, digəri üçün isə - başqa cür (Göstərir). Hər şey nisbidir. Şüarlarımızdan biri – “Hər bir insan istənilən hərəkəti etməyə və istənilən hissi yaşamağa qadirdir”. Məsələn, mən klassik anlayışda şpaqat aça bilmirəm, özümə məxsus şpaqat aça bilirəm.

- Belə çıxır ki, mən təbiəti və ya heyvanları müşahidə edərək, onların hərəkətlərini rəqsdə “interpretasiya” edə bilərəm?

- Bəli.

- Yəni zooparka gələ bilərəm və....?

- Bəli! (Gülür) Alito nədən başlamışdı? 80-ci illərdə o, həmfikirləri ilə improvizasiyayla məşğul olub. Müasir rəqs ilə. Onlar qeyd edirdilər: “Biz artıq özümüzə maraqlı deyildik, elə nümunələr var idi ki, onları təkrar və təkrar edirdik, genişləndirmək istəyirdik. Onlar nə etdilər? Zooparka getdilər (Gülür) və orada müxtəlif heyvanların hərəkət nümunələrini müşahidə etməyə başladılar, sonra isə studiyaya gələrək bu hərəkətləri interpretasiya etməyə başladılar.

- “Kung Fu”da da bu var axı…

- Bəli, yoqada da. Burada da həmin vəziyyətdir. Biz bədən vəziyyətinin müxtəlif səviyyələri ilə işləyirik: ayaq üstə duraraq, uzanaraq, diz çökərək. Yüksək və aşağı səviyyə nə deməkdir? Axı bu da nisbidir. Məsələn, əgər insan əlil arabasında oturursa, tamamilə iflicdir, onun üçün yüksək və aşağı nə deməkdir? Bəzən insanlar əlil arabasını tərk edib döşəmədə rəqs edirlər. Mənim müəllimim danışırdı ki, günlərin birində onun dərsində tamamilə iflic olan insan iştirak edirdi, o gözləri ilə hərəkət edirdi: onları qaldırırdı, endirirdi, bağlayırdı, yumub-açırdı, lakin o, iştirak edirdi! Bu nə verir? Sosial bacarıqları inkişaf etdirir. Müxtəlif özünü ifadə etmə və kommunikasiya üsulları ilə tanış edir. Verbal – yeganə deyil. Bu, kreativ yanaşma, empatiyanı inkişaf etdirir və ümumi emosional və fiziki vəziyyəti yaxşılaşdırır. Biz hər zaman iştirakçılara xatırladırıq ki, dərslərimizdə əldə etdikləri təcrübəni gündəlik həyatda tətbiq edə bilərlər. Biz bədənimizdə olan hissiyyatı oyandırırıq, bu metod bədənimizlə əlaqəni yaxşılaşdırmağa imkan verir. Bundan əlavə, biz digər insan və ya hətta obyektlə əlaqə yarada bilərik. Bu, müxtəlif imkanları görmək bacarığı verir, şüuru genişləndirir.

- Ümumilikdə ölkədə əlilliyi olan şəxslərlə bağlı vəziyyət necədir?

- Statistikaya görə, ölkəmizdə 450 mindən çox əlilliyi olan insan, 30 inklüziv məktəb var ki, burada əlilliyi olan və olmayan uşaqlar birlikdə təhsil alır. Bu, möhtəşəmdir. Mən bu işdə 2017-ci ildənəm və ötən yeddi il ərzində vəziyyətin necə dəyişdiyini izləyə bilirəm. Bu, daha da yaxşı ola bilər, o şərtlə ki, hər bir vətəndaş əlindən gəldiyi qədər nəsə etsin, əgər o, “mən də hər hansı bir töhfə vermək istəyirəm” desə və buna görə məsuliyyətini dərk etsə. Dövlət, qeyri-dövlət, özəl sektorlar və sosial sahibkarlar əməkdaşlıq edərsə, biz buna daha tez bir vaxtda nail ola bilərik. İnklüziv cəmiyyət qurmaq hər kəsə faydalıdır, çünki heç kəs sığortalanmayıb – mən və ya mənim yaxınlarım istənilən vəziyyətə düşə bilər. Birgə öyrənmə cəmiyyətin bərabər təkamülünü asanlaşdırır. Ayrı-ayrı qrupları deyil, bütöv cəmiyyəti nəzərdə tuturam.

- Nigar xanım, gələcək planlarınızı bölüşün.

- Bu günə qədər Pedaqoji Universitetin 140-dan çox gələcək ibtidai sinif müəlliminə “DanceAbility” metodunu öyrətmişik və onlar bu bacarıqdan Azərbaycanın dövlət məktəblərində inklüziv mühit yaratmaq üçün istifadə edəcəklər.

İndi bizim məqsədimiz bölgələrdir. Mən bu proqramı regionlarda təşviq etmək üçün layihə təqdim etmişəm, müxtəlif bölgələrdən 25 fəal seçmişəm. Proqram bu gənclərə metodu öyrətməkdən ibarətdir, daha sonra onlar artıq yaşadığı bölgələrdə bunu tətbiq edə biləcəklər.

Amma inklüzivlik təkcə əlilliyi olan insanlarla bağlı deyil. Tezliklə internat məktəblərində və “Ümidli Gələcək” Sosial Təşəbbüslər İctimai Birliyi ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Uşaq Tərbiyə Müəssisəsində 14-18 yaşlı yeniyetmələr üçün təlimlər keçirməyi nəzərdə tuturuq. Bu da yetkinlik yaşına çatmayanların sosial reabilitasiyasına müsbət töhfə verəcək. Mən orada sınaq dərsi keçdim, ondan sonra sorğu keçirdik və 22 oğlandan 21-i təlimi davam etdirmək istədiyini bildirdi. Biz layihə işləyib hazırlayırıq ki, onlar, misal üçün, heç olmasa ayda iki dəfə məşq edə bilsinlər. Bundan əlavə, cəzaçəkmə müəssisəsində də qadınlarla dərsləri həyata keçirmək niyyətindəyik.

Biz, həmçinin bu metodu onun tanınmadığı digər ölkələrlə, məsələn, Yaxın Şərq ölkələri ilə də bölüşmək istəyirik.

Əlbəttə ki, Bakıda dərsləri davam etdirmək planları var. Sponsorlarımız və tərəfdaşlarımız sayəsində bütün dərslərimiz tamamilə ödənişsiz keçir - hamı üçün, təkcə əlilliyi olan insanlar üçün deyil. Biz hər kəsə açığıq və həftədə bir dəfə - şənbə günləri saat 14:00-dan 16:00-dək Su İdman Sarayında dərs keçirik. Dərslərdə daimi və ya vaxtaşırı iştirak etmək olar. İştirak etmək istəyənlər (+994 51) 415 16 85 telefon nömrəsi ilə əlaqə saxlaya bilər.