Qərbi Azərbaycanla bağlı itirilmiş ümidlər dirçəlməyə, dəfn etdiyimiz arzularımız baş qaldırmağa başlayıb

Bakı, 23 yanvar, AZƏRTAC

İndi məni o uzaq illərdən və o doğma yerlərdən otuz beş ilə yaxın zaman məsafəsi ayırır. Amma bircə gün də olsun mən onsuz, o yerlərsiz yaşadımmı? Əsla! Bu illər ərzində doğma yurd yerləri gündüzlər xəyalımda, gecələr yuxumda olub. Onun çölünü-düzünü, hər cığırını, dolayını, daşını-kəsəyini, kolunu, ağacını-budağını bütün incəliklərinə qədər xatırlayıram. Uşaqlığımı, gəncliyimi qoyub gəldiyim o yerlərə dönmək və həmin yerləri qarış-qarış gəzmək ən böyük mənəvi rahatlığım ola bilər.

Bunu AZƏRTAC-a müsahibəsində Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının onkoloq-cərrahı Ruslan Yusifov deyib.

O, Göyçə mahalının Basarkeçər rayonunun Şişqaya kəndində doğulub, 1988-ci ildə ailəsi ilə birgə doğma yurd-yuvasından deportasiya olunub. Şəmkir rayonunun Dağ Cəyir kəndində məskunlaşan R.Yusifov orta məktəbi həmin kənddə bitirib. Onkoloq-cərrah doğma kəndi belə xatırlayır: “Şişqayada doğulub boya başa çatmışam, uşaqlığım orada keçib. Dağların ətəyində yerləşən kəndimizin qarşı tərəfində təxminən 5 kilometrlik məsafədə Göyçə gölü yerləşirdi, kəndin ortasından kiçik bir çay axırdı. Kəndimizin bir korpusu ikimərtəbəli və digər korpusu birmərtəbəli olan məktəbi var idi. Hətta beşmərtəbəli daha bir məktəb də tikilirdi. Təəssüf ki, deportasiya edildiyimizdən onun tikintisinin başa çatmasını görə bilmədik. Ətraf kəndlərdə tam orta məktəb olmadığından digər kəndlərdən olan uşaqlar da təhsil almaq üçün bizim kəndimizdəki məktəbə üz tuturdular. Bundan başqa, ikimərtəbəli univermaq-mağaza, bufet, klub, poçt, təsərrüfat malları satılan xüsusi bir mağaza, məişət evi, bərbərxana, aptek, uşaq bağçası, xəstəxana, böyük kolxoz var idi. Kəndin hər şeyi olduğundan rayon mərkəzinə getməyə o qədər də ehtiyac olmurdu. Ara-sıra valideynlərimiz bizi özləri ilə aparardılar. Rayonun mərkəzindəki böyük bazar və univermaq yadımda qalıb. Univermaqda müxtəlif oyuncaqlar satılırdı, ona görə də rayon mərkəzinə getməyə can atırdıq.

Göyçə mahalı dəniz səviyyəsindən 3 min metrə qədər yüksəkdə yerləşir. Doğma yurdumun hər fəsli bir cür gözəl idi. Qış fəsli kifayət qədər sərt keçirdi, 20 dərəcəyədək şaxta olurdu, yarım metrdən çox qar yağırdı. Nə qədər sərt qış olsa da, Bakıdakı kimi soyuq adamı üşütmürdü.

Ailədə yeddi uşaq idik, böyük həyətimiz, təsərrüfatımız var idi. Qar çox yağdığından onu təmizləmək çətin idi. Bacı-qardaşımla həyətimizi hissə-hissə öz aramızda bölüşür və payımıza düşən ərazini təmizləyirdik. Yayın özgə hüsnü var idi. Göyçə gölünün göz yaşı kimi dumduru suyunda çimirdik. Yaylaqlar, qışlaqlar hamısı yadımdadır. Yaylaqda olanda Gədəbəyin həmsərhəd kəndlərini seyr edirdik.

Məktəb evimizdən o qədər də uzaqda deyildi, arada cəmi 300-350 metrlik məsafə var idi. Həyətimiz böyük olduğundan darvaza evdən 25-30 metr aralı idi. Məktəbdən gələndən sonra darvazanı açıb içəri girəndə balıq qoxusu hiss edən kimi geri qayıdıb qaçmaq istəyirdik. Deyirdik ki, “nə qədər balıq yemək olar”. Balıqlar Göyçə gölündən tutulurdu, dadı bir başqa idi. O balığın dadı hələ də damağımda qalıb, sonralar müxtəlif yerlərdə balıq yesəm də, həmin dadı vermir. İndi həmin dad üçün də bir ayrı darıxıram...

Anam Minayə kitabxanaçı idi, kəndin kitabxanasında işləyirdi, mütaliəni hədindən artıq çox sevirdi. Atam həm müəllim kimi fəaliyyət göstərib, həm kolxozun həmkarlar təşkilatında işləyib. Kifayət qədər böyük təsərrüfatımız olduğundan valideynlərimizə kömək lazım olurdu. Biz də hərəmiz bir işin qulpundan yapışırdıq. Kartof əkən kim, ağacdan meyvə yığan kim...

Bir neçə il əvvəl bir dostumla Gədəbəyin Ermənistanla sərhəd kəndlərindən birinə getmişdim. Oradan atlarla yaylağa qalxıb Qozqıran meşəsinə getdik. Elə bir yüksəkliyə qalxmışdıq ki, oradan ermənilərin postları görünürdü. Üzü Vətənə sarı baxanda sanki Göyçənin küləyi vurdu məni. Bizim yaylaqları xatırladım, ot örtüyü, bitkilər, onların qoxusu, havanın dumanı-çəni, iqlim belə eyni idi.

Bizim eldə bayramlar çox böyük təntənə ilə qeyd edilirdi. Novruz bayramı isə xüsusilə seçilirdi. Hər çərşənbə özünəməxsus qaydada keçirdi. Su çərşənbəsi kim sübh tezdən oyandısa, bulaqdan su götürüb o birinin üstünə atırdı. Elə olurdu bir stəkan, elə olurdu bir vedrə suyu adamın üstünə atırdılar. Od çərşənbəsi günü tonqallardan kənd alova bürünürdü. Novruz bayramında bayramlaşmalar, papaqatma, qapıdinşəmə, yumurtadöyüşdürmə mərasimləri yadımdan çıxmır. Buğdadan həm hədik bişirir, həm də qovurub üyüdərək qovut hazırlayırdılar. Qovutu şəkər tozu ilə qarışdıranda dadı çox gözəl olurdu. Demək olar ki, qovut bayram süfrəsinin vazkeçilməz komponentlərindən idi.

Kənd toylarının isə yerini heç nə verməz. Hər həyətdə toy damı deyilən bir tikili olurdu. Xeyir-şər məclislərini orada keçirirdilər. Toy mərasimləri zamanı aşpazlar qazanları yan-yana düzərək bir-birindən ləziz, dadı damaqlardan getməyən löyün-löyün xörəklər bişirərdilər. Qara zurnanın, nağaranın, balabanın səsi kəndi başına götürərdi. Qoşa çubuqla çalınan nağara toya özgə bir ahəng verərdi”.

R.Yusifovun sözlərinə görə, əvvəllər ermənilərlə azərbaycanlılar arasında demək olar ki, heç bir münaqişə olmasa da, axır vaxtlar bu ənənə getdikcə pozulurdu: “Rayonda 42 kənd var idi, onlardan 2-3 kənd istisna olunmaqla qalan kəndlərin əhalisi tam azərbaycanlılar idi. Ermənilər əsasən rayon mərkəzində çoxluq təşkil edirdilər. Rayon mərkəzinə gedib-gələnlərdən eşidirdik ki, ermənilər onlarla söz-söhbət, narazılıq və qarşıdurma yaratmağa çalışır, hətta bəzən bizimkiləri aşağılayırdılar. Bizim kənddə cəmi bir erməni ailəsi yaşayırdı, ona da çox normal münasibət var idi. Ana nənəm deyirdi ki, 1907 və 1948-ci illərdə ermənilər azərbaycanlıları ev damına yığaraq diri-diri yandırıblar. O, özü həmin hadisələrə şahid olmuşdu. Sən demə, üstündən illər keçsə də onların qəlbində xalqımıza qarşı nifrət hissi azalmayıbmış. Biz 1988-ci ildə onun daha ağır və şiddətli formasını yaşadıq.

Orta məktəbin altı-yeddinci siniflərində bizə erməni dilini tədris etməyə başladılar. Az-çox anlayırdım, lakin tam yaxşı bilmirdim, sonralar unutdum. Bir dəfə rayon mərkəzində şahmat üzrə olimpiada keçirilirdi. Səkkizinci sinifdə oxuyurdum. Bizi yarışa aparan müəllim xəstələndiyinə görə yarışa tək getməli oldum. Finalda milliyyəti erməni olan məktəbli ilə qarşılaşdım. Orada olan ermənilər qaydaların ziddinə olaraq ona kömək edir, ən uğurlu gedişləri başa salırdılar. Lakin mən heç nəyə məhəl qoymayaraq, yarışda qalib oldum.

1988-ci ilin noyabr ayını isə indiyədək unutmamışam. Doqquzuncu sinifdə oxuyurdum. O zaman bizi kəndimizdən məcbur çıxardılar. Nəyimiz var idisə, hamısı orada qaldı. Ən çox məni göynədən kənddən çıxanda qoyub gəldiyim itimiz oldu. Uzun müddət özümə gələ bilmədim...

Valideynlərimin hər ikisi dünyadan köçüblər. Təəssüf edirəm ki, onlar nəinki doğma el-obamızı, hətta Vətən müharibəsində xalqımızın qazandığı tarixi Zəfəri, otuz ilə yaxın işğalda olan torpaqların azad edildiyini belə görə bilmədilər. İkinci Qarabağ müharibəsində qazanılan Şanlı Qələbədən, ən əsası isə Prezident İlham Əliyevin son çıxışlarında Qərbi Azərbaycanla bağlı bəyanatlardan sonra itirilmiş ümidlər dirçəlməyə, dəfn etdiyimiz arzularımız baş qaldırmağa başladı. Az deyil, o vaxt doğma yurddan qovulub çıxarılanda 15 yaşım var idi. O vaxt yeniyetmə, həyatın isti-soyuğundan xəbərsiz bir uşaq idim. Bu illər ərzində valideynlərimi, mənə doğma olan adamların çox böyük əksəriyyətini itirmişəm. Otuz beş ilə yaxın müddət keçsə də doğma yerlərə dönmək arzusu bu illər ərzində bir an da olsun məni tərk etməyib. İnanıram ki, bir gün yenidən doğma kəndə qayıdacaq, uşaqlığımı, gəncliyimi qoyub gəldiyim o yerlərə dönəcəyəm. Bir həkim kimi fəaliyyətimi doğma yurdumda davam etdirəcəyim günü səbirsizliklə gözləyirəm. Mənə elə gəlir ki, bu arzuma qovuşsam, Vətən həsrəti ilə dünyadan köçən valideynlərimin də ruhu şad olar”.