PAKİSTANDA FƏLAKƏTLİ ZƏLZƏLƏYƏ HİNDİSTAN YARIMADASININ 45 MİLYON İL DAVAM EDƏN YERDƏYİŞMƏSİ SƏBƏB OLMUŞDUR
Milan Universitetinin coğrafiya bölməsinin direktoru Roberto Sabadini bunu belə izah edir: “Səbəb Hindistan yarımadasının Asiyanın qalan ərazisi ilə birləşdiyi sahənin xüsusiyyətlərindədir. Bu qarşıdurma təxminən 45 milyon il əvvəl başlanmışdır və indiyədək davam edir. Məhz bu fenomen qədim zamanlarda və kifayət qədər yaxın dövrdə son dərəcə dağıdıcı və dəhşətli zəlzələlərə səbəb olmuşdur. Məsələn, 1976-cı ildə Çində baş verən zəlzələ nəticəsində 650 mindən çox, 1557-ci il Sian zəlzələsi zamanı isə 830 mindən çox adam həlak olmuşdu”.
Son onilliklərin geoloji tədqiqatlarına görə, Hindistan yarımadası Asiya ilə toqquşmazdan əvvəl yerini Hind okeanının cənubundan şimalına doğru, demək olar, 5 min kilometr dəyişmişdir. Toqquşmadan sonra da Hindistan yarımadasının şimala doğru hərəkəti dayanmamış və o, yerini daha 2 min kilometr dəyişmişdir. Bu toqquşma sonradan Qaraqorum, Himalay və Hindiquş sıra dağlarının yüksəlməsi ilə nəticələnən Yer qabığının yuxarı hissəsinin deformasiyasına gətirib çıxarmışdır.
Sabadini deyir: “Baş verənlər öz izahını “layların tektonikası” nəzəriyyəsində tapır. Bu nəzəriyyəyə görə, okean layları sürüşən xalçalar kimi yerini dəyişərək, kontinental və ona bitişik torpaqları da ardınca aparır. Bu, ona görə mümkün olur ki, okeanların mərkəzində yarıqlar mövcuddur və bu yerdəyişmələrin “mühərriki” məhz həmin yarıqlardadır. Yerini dəyişən layların apardığı materialın yerini doldurmaq üçün zəruri lava məhz bu yarıqdan axır”.
Hindistan yarımadası təxminən 70 milyon il bundan əvvəl 7 min kilometr cənub tərəfdə – Antarktidanın yaxınlığında yerləşirdi. Burada okean yarığı onu şimala doğru itələməyə başlamış, həmin andan da o, ilk 30 milyon il ərzində ildə təxminən 10 santimetr və sonrakı 40 milyon il ərzində isə 5 santimetr sürətlə hərəkət etməyə başlamışdır. Sonra onun yoluna Asiya çıxmışdır. Bu mərhələdə əvvəlcə yolüstü yarımadalar Asiya qitəsinə çırpılaraq basılmış, sonra isə iki kontinental kütlə əlaqəyə girərək birləşmişdir.
Hindistan yarımadasının şimala doğru hərəkəti indi də davam etdiyinə görə, təkcə sıra dağlar deyil, son dərəcə uzun yarıqlar da əmələ gəlir. Yarıqlarda toplanan enerji kütlələri qəflətən püskürür və bunun ardınca təkanlar baş verir. Pakistanda baş vermiş zəlzələnin mərkəzi də məhz belə yarıqların irində qeydə alınmışdır.
Bölmənin digər xəbərləri
