Süni zəkanın insan və cəmiyyət üzərində təsirlərinə baxış - Məqalə
Bakı, 5 avqust, AZƏRTAC
Süni zəka alətləri bu gün siyasət, incəsənət, işə qədər cəmiyyət və həyatın müxtəlif aspektlərində önəmli rol oynamağa başlayıb, onun təsirlərinin öyrənilməsini olduqca zəruriləşdirib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər sosial-kultural məsələlər üzrə ekspert Sübhan Padarsoyun “Süni zəkanın insan və cəmiyyət üzərində təsirlərinə baxış” adlı məqaləsində yer alıb.
Məqalədə BMT-nin İnkişaf Proqramı tərəfindən 2025-ci ildə “Süni zəka və insan inkişafı” qlobal sorğusunun nəticələri yer alıb. Həmin məqaləni təqdim edirik:
Qlobal sorğu aşağı və orta, yüksək və çox yüksək insan inkişaf indeksi (HDI) qrupuna aid olan 21 ölkədə aparılıb. Hökumətlərin insanların həyatını yaxşılaşdırmaq üçün süni zəkadan istifadəsinə ictimai inam insan inkişaf səviyyəsinə görə fərqlilik göstərir. Çox yüksək HDI-li ölkələrdə bu məsələ ilə bağlı şübhə mövcuddur. Belə ki, qeyd olunan ölkələrdə respondentlərin 65 faizi hökumətlərin süni zəkadan insan həyatını yaxşılaşdırmaq üçün istifadəsi ilə bağlı şübhəsini dilə gətirib. Lakin yüksək HDI-li ölkələrdə respondentlərin üçdə ikisi bu məsələ barəsində optimistdir. Aşağı və orta HDI-li ölkələrdə isə hər 10 respondentdən 6-sı insanların həyatını yaxşılaşdırmaq üçün hökumətlərin süni zəkadan istifadəsinə etimad göstərir.
Süni zəka sistemlərinin cəmiyyətin ən yaxşı maraqlarına xidmət etmək üçün dizayn edildiyinə inam göstəricilərində də oxşar tendensiya müşahidə edilir. Belə ki, çox yüksək HDI qrupuna daxil olan ölkələrdə respondentlərin yarısından daha çoxu - 54 faizi bu məsələdə skeptik olduğunu bildirir. Aşağı və orta HDI qrupuna daxil olanlar 65, nisbətən yüksək HDI qrupuna daxil olanlar isə 68 faiz ilə süni zəka sistemlərinin cəmiyyətin ən yaxşı maraqlarına xidmət etmək üçün dizayn edildiyinə inanır.
Tədqiqatın digər vacib nəticələri odur ki, çox yüksək HDI qrupuna aid olan ölkələrdə respondentlərin nisbətən daha az hissəsi - 32,1 faiz süni zəka inkişaf etdikcə, gələcək 5 ildə öz həyatı üzərində nəzarətinin daha da artacağını düşünür. Bu da onu göstərir ki, çox yüksək HDI ölkələrində süni zəkanın insan agentivliyi ətrafında müsbət gözləntiləri olduqca aşağıdır. Bu göstərici yüksək HDI qrupuna daxil olan ölkələrdə 57,5 faizdir. Onlar bu mövzuda digər 2 qrup ölkələrə nisbətən daha optimist düşüncəni paylaşır.
Pyu Tədqiqat Mərkəzinin araşdırmasına görə, amerikalılar süni zəkanın potensial faydalarına açıqlıq nümayiş etdirsələr də, onun bəzi insan qabiliyyətlərinə təsirləri ilə bağlı olduqca narahatdırlar.
Amerika Birləşmiş Ştatlarında yaşı 18 və daha çox olan insanların yaradıcı düşünmək və anlamlı münasibətlər formalaşdırmaq qabiliyyətinə süni zəkanın təsirləri barədə ümumi olaraq pessimist fikir mövcuddur. Belə ki, onların yarısından daha çoxu - 53 faizi süni zəkanın insanların yaradıcı düşünmək qabiliyyətini pisləşdirəcəyini, cəmi 16 faizi yaxşılaşdıracağını bildirir. Digər 16 faiz isə süni zəkanın bu qabiliyyəti nə yaxşılaşdıracağı, nə də pisləşdirəcəyi qənaətindədir.
Onların 50 faizi isə süni zəka alətlərinin insanların mənalı münasibətlər qurmaq qabiliyyətini pisləşdirəcəyini, cəmi 5 faizi isə yaxşılaşdıracağını qeyd edir.
Lakin süni zəkanın problem həlletməni yaxşılaşdıracağı barədə amerikalılar nisbətən daha optimistdirlər. Onların 29 faizi bildirir ki, bu alətlər qeyd olunan bacarıqda insanları daha yaxşı edəcək. 38 faizi isə süni zəkanın bu qabiliyyəti pisləşdirəcəyi qənaətindədir. Bəzi amerikalıların isə süni zəkanın bu insan bacarıqlarına neqativ, yaxud pozitiv təsirləri barəsində heç bir əminliyi yoxdur.
Tədqiqatın digər nəticəsinə görə, əgər 2021-ci ildə amerikalıların 37 faizi süni zəkanın gündəlik həyatda artan istifadəsi ilə bağlı narahat idisə, 2023-cü ildə bu göstərici 52, 2025-ci ildə isə 50 faiz təşkil edib. Süni zəkadan istifadə ilə əlaqədar həyəcanlı olduğunu bildirənlərin sayı isə bu illər ərzində 18 faizdən 10 faizə düşüb.
Hər 10 amerikalıdan 6-sı süni zəkanın necə istifadə edildiyi üzərində daha çox nəzarət istədiyini deyir. Bu xüsusda onların 76 faizi bildirir ki, videoların, fotoların və mətnlərin süni zəka, yoxsa insan tərəfindən yaradıldığını söyləyə bilmək olduqca vacibdir. Lakin onların 53 faizi bir məsələnin süni zəka, yoxsa insan tərəfindən yaradıldığını deteksiya edə bilmələri barədə qətiyyən əmin deyil.
Elm, maliyyə və tibb sahələrində ağır analitik işləri görməkdə süni zəkanın rolu dəstəklənir. Belə ki, yetkin yaşlı amerikalıların 35 faizi maliyyə cinayətlərinin axtarışında süni zəkanın böyük, 35 faizi də kiçik rol oynamalı olduğunu düşünür. Mental sağlamlıq dəstəyi təmin etməyə gəldikdə isə, onların 11 faizi bu məsələdə süni zəka alətlərinin böyük, 34 faizi isə kiçik rol oynamalı olduğunu fikirləşir. Tədqiqatda iştirak edən 61 faiz amerikalı bir cinayətdə şübhəliləri müəyyən etməkdə süni zəkanın böyük və ya kiçik rol oynamalı olduğu qənaətindədir. Onların 73 faizi insanlara Allaha inanc barəsində məsləhət vermək, 67 faizi isə 2 insanın bir-birini sevə biləcəyi, yaxud bilməyəcəyini müzakirə etməkdə süni zəkanın heç bir rolunun olmamalı olduğunu bildirir.
Sorğunun keçirdildiyi ölkələr üzrə gündəlik həyatda süni zəkanın artan istifadəsi ilə bağlı qayğılı olanların ən yüksək göstəriciləri 50 faiz ilə ABŞ və İtaliyada, 49, 48 və 47 faizlə müvafiq olaraq Avstraliya, Braziliya və Yunanıstanda qeydə alınıb. Həyəcanlı olanların ən yüksək göstəriciləri isə 29 faizlə İsrail, 22 faizlə İsveç və Cənubi Koreya, 19 faizlə isə Türkiyə respondentləridir.
Müxbir - Günel Türksoy
Bölmənin digər xəbərləri
