Çin Xalq Respublikası BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü, beynəlxalq münasibətlərdə mühüm rol oynayan, sürətlə inkişaf edən güclü iqtisadiyyata malik ölkələrdən biridir. Gənc müstəqil Azərbaycan dövləti də özünün xarici siyasətində bu nəhəng ölkə ilə münasibətlərin genişləndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verir. Bəs bunun üçün nə kimi imkanlar var? AZƏRTAC-ın müxbiri bu sualla Azərbaycan Respublikasının Çin Xalq Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Yaşar Əliyevə müraciət etmişdir. 

Səfir demişdir:

- Sualınıza cavab verməzdən əvvəl, mənə yüksək etimad göstərilərək Çin kimi böyük bir dövlətdə ölkəmizin səfiri təyin olunduğuma görə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab Heydər Əliyevə təşəkkürümü bildirirəm. Belə bir ölkədə müstəqil Azərbaycan dövlətini təmsil etmək şərəfli olmaqla yanaşı, eyni zamanda böyük məsuliyyətdir.

Bildiyiniz kimi, Çin-Azərbaycan əlaqələrinin çoxəsrlik tarixi var. Orta əsrlərdə Çindən başlayan Böyük İpək yolu həm də ölkəmizin ərazisindən keçirdi.

Azərbaycan Respublikası müstəqillik qazandıqdan sonra onu tanıyan ilk dövlətlərdən biri ÇXR olmuş, 1992-ci ildə ölkələrimiz arasında diplomatik münasibətlər yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab Heydər Əliyevin 1994-cü ildə Çinə rəsmi səfərindən sonra ikitərəfli münasibətlərin yeni mərhələsi başlanmışdır. Bu səfər nəticəsində ölkələrimiz arasında siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın hüquqi bazası yaradılmış, gələcək əməkdaşlığın perspektivləri müəyyən edilmişdir.

Onu da xatırladım ki, Azərbaycan Prezidentinin həmin səfərinin gedişində dövlətimizin başçısı ilə Çinin siyasi rəhbərliyi arasında çox etibarlı və səmimi münasibətlər yaranmışdır ki, bunun da Azərbaycan-Çin əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi baxımından böyük əhəmiyyəti var. Mən səfir kimi fəaliyyətə başladığım ilk günlərdən bu nəhəng ölkənin yüksək rəhbərliyinin, habelə Çin xalqının Prezidentimizə, Azərbaycana və xalqımıza xoş münasibətini və diqqətini hiss edirəm. Şübhəsiz ki, belə bir şəraitdə işləmək asan, eyni zamanda çox məsuliyyətlidir. Azərbaycan Prezidentinin ÇXR-ə səfəri zamanı təməli qoyulmuş əməkdaşlığın perspektivləri çox geniş olmaqla yanaşı, bu istiqamətdə gərgin və məqsədyönlü iş tələb edir.

Belə bir məqamı xüsusi vurğulamaq istəyirəm ki, dövlətimizin başçısının Çinə səfərinin gedişində ölkəmiz üçün bir sıra mühüm siyasi nəticələr əldə edilmişdir. Çin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini qeyd-şərtsiz tanıyır və beynəlxalq təşkilatlarda, o cümlədən BMT-də ölkəmizi daim dəstəkləyir. Çin beynəlxalq aləmdə Azərbaycan üçün mühüm tərəfdaşlardan biridir. ÇXR-i dost ölkə hesab edən Azərbaycan isə vahid və bölünməz Çin ideyasını həmişə dəstəkləyir.

Ölkələrimiz arasında konkret əməkdaşlıqdan danışsaq, deyə bilərəm ki, diplomatik münasibətlər qurulduqdan sonra qarşılıqlı səylər nəticəsində əlaqələrin möhkəm hüquqi əsası yaradılmış, bir çox sənədlər imzalanmışdır. Tələbə mübadiləsi haqqında saziş əsasında doqquz ildir ki, əməkdaşlıq edirik. Hazırda Azərbaycandan 19 nəfər Çinin ali məktəblərində şərqşünaslıq, politologiya, iqtisadiyyat, elektronika, tibb və texniki ixtisaslar üzrə bakalavr və magistr təhsili alır. Onu da deyim ki, tələbələrimiz ölkəmizi layiqincə təmsil edirlər. Lap bu yaxınlarda Pekin Universitetinin rəhbərliyindən aldığımız məktubda bildirilir ki, mindən çox xarici tələbə arasında keçirilən müsabiqədə iki azərbaycanlı tələbə qalib gəlmişdir.

Azərbaycan Neft Akademiyası ilə Don Yin şəhərindəki Neft Akademiyası arasında tələbə mübadiləsinə dair sazişə əsasən, ötən ilin sentyabrından 45 nəfər çinli tələbə Bakıda təhsil alır. Şanxay şəhərinin ali məktəbləri ilə Naxçıvan Dövlət Universiteti və Azərbaycan Texniki Universiteti arasında da tələbə mübadiləsi haqqında razılıq əldə olunmuşdur.

Çin iqtisadiyyatının dinamik inkişafı, Azərbaycan iqtisadiyyatının ilbəil irəliləməsi səmərəli əməkdaşlıq üçün əlverişli şərait yaradır və bu istiqamətdə uğurlar var. “Çin Xuan Da”, “Yuan Da” şirkətləri, “Nan Quan” toxuculuq müəssisəsi Azərbaycanda müvəffəqiyyətlə işləyir. Çin şirkətləri ölkəmizin neft sənayesinə və kimya kompleksinə böyük maraq göstərirlər. Aparıcı neft şirkətlərindən olan “JNPJ” Azərbaycanın “Kürsəngi” və “Qarabağlı” yataqlarının işlənilməsində iştirak edir. “JNJJJ” kimya korporasiyası isə Sumqayıtda xlor və kaustik soda istehsal edən zavodun tikintisinə dair danışıqlar aparır.

“Azərbaycan Hava Yolları” Dövlət Konserninin Çinin Urumçi şəhərindəki nümayəndəliyinin işini ayrıca vurğulamaq istərdim. Onun fəal işi nəticəsində ölkələrimiz arasında hava nəqliyyatı ilə daşımaların həcmi ilbəli artır və gələcəkdə Çinin digər şəhərlərinə də Azərbaycandan müntəzəm reyslərin açılması planlaşdırılır.

Səfirliyimiz də iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün tədbirlər görür. Artıq AZƏRTAC-ın da xəbər verdiyi kimi, Çinin Xarici İqtisadi İnkişaf Nazirliyi, Ümumçin Sənaye İşçiləri və İş Adamları Konfederasiyası və “Şen Li” neft korporasiyası ilə birgə 2003-cü ilin ortalarında Pekində Azərbaycan-Çin iqtisadi forumunun keçirilməsi barədə razılıq əldə olunmuşdur. Foruma hazırlıq və onun keçirilməsi çərçivəsində Çin mətbuatında ölkəmizə dair materialların dərc olunması, televiziyada Azərbaycan haqqında tematik verilişlərin təşkili nəzərdə tutulmuşdur. Bundan əlavə, Azərbaycanın mədəniyyət xadimləri və idmançılarının iştirakı ilə bir sıra tədbirlərin keçirilməsi də planlaşdırılmışdır. Ümidvaram ki, forum uğurla keçəcək və gələcəkdə müntəzəm xarakter alaraq, Azərbaycan iqtisadiyyatına Çin sərmayələrinin cəlb edilməsi baxımından yeni imkanlar yaradacaqdır.

Belə bir cəhətə də diqqəti cəlb etmək istəyirəm ki, ÇXR bu onillikdə ölkədə iki mühüm beynəlxalq tədbir keçirmək hüququ qazanmışdır. Bunlardan biri 2008-ci ildə Pekində keçiriləcək olimpiya oyunları, digəri isə Şanxayda təşkil olunacaq “EXPO-2010” beynəlxalq sərgisidir. Bunlara hazırlıq çərçivəsində ölkələrimiz arasında istər idman, istərsə də fundamental və tətbiqi elmlər, yüksək texnologiyalar sahəsində və digər sahələrdə əməkdaşlıq üçün yeni üfüqlər açılacaqdır.

Ölkələrimiz arasında əlaqələrin inkişafı baxımından görkəmli alim, Milli Məclisin deputatı, akademik Cəlal Əliyevin başçılığı ilə Azərbaycan-Çin Dostluq Cəmiyyətinin yaradılmasının əhəmiyyətini xüsusi vurğulamaq istərdim. Zənnimcə, səfirliyimizin və bu cəmiyyətin birgə səyləri nəticəsində ölkələrimiz arasında əməkdaşlıq uğurla inkişaf edərək yüksək səviyyəyə qalxacaqdır.

X X X

Xatırladaq ki, Azərbaycanın ÇXR-dəki səfiri Yaşar Əliyev bu ölkədə cəmi bir neçə ay işləməsinə baxmayaraq, Çin neft sənayesinin ən böyük mərkəzlərindən sayılan Don Yin şəhərinin fəxri vətəndaşı adına layiq görülmüşdür. Onun bu adı almış ilk xarici vətəndaş olması faktını Çinin rəsmi dairələrinin Azərbaycana səmimi münasibətinin daha bir nümunəsi kimi qiymətləndirə bilərik.