Hörmətli xanımlar və cənablar!

Mən Finlandiyada rəsmi səfərdə olmağımdan çox məmnunam. Bu mənim sizin ölkənizə ilk rəsmi səfərimdir. Bu dəvətə, eləcə də mənə və nümayəndə heyətimizin üzvlərinə göstərilən qonaqpərvərliyə görə xanım Prezidentə öz təşəkkürümü bildirirəm. Ölkələrimiz arasında əlaqələr çox uğurla inkişaf edir, ikitərəfli əlaqələrimiz güclüdür və mən əminəm ki, bu səfərdən sonra daha da güclənəcəkdir. Biz fəal siyasi dialoqumuzu da davam etdirəcəyik. Eyni zamanda, ölkələrimizin iqtisadi potensialını nəzərə alaraq, iqtisadi əməkdaşlığımızı genişləndirmək məqsədi ilə imkanlar da axtaracağıq. Çünki indiki vəziyyət o qədər də qənaətbəxş deyildir. Lakin bu gün müzakirələr zamanı biz ortaq bir fikir söylədik ki, işgüzar dairələrimiz arasında daha sıx əlaqələrə və məlumatlılığa ehtiyacımız var. Əməkdaşlığı, iqtisadi inteqrasiyanı daha da genişləndirmək üçün daha nə edə biləcəyimizi müəyyən etdik.

İndi Azərbaycanda böyük imkanlar var, ölkə inkişaf edir, iqtisadiyyatın yeni sektorları daha da güclənir. Bizim böyük sərmayə planlarımız var və mən bu gün Finlandiya şirkətlərini bu layihələrdə iştirak etməyə dəvət etdim. Güclü siyasi münasibətlər, şübhəsiz ki, güclü iqtisadi əməkdaşlığı müəyyən edəcəkdir.

Xanım Prezidentin qeyd etdiyi kimi, biz bu gün iqtisadi, ticari və enerji tərəfdaşlığını və ətraf mühitin qorunması məsələlərini müzakirə etdik. Müzakirələr geniş sahələri əhatə etdi. Eyni zamanda, Cənubi Qafqazdakı vəziyyət, həll edilməmiş münaqişələr və xüsusilə, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, onun həlli - bütün bunlar bu gün apardığımız danışıqların mövzusu olubdur. Mən bir daha Azərbaycanın mövqeyini bəyan edərək bildirmək istəyirəm ki, Cənubi Qafqazda və digər ərazilərdəki münaqişələr yalnız beynəlxalq hüquq normaları və ölkələrin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll edilməlidir.

Ümumiyyətlə, qeyd etmək istərdim ki, səfərimin başlamasından çox razıyam. Biz müxtəlif məsələlərlə bağlı açıq və çox səmimi danışıqlar apardıq. Mən xanım Prezidentin üç il bundan öncə Azərbaycana etdiyi səfərini xatırlayıram. Məhz o vaxt bizim tərəfdaşlığımız başladı və mən çox şadam ki, bütün məsələləri müzakirə etməyimizə imkan verən açıq, dostcasına və səmimi münasibətlərimiz var. Bu gün bu dialoqu davam etdirmək üçün gözəl bir imkandır və mən əminəm ki, səfərin nəticələri çox uğurlu olacaqdır.

Təşəkkür edirəm.

X X X

Sonra dövlət başçıları jurnalistlərin suallarına cavab verdilər.

-Hazırda Finlandiya ATƏT-də sədrlik edir. Bu müddətdə Finlandiya Qarabağ münaqişəsinin həllinə hansı töhfələri verə bilər?

TARYA HALONEN: Şübhəsiz ki, bu, məhz tərəflərin özünün, Azərbaycanın və Ermənistanın məqsədidir. Aldığım məlumata görə, bu yaxınlarda Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri görüşəcəklər. Ümid edirəm ki, onlar yeni dövr üçün əlverişli şəraitin yaranmasına çalışacaqlar. Təbiidir, biz deyə bilmərik ki, bütün məsələlər tez bir zamanda öz həllini tapacaqdır. Lakin ümid edirik ki, prezidentlərin görüşü yeni ab-hava yaradacaq və danışıqlar səmimi olacaqdır.

Finlandiyanın ATƏT-də sədrliyinə gəlincə, onu deyə bilərəm ki, belə məsələlərin həllində bizim böyük təcrübəmiz var. Şübhəsiz ki, biz həm ATƏT-in, həm də həmsədrlər qrupunun bu sahədəki fəaliyyətini dəstəkləyirik. Beləliklə, deyə bilərik ki, biz bu prosesləri və addımları dəstəkləyirik və ümid edirik, qrupun bu istiqamətdəki fəaliyyətinə hörmətlə yanaşılacaq və əməkdaşlığa nail olunacaqdır. Burada iki məsələ var. Ümid edirik ki, hər iki ölkə - Azərbaycan və Ermənistan danışıqlar zamanı yaxşı yeni başlanğıc əldə edəcək və ATƏT-in bu məsələdə yardımçı səylərinə ədalətli şəkildə dəstək verəcəklər.

-Cənab Prezident, bu yaxınlarda münaqişə zonasında bəzi toqquşmalar baş vermişdir. Nə üçün oradakı vəziyyət bu qədər gərgindir, Azərbaycan və Ermənistan arasında açıq hərbi əməliyyatların başlanması ehtimalı varmı?

İLHAM ƏLİYEV: Bu münaqişə artıq iyirmi ilə yaxındır davam edir. 1994-cü ildən bəri biz atəşkəs rejimindəyik, lakin hələ ki, sülhə nail olunmayıbdır. Bəzi ərazilərdə təmas xətti çox yaxındır və şübhəsiz ki, baş verən bu toqquşmalar narahatlıq doğurur. Lakin bəzən bu toqquşmaların qarşısını almaq çox çətindir, çünki münaqişə hələ də həll olunmamış qalır. Təbii ki, biz bu toqquşmaların baş verməsindən təəssüf edirik. Bunlar insan itkisinə və tələfatlara səbəb olur. Bununla belə, bu, reallıqdır. Reallıq budur ki, münaqişə hələ də həll edilməyibdir. Bəziləri güman edə bilər ki, münaqişə dondurulub, lakin bu, belə deyildir. Bu münaqişə özündə təhlükə daşıyır və regionda potensial qeyri-sabitliyinin əsas amilidir. Təbii ki, əgər münaqişənin sülh yolu ilə həlli tapılarsa, Azərbaycanın bütün əraziləri azad edilərsə və qaçqın-köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıtmaq imkanı olarsa, onda regionda sülh bərqərar olar. Bu mərhələdə hər iki tərəf vəziyyəti nəzarətdə saxlamalıdır ki, toqquşmalar genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara çevrilməsin. Lakin regionda vəziyyətin təhlükəli inkişafı istisna olunmur. Çünki danışıqlar heç bir nəticə vermədən 14 il davam edirsə, əgər Ermənistan tərəfi konstruktiv mövqe nümayiş etdirmirsə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının və Baş Məclisinin qətnamələrinə uyğun davranmırsa, Azərbaycan torpaqlarını qanunsuz olaraq işğal altında saxlamağa davam edirsə, istənilən hal baş verə bilər. Bununla belə, Azərbaycan sülh prosesinə sadiqdir. Bizim uzun illər danışıqlar prosesində iştirakımız bu münaqişənin yeganə həlli yolunun sülh danışıqları olduğunu hesab etdiyimizə dəlalət edən bir işarədir.

TARYA HALONEN: Cavab çox nikbin olacaqdır. Çünki hesab edirəm, Finlandiyada buna bənzər təcrübəmiz var və Azərbaycan üçün çox faydalı ola bilər. Azərbaycanın enerji daşıyıcılarının hasilatı və nəqli üçün böyük ehtiyatları var. Bizim isə enerji ehtiyatlarımız olmasa da, bu sahədə böyük iş təcrübəmiz var. Düşünürəm ki, artıq energetika sektorunda bizim ilk belə əyani təcrübəmiz var və biz bu sahədə çox irəliləmişik, müasir texnologiyalara sahibik və bu istiqamətdə var gücümüzlə çalışırıq. Ümid edirəm ki, enerji sektoru gələcəkdə daha geniş əhatə olunacaqdır.

Burada bir sıra digər məsələlər də vardır. Məsələn, biz bilirik ki, enerji sektoru ilə bağlı əsas məsələlərdən biri də ekologiyadır. Biz bu sahədə təcrübəmizi və məlumatları bölüşməyə hazırıq. Mən, eyni zamanda, Baltik dənizi əməkdaşlığı haqqında məlumat vermişəm. Hesab edirəm ki, ekologiya sahəsində fəaliyyət göstərən bəzi şirkətlərimiz ölkənizin bu sahəyə cavabdeh olan qurumları ilə əməkdaşlıq edə bilər. Bizim bəzi sazişlərimiz mövcuddur, lakin bir sıra digər ikitərəfli müqavilələrə ehtiyacımız var. Biz bu sazişlərə müsbət yanaşırıq və bu istiqamətdə işlərimizi davam etdiririk. Düşünürəm ki, bizim xarici ticarət və inkişaf naziri cənab Vyayryunen Azərbaycana səfər etməyə ciddi hazırlaşır və ümid edirəm ki, biz dövlət səviyyəsində də tezliklə irəliyə doğru müəyyən addımlar atacağıq. Bazar iqtisadiyyatı bazar iqtisadiyyatıdır və biz həmçinin hər iki tərəfin geniş əməkdaşlığa can atan şirkətlərinin maraqlarına da güvənirik.

İLHAM ƏLİYEV: Biz bu məsələni geniş müzakirə etdik və qarşılıqlı sərmayə qoyuluşlarını təqdir etdiyimizə dair ortaq fikir irəli sürdük. Azərbaycanın indiki inkişaf mərhələsində biz öz maliyyə imkanlarımızla artıq qonşu ölkələrdə müxtəlif infrastruktur layihələrində iştirak edirik. Son ilyarım ərzində Azərbaycanın ölkədən kənarda qoyduğu sərmayələrin ümumi məbləği, ən azı, 2,5 milyard dollar olubdur. Beləliklə, biz müxtəlif yerlərdə sərmayə qoyuluşu imkanlarını ciddi şəkildə araşdırırıq. Eyni zamanda, Azərbaycanda da sərmayə qoyuluşu üçün yaxşı mühit var. Azərbaycan adambaşına düşən birbaşa xarici sərmayələrin həcmi baxımından regionda lider ölkədir. Bütün sərmayələr müvafiq qaydada qanunla qorunur. İndiyədək Azərbaycanda hökumət və iri sərmayədarlar arasında heç bir mübahisə baş verməmişdir.

Eyni zamanda, mən xanım Prezidenti ölkəmizdə bu il 6 milyard dollardan artıq olacaq dövlət sərmayə proqramı haqqında məlumatlandırdım. Bu layihələr həyatımızın bütün sahələrini əhatə edəcək və mən Finlandiya şirkətlərini bu layihələrdə iştirak etməyə dəvət etdim. Ona görə ki, Finlandiya şirkətlərinin böyük nüfuzu, peşəkar səviyyələri və fəaliyyəti var. Artıq bizim Finlandiya şirkətləri ilə yaxşı iş təcrübəmiz var, xüsusilə də ölkəmizdə elektrik stansiyalarının tikintisində. Şübhəsiz ki, iqtisadi əməkdaşlıq daha da geniş ola bilər və bu gün nümayəndə heyətlərimizin üzvləri nəyin edilə biləcəyi haqqında fikir mübadiləsi aparmaq imkanı əldə etdilər.

-Cənab Prezident, ölkənizdə oktyabr ayında prezident seçkiləri keçiriləcəkdir. Ötən illərdə seçkilərin ədalətli keçirilmədiyi haqda bəzi ittihamlar səslənibdir. Qarşıdakı seçkilərdə bu məsələlər öz həllini necə tapacaqdır?

İLHAM ƏLİYEV: Bizim bölgə barədə belə ittihamlar vaxtaşırı səslənir. Lakin Azərbaycanda keçirilən son seçkilərin nəticələri xalqın iradəsini və real vəziyyəti yüz faiz özündə əks etdiribdir. Bu, həm 2003-cü ildəki prezident seçkilərində, həm də 2005-ci ildə parlament seçkilərində belə olubdur. Əgər xatırlayırsınızsa, 2005-ci ildə bizim bölgədəki parlament seçkilərinə maraq çox böyük idi, xüsusilə də qonşu ölkələrdə inqilabi ssenarilərin həyata keçirilməsindən sonra. Bəziləri elə düşünürdü ki, bu inqilabi ssenarilər hər yerdə baş tutacaqdır. Lakin, bu Azərbaycanda baş vermədi. Əsasən də ona görə ki, istər daxili, istərsə də xarici olmasından asılı olmayaraq, xalq həmin qüvvələri dəstəkləmədi. 2005-ci ildə beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən keçirilən exit-poll aydın şəkildə göstərdi ki, açıqlanan rəsmi nəticələr exit-pollun nəticələri ilə, demək olar, tam üst-üstə düşdü və bu da seçkilərin tamamilə azad və ədalətli keçirilməsinin ən yaxşı sübutudur. Pozuntu hallarının baş verdiyi seçki dairələrində səsvermənin nəticələri ləğv edildi. Orada seçkilər yenidən təşkil edildi və bu da normal hal kimi qəbul olunubdur.

Beləliklə, biz qarşıdan gələn prezident seçkilərində heç bir problem və ya heç bir çətinliklər görmürük. Seçkilər azad və ədalətli keçiriləcəkdir. Biz beynəlxalq təşkilatları müşahidəçi qismində ölkəmizə dəvət edəcəyik. Əvvəlki təcrübəmizi nəzərə alaraq, gələcək müşahidəçilərdən yeganə xahişimiz odur ki, yalnız gördüklərini əks etdirsinlər. Ədalətli və qərəzsiz olsunlar və Cənubi Qafqazdakı müstəqil ölkələrə eyni bucaqdan yanaşmağa çalışsınlar. Çünki bəzən belə olmur. Xüsusilə yaxın keçmişdə Ermənistanda kütləvi saxtakarlıq, ordunun müdaxiləsi və 28 nəfərin qətlə yetirilməsi ilə müşayiət olunmuş, qeyri-azad və ədalətsiz keçirildiyi hesab edilən seçkilərə Qərbdə nə üçün göz yumulduğunun səbəbini biz bilmirik. Buna səbəb Ermənistanı bütün tənqidlərdən qoruyan güclü erməni diasporu ola bilər. Digər səbəblər də ola bilər. Lakin biz Cənubi Qafqazda, qonşu ölkələrdə nə baş verdiyini bilirik. Azərbaycana qarşı, xüsusilə də demokratikləşmə prosesləri ilə bağlı, digər ölkələrlə müqayisədə fərqli münasibət görürüksə, şübhəsiz, bu, çox təəssüfedici haldır. Bir daha əminəm ki, seçkilər yaxşı keçəcək, biz müşahidəçiləri dəvət edəcəyik. Lakin müşahidələr və bu müşahidələrə dair hesabatlar qabaqcadan formalaşmış seçki fikirləri ilə yox, ədalətli və qərəzsiz olmalıdır. Amma təəssüf ki, biz ötən zamanlarda bunun şahidi olmuşuq.

TARYA HALONEN: Həmkarımın fikirlərinə onu əlavə etmək istərdim ki, qarşıda gələn prezident seçkiləri bizim danışıqlarımızın mövzusu olubdur. Dəvətlərin gələcəyini eşitməkdən çox məmnun oldum və ümid edirəm ki, bunlar erkən dəvətlər olacaqdır.