Fevralın 26-da Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı Bakı ofisinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Respublikasının seçki məcəlləsinin yeni layihəsinin müzakirəsinə həsr olunmuş ikigünlük elmi-praktik konfrans başlanmışdır. Konfransın işində Prezidentin İcra Aparatının, Milli Məclisin, siyasi partiyaların, qeyri-hökumət təşkilatların, eləcə də Bakıda akkreditə olunmuş səfirliklərin və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri iştirak edirlər. 

Açılışdan əvvəl ATƏT-in Bakı ofisinin rəhbəri Piter Burhard konfransın Xocalı faciəsinin 11-ci ildönümünə təsadüf etdiyini bildirdi və faciə qurbanlarının xatirəsini bir dəqiqəlik sükutla anmağı təklif etdi.

Sonra Piter Burhard tədbir iştirakçılarını konfransın reqlamenti və proqramı ilə tanış etdi. O dedi ki, ATƏT-in Bakı ofisi Seçki Sistemi üzrə Beynəlxalq Fondun yardımı ilə bu tədbiri keçirməklə Milli Məclisin yaz sessiyasında müzakirə olunacaq və qəbul ediləcək Seçki Məcəlləsinin müzakirəsini və onun nəticələrini geniş ictimaiyyətə çatdırmaq niyyətindədir. Piter Burhardın sözlərinə görə, azad və ədalətli seçkiləri təmin etmək üçün hazırlanmış bu sənəd tamamilə müstəqil seçki kampaniyasının və ən əsası - ölkənin siyasi həyatının və demokratik cəmiyyət quruculuğunun bir hissəsidir.

ATƏT-in bu məsələlərdə fəallıq göstərməsinə gəldikdə isə, ofisin rəhbəri dedi ki, şəffaf və ədalətli seçkilərin keçirilməsi bu təşkilatın əsas prinsiplərindən biridir. O, Seçki Məcəlləsi layihəsinin dövlət mətbuatında dərc olunmasına yüksək qiymət verərək, sənədin geniş ictimaiyyətə çatdırılması üçün bunun mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyini vurğuladı və beynəlxalq təşkilatlar adından Azərbaycan rəhbərliyinə təşəkkür etdi.

Sonra Seçki Sistemi üzrə Beynəlxalq Fondun (İFES) eksperti xanım Berit Lindeman seçki qanununa dair beynəlxalq standartlarla əlaqədar məruzə etdi. O bildirdi ki, beynəlxalq standartlara uyğun azad və ədalətli seçkiləri təmin edən hər hansı bir sənəd nə qədər mükəmməl olsa da, şəffaf və demokratik seçkilərin keçirilməsi üçün ən böyük meyar cəmiyyətdə mövcud olan konsensusdur. Bunun üçün isə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri - siyasi partiyalar, ictimai təşkilatlar arasında normal dialoqun təşkil olunmasının xüsusi əhəmiyyəti var. Beynəlxalq təşkilatların hər hansı bir ölkədə azad və ədalətli seçkilərin təmin olunmasına mühüm diqqət yetirməsinin əsas səbəbləri BMT-nin İnsan Hüquqları Bəyannaməsində öz əksini tapmışdır.

Daha sonra xanım Lindeman qeyd etdi ki, beynəlxalq standartlar tətbiq olunarkən, seçki qanunvericiliyi hazırlanan ölkənin konkret şəraiti, tarixi və siyasi ənənələri nəzərə alınmalıdır. O, xüsusi vurğuladı ki, Avropa Şurasının Venesiya Komissiyasının və İFES-in ekspertləri Seçki Məcəlləsinin layihəsini beynəlxalq və Avropa standartlarına uyğun hesab edirlər. Natiq habelə seçki qanunvericiliyinin universal məcəllə və yaxud ayrı-ayrı konkret qanun layihələri şəklində qəbul olunması məsələlərinə də toxundu. O bildirdi ki, Azərbaycanda indiyədək keçirilmiş seçkilərdə əldə olunmuş təcrübə və prezident, parlament, bələdiyyə seçkiləri haqqında əvvəllər hazırlanmış qanunvericilik aktları yeni sənədin - Seçki Məcəlləsinin yaradılmasına və bu sənədin təkmil variantda işlənilməsini təmin etmişdir. Layihədə seçki qanunvericiliyinin beynəlxalq standartlara uyğun əsas prinsipləri - fundamental və bərabərlik prinsipləri öz əksini tapmışdır.

İFES-in eksperti xüsusi olaraq vurğuladı ki, Seçki Məcəlləsinin layihəsi digər vacib cəhətləri də özündə əks etdirir. Belə ki, seçkilər zamanı səsvermənin ilkin və son nəticələrinin vaxtında elan edilməsi, seçicilərin siyahılarının tərtib olunması, namizədlərin qeydə alınması məsələləri beynəlxalq standartlara, o cümlədən Avropa standartlarına tamamilə uyğundur. Avropa Şurası Venesiya Komissiyasının əsas tövsiyələrindən biri - siyasi partiyaların nümayəndələrinin Mərkəzi Seçki Komissiyasında təmsil olunması prinsipləri layihədə öz əksini tapmışdır. Belə ki, bu komissiyada ölkədə fəaliyyət göstərən və parlamentdə təmsil olunmuş siyasi partiyaların nümayəndələri iştirak edəcəklər. Nəhayət, ən vacib məsələlərdən biri - səmərəli apellyasiya sisteminin tətbiq olunması da layihədə öz ifadəsini tapmışdır.

Məruzədən sonra konfrans iştirakçıları xanım Berit Lindemana suallarla müraciət etdilər. Seçki Məcəlləsinin ayrı-ayrı qanunvericilik aktlarına nisbətən daha mürəkkəb sənəd olmasına dair suallara cavab verən İFES-in eksperti söylədi ki, 185 səhifədən ibarət məcəllə ümumi şəkildə tətbiq olunsa da, prezident, parlament, bələdiyyə seçkiləri üzrə fəaliyyət göstərən müxtəlif komissiyalar bu mürəkkəbliyi aradan qaldırır. Müxalifət partiyalarını təmsil edən Araz Əlizadənin parlamentdə təmsil olunmayan siyasi partiyaların nümayəndələrinin Mərkəzi Seçki Komissiyasında iştirakına dair sualına cavabında xanım Lindeman dedi ki, bu, beynəlxalq standartlara tam uyğundur.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının qanunvericilik və hüquq ekspertizası məsələləri şöbəsinin müdiri Şahin Əliyev öz çıxışında bildirdi ki, Seçki Məcəlləsinin layihəsi heç də mürəkkəb deyildir. Seçki prosesləri isə o qədər mürəkkəbdir ki, bu prosesləri tənzimləyən qanun tam əhatəli və mükəmməl olmalıdır. Şübhəsiz ki, 5-6 səhifədən ibarət sənəd seçki kimi mürəkkəb prosesi tənzimləyə bilməz. O, təəssüflə vurğuladı ki, ölkənin idarə olunmasında iştirak etmək istəyən bəzi insanlar seçki prosesini tam dərk edə bilmir və qanunu anlamaq onlar üçün çətindir. Belələri öz üzərində çalışmalıdırlar ki, seçki prosesində yüksək səviyyədə iştirak edə bilsinlər.

Şahin Əliyev layihənin sadələşdirilmiş və mükəmməl olduğunu bildirərək söylədi ki, burada göstərilən normalara dəqiq riayət olunması seçki prosesinin yüksək səviyyədə keçirilməsini təmin edəcəkdir. O, bəzi siyasi partiyaların nümayəndələrinin Mərkəzi Seçki Komissiyasının parlamentdə təmsil edilən siyasi partiyaların üzvlərindən təşkilinə dair fikirlərinə münasibət bildirərək, onları öz səlahiyyətlərinə aid olmayan suallarla müraciət etməməyə çağıraraq dedi: “Hesab etmirəm ki, ölkənin varlığını təmin edən seçkilər sadə və bəsit yolla həyata keçirilməlidir.

ATƏT-in Bakı bürosunun rəhbəri Piter Burhard da konfrans iştirakçılarını müzakirə olunan layihəyə aid suallar verməyə səslədi.

ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun seçki məsələləri üzrə baş eksperti Nikolay Vulçanov bu təşkilat ilə Azərbaycanın hakimiyyət orqanları arasında əməkdaşlığın 6 illik tarixi olduğunu vurğulayaraq dedi ki, beynəlxalq təşkilatların tövsiyələri ölkənin qanunvericilik orqanı üçün məcburi xarakter daşımır. O, eyni zamanda, dövlət orqanlarının beynəlxalq qurumlarla demokratik və açıq şəkildə müzakirələr aparmasını və sovet dövründən miras qalmış qanunvericiliyin əsaslı surətdə yenidən, dünya standartlarına uyğun işlənilməsi sahəsindəki səylərini yüksək qiymətləndirdi. Nikolay Vulçanov Seçki Məcəlləsi layihəsinin əvvəlki seçki qanunları ilə müqayisədə xeyli təkmil olduğunu vurğulayaraq dedi: “O ki qaldı yeni layihənin səviyyəsinə, deməliyəm ki, dünyada mövcud olan qanunların heç biri ideal səviyyədə deyildir”.

Müzakirələrdə çıxış edənlər siyasi partiyaların, ictimai təşkilatların seçki prosesində əməkdaşlığının vacibliyini bildirdilər. Vurğulandı ki, Mərkəzi Seçki Komissiyasının təşkil edilməsi prinsipi hələ 2000-ci ildə ATƏT tərəfindən təqdim olunmuşdu. Azərbaycan hökuməti beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq ruhunda seçki sahəsində islahatların keçirilməsinin zəruriliyini nəzərə alaraq, bu təklifi qəbul etmişdi. Lakin bəzi müxalifət partiyaları bu təklifi rədd etmişdi. Bildirildi ki, Seçki Məcəlləsi üzərində iş bir ildən artıqdır davam edir. Bu müddətdə seçki komissiyalarının təşkilinə dair təklif yalnız İFES təşkilatı tərəfindən verilmişdir. Xüsusi olaraq vurğulandı ki, ekspertlər bu komissiyaların təşkili barədə heç bir beynəlxalq standartın mövcud olmadığını etiraf edirlər.

Konfrans iştirakçılarının əksəriyyətinin fikrincə, müzakirə olunan layihə ötən il keçirilmiş referendum nəticəsində Konstitusiyaya edilmiş dəyişikliklərə uyğundur. Təqdim edilmiş əlavə təkliflər fevralın 28-də beynəlxalq ekspertlərin iştirakı ilə yenidən araşdırılacaq və lazım gələrsə, layihədə öz əksini tapacaqdır.

Beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri layihədə əlavə dəyişikliklər ediləcəyindən məmnun olduqlarını bildirərək dedilər ki, sənədin daha mükəmməl formada qəbul olunması üçün onlar da öz səylərini əsirgəməyəcəklər.

Konfransın işində Prezidentin İcra Aparatının şöbə müdirləri Əli Həsənov, Fuad Ələsgərov, Milli Məclis Aparatının rəhbəri Səfa Mirzəyev, digər rəsmi şəxslər iştirak edirdilər.

Fevralın 27-də konfrans öz işini davam etdirəcəkdir.