Bakı, 21 noyabr, AZƏRTAC

ABŞ Konqresinin sponsorluq etdiyi “Azadlıq” radiostansiyası öz saytında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin bu yaxınlarda Avropa İttifaqının Şərq Tərəfdaşlığı üzrə xüsusi nümayəndəsi Dirk Şubelin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşdə çıxışına Xankəndidə səslənmiş şərhlərə həsr olunmuş material dərc edib. Ekspertlər cəmiyyəti Prezidentin hər bir sözünü KİV-də və sosial şəbəkələrdə ətraflı təhlil etdiyinə görə, hesab edirik ki, burada dövlət başçısının çıxışından sitatları yenidən xatırlatmağa ehtiyac yoxdur.

Yuxarıda adı çəkilən radiostansiya tərəfindən “Stepanakertin etnik erməni rəhbərliyi Azərbaycan ilə vasitəçilərsiz danışmaq ideyasını rədd edir” kimi başlıq verilmiş məqalədə (https://www.rferl.org/a/nagorno-karabak-armenia-azerbaijan-talks-babayan/32137435.html) əvvəlcə saytın “ayrılmağa [breakaway] çalışan Dağlıq Qarabağ regionunun de-fakto xarici işlər naziri” kimi təqdim etdiyi Xankəndi sakini David Babayanın, bir qədər sonra isə auditoriyaya “Dağlıq Qarabağın de-fakto baş naziri” kimi təqdim edilən, əslində Kremlin “gədə” kimi göndərdiyi Ruben Vardanyanın sözləri sitat gətirilir.

Onların söylədiyi şərhlərin mahiyyətinə keçməzdən əvvəl materialın müəllifi Karlen Aslanyanın (təəccüblənməyə dəyərmi!) “knyaz səxavəti” ilə bu iki personajı mükafatlandırdığı “reqaliyaları” bir kənara ataq. Onlar heç də “rəsmi şəxslər” deyil - istər de-yure, istərsə də de-fakto. Mətbəədə istənilən vəzifə yazılmış vizit vərəqini sifariş vermək olar. İstəsəniz, “Fransa Kralı” və ya “Korsika Respublikasının Prezidenti” vəzifəsini də göstərmək olar. Ümumiyyətlə, “de-fakto” nazir və baş nazir olmur. Ya sən nazirsən və səni bu qisimdə tanıyırlar, ya da yox - “bir qədər hamilə” olmadığı kimi. Bunlardan birincisini, onun konstitusiyaya zidd fəaliyyətinə baxmayaraq, doğum faktına görə müəyyən mənada “Qarabağ sakini” adlandırmaq olar, ikincisi isə hətta bu imtiyaza da uyğun gəlmir, yol azıb gəlmiş adi qastrolyor kimi qalır (tutulub saxlanana, məhv edilənə və ya könüllü şəkildə çıxıb gedənə qədər). Buna görə də jurnalistə və onun nəşrinə israrla məsləhət görürük ki, bu iki şəxsə “rəsmi şəxslər” kostyumu geyindirməyə çalışmasınlar.

İndi isə məsələnin mahiyyətinə keçək. İki il bundan əvvəl Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri erməni qoşunlarını darmadağın etdi və öz tarixinə şanlı qələbə səhifəsini yazdı. 2020-ci il noyabrın 8-də Prezident İlham Əliyev Azərbaycan xalqının 28 il yarım gözlədiyi sözləri söylədi, ertəsi gün Şuşa üzərində dalğalanan Azərbaycan bayrağının çoxdan gözlənilən və unudulmaz videokadrları yarandı, xoşbəxt döyüşçülərimiz Azərbaycanın tarix və mədəniyyət beşiyinin azad edilməsi haqqında raport verdilər. Sonrakı saatlarda nələr baş verdiyini hamı çox yaxşı xatırlayır. Bizim döyüşçülərin hansı istiqamətdə enməyə başladıqları hamımızın, həmçinin ermənilərin özlərinin də, o cümlədən “azacıq nazir” olan David Babayanın da yadında olmalıdır, Xankəndi şəhərinin necə boşaldığını xatırlayırıq, bu gün birdən-birə cəsarətlənmiş Babayanın o vaxt bəlkə də qorxaqcasına qaçdığı şosedə yaranmış tıxacları, daha sonra Robert Koçaryanın Vladimir Poznerə verdiyi müsahibəni, həmin müsahibədə bir faktı etiraf etməsini də xatırlayırıq ki, o vaxt Putin məsələyə müdaxilə etməsəydi, bütünlüklə Qarabağ üzərində hərbi nəzarət Azərbaycana keçərdi. Yeri gəlmişkən, bu etirafı erməni banditlərin keçmiş başçısı Samvel Babayan etmişdi. Bunu hamı bilir. Bir fakt barədə polemika etməyə dəyməz ki, ermənilər döyüş meydanında tamamilə darmadağın edilmişdi və yalnız Rusiyanın işə qarışması David Babayanın öz evlərinə qaçan həmyerlilərinin, o cümlədən əlləri və vicdanı ləkəli yaraqlıların şərəfsiz şəkildə öz evlərinə qayıtmasına şərait yaratdı.

Lakin həmin “de-fakto” David Babayan iki il bundan əvvəlki hadisələri nədənsə çox tez unudub. O vaxt qorxudan dizləri titrəyən, mühafizəçilərin arxasında gizlənərək şəhərə qayıtmış həmin Babayan bu gün birdən-birə cəsarətlənib, ona və həmqəbilələrinə öz valideynlərinin torpağında onlar üçün mümkün olan yeganə statusla - Azərbaycan Respublikasının tamdəyərli vətəndaşları statusu ilə yaşamağı davam etdirməyi təklif edən müzəffər Prezidentlə davakar tərzdə danışmağı özünə rəva bilir.

Əslində, Qarabağ erməniləri belə səxavətli təklifə layiq deyillər, çünki ermənilər 1828-ci ildən “İrəvan quberniyası” adlanan ərazidə bircə azərbaycanlının da qalmasına imkan verməyiblər. Lakin Azərbaycan dövlətinin siyasətini bu dövlətin başçısı müəyyən edir və Qarabağ ermənilərinin bəxti gətirib ki, o, bu dərəcədə genişürəklidir. Seçilmiş kurs erməni millətindən olan şəxslərin bütün vətəndaşlıq hüquqlarını - bütün başqa etnik qrupların istifadə etdiyi, bu gün Azərbaycan dövlətinin və bizim hər birimizin qoruduğu hüquqları təmin edir.

Lakin bundan ötrü əvvəlcə bu lütfkarlığı qəbul etmək, təklifi qəbul etmək və bütün inciklikləri keçmişdə qoyaraq yeni səhifə başlamaq lazımdır. Təşəkkür etmək lazım deyil, ehtiyac yoxdur. Lakin heç olmasa hələlik sizə təklif olunanı qəbul edin. Əgər Xankəndidə özbaşına tutduqları kabinetlərdə kimsə hesab edirsə ki, dövlət başçısı onların nazı ilə çox oynayacaq, belələrini növbəti dəfə peşmançılıq gözləyir. Prezident İlham Əliyev Praqada Azərbaycan telekanallarına müsahibəsində Qarabağda Azərbaycanın vətəndaşı kimi yaşamaq istəməyənləri nə gözlədiyini xatırladıb. Dövlət başçısı öz fikrini dəyişməyə adət etməyib. Bir dəfə dedi - belə də olacaq. Xoşunuz gəlir - götürün, gəlmir - özünüz bilin.

Bununla əlaqədar daha bir məqamı xatırlatmaq istəyirəm. Uzun işğal illərində ermənilər dəfələrlə deyiblər ki, ermənilərin və azərbaycanlıların birgə yaşaması “mümkün deyil”. Robert Koçaryan bir dəfə hətta bu iki xalqın “etnik uyuşmazlığı” barədə danışıb, onun həyat yoldaşı Bella Koçaryan isə İrəvanda qanköçürmə mərkəzinin açılış mərasimindəki çıxışında yalnız erməni qanından ibarət olan ayrıca qan bankı yaratmağı təklif edib. Onun sözlərinə görə, “erməni qanında spesifik genetik amillər var və ermənilərə yalnız erməni qanı köçürmək lazımdır”. İnsan nə dərəcədə ağıldankəm olmalıdır ki, leykositlərdə və eritrositlərdə etnik mənsubiyyət olmasını güman etsin. Belə bəyanatlara biz birmənalı şəkildə cavab vermişik: birgə yaşamaq mümkün olub-olmaması barədə qərarı siz qəbul edin, amma Xankəndidə biz yaşayacağıq - azərbaycanlılar! Tək yoxsa sizinlə birlikdə yaşayacağıq - bunu zaman göstərər.

Bu da bir eyham idi, o vaxt Ermənistanda bunu başa düşmədilər.

Ona görə də bu gün Qarabağ iqtisadi rayonunda rusiyalı sülhməramlılar kontingentinin yerləşdirilməsinin birinci (ehtimal ki, həm də sonuncu) müddətinin başa çatdığı gün yaxınlaşdıqca David Babayan kimiləri burada hansısa - mən “filan cür” vasitəçilik istəyirəm, Fransanı yanımda görmək istəyirəm, ATƏT-in Minsk qrupu buraya gəlsin, Bakı ilə təkbətək danışmaq istəmirəm - kimi şərtlər irəli sürmək əvəzinə öz gələcəyi barədə düşünməlidirlər. Sən kimsən ki, şərt qoyasan? Səninlə ümumiyyətlə heç kəs danışmayacaq, Ruben isə ümumiyyətlə qarabağlı deyil! Ondan ötrü yaxşısı budur çıxıb getsin, hələ gec deyil.

Qarabağ ermənilərindən kiminlə danışmaq məsələsi paytaxtda həll ediləcək. Bu şəxs Bakı ilə ünsiyyətdə sizin nümayəndəniz və sizinlə ünsiyyətdə Bakının nümayəndəsi olacaq. Ən başlıcası, yadda saxlayın - bu, “danışıqlar” deyil, kontakt, dialoq olacaq. Sırf şaquli dialoq! Əgər Xankəndidə yaşamağı davam etdirmək istəyirsinizsə, buna sevinin.

Axı hər iş normal gedirdi - əlaqə yaradılmışdı, dialoq nizamlanmışdı. Lakin məlum qüvvələr Ruben Vardanyanı Qarabağa göndərəndə ümid edirdilər ki, öz “Troya atı”nı tətbiq edə biliblər. Baş tutmadı! heç kəs və heç vaxt bu personajla danışmayacaq. Bu, qəti qərardır. Əgər azadlığının qədrini bilirsə çıxıb getsə yaxşıdır. Onsuz da, onun danışdıqları Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin bütöv bir maddəsinə uyğun gəlir, onun missiyasının cinayətkar xarakteri barədə isə danışmağa dəyməz.

Bir daha açıq-aydın deyirik: şərti yalnız Bakıdakı mərkəzi hökumət irəli sürə bilər! Bu şərtləri qəbul etmək, yoxsa başqa ölkədə xoşbəxtlik axtarmağa başlamaq lazım olması barədə qərarı siz qəbul edin. Azərbaycan boş sözlər danışmır. O, sizin nazınızla oynamayacaq. Bakı öz təklifini sonsuz müddətdə açıq saxlamayacaq. Vaxt gedir, bu vaxtı şıltaqlığa sərf etməyinizi məsləhət görmürük. Əgər bu fürsəti əldən versəniz, onun nəticələrinə görə bütün məsuliyyət erməni tərəfin üzərinə düşəcək.