Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

MƏDƏNİYYƏT

“Ebru” – su və torpağın vəhdətindən yaranan sənət

Bakı, 8 dekabr, AZƏRTAC

Ölkəmizin mədəniyyəti zəngin və çoxşaxəlidir, onun tərkibində əsas yeri təsviri incəsənət tutur. Təsviri incəsənətin ən qeyri-adi texnikalarından biri “ebru” sənətidir. Onun mahiyyəti xüsusi hazırlanmış suyun səthinə boya damcıları tökməklə rəsmin formalaşdırılmasındadır. Sonra təsvir parça, keramika və ya kağız üzərinə köçürülür. Nəticədə unikal əsər yaranır və bu əsəri təkrarlamaq qeyri-mümkündür.

Bu fikirləri tədqiqatçı Vahid Şükürov Şərq ölkələrində yayılmış təkrarsız incəsənət növünə həsr olunmuş məqaləsində yazır.

AZƏRTAC məqaləni oxuculara təqdim edir.

X X X

“Ebru” sözünün mənşəyi bir neçə varianta malikdir. Lakin bir çox adlı-sanlı alimlər hesab edirlər ki, “ebru” fars sözü olan “ebri”dən əmələ gəlib və tərcümədə “bulud” deməkdir. “Ebru”nun vətəni Özbəkistan, İran və digər ölkələr hesab olunur. “Ebru” Osmanlı imperiyası dövründə geniş yayılıb. Türk ustaları bu texnikanı o dərəcədə dərin bilirdilər ki, onlar abstrakt və güllü naxışlarla yanaşı, real təsvirlər də yarada bilirdilər. Ustalar “ebru”nu öz mədəni kodlarına “yerləşdirməyi” bacarmış, günümüzədək onu qoruyub saxlaya bilmişlər. Bu gün də dünyada su üzərində rəsm çəkməyin mərkəzi Türkiyədir.

Osmanlı imperiyasında “ebru”nun yaranması tarixçəsi maraqlıdır. Məlumdur ki, Osmanlı imperiyasında mərmər kağız dövlət sənədləri, eləcə də rəsmi yazışmalar üçün əsas kimi götürülürdü. Bu, qiymətli kağızların saxtalaşdırılmasının qarşısını almaq məqsədilə, eləcə də gözəllik baxımından edilirdi. Çeklərdə, istiqrazlarda və əsginaslarda mürəkkəb naxışların bugünkü məntiqi bu prinsipə əsaslanıb. “Ebru” naxışları ilə veksellərə, kitab cildləmələrinə və Quranın səhifələrinə bədii tərtibat verilib. Hazırda mövcud olan ən qədim “ebru” nümunələri XVI əsrə aid edilir və “Topqapı” muzeyindədir, arzulayan hər kəs ona tamaşa edə bilər.

1792-1832-ci illərdə Osmanlı arxivində kitabın üz səhifəsi

“Ebru” naxışı əl izləri kimi unikaldır. İki eyni rəsmi yaratmaq qeyri-mümkündür. Hər təsvir həmişə bir-birindən seçiləcək, çünki rəsmi çəkmək üçün istifadə olunan su maye və dəyişkəndir. Klassik “ebru” texnologiyası bu yaxınlaradək ciddi şəkildə məxfi saxlanılırdı. Ustalar nəsillərdən-nəsillərə bu biliyi yalnız şagirdlərinə ötürürdülər.

“Ebru”nun yaradılmasında boyaların hazırlanması mühüm hissədir. Bundan ötrü əksər hallarda təbii piqmentlərdən istifadə olunur. Lil, duda, qurğuşun karbonatı, dəmir oksidi su ilə qarışdırılır, sonra üzərinə az miqdarda qaramalın ödü əlavə olunur. Qatılaşdırılmış su qalın kətan kimi istifadə olunur. Bundan ötrü suya qatılaşdırıcı - kəvən (latınca “Astralagus”) bitkisinin cövhəri qatılır. Suyun və məhlulun hazırlanmasında düzgün nisbətə riayət olunduqda şəkil çəkərkən arzulanan nəticəni əldə etmək mümkündür.

“Ebru”nun çəkilməsində istifadə olunan alətlər də maraqlıdır. Suyun səthinə çəkilən, daha dəqiq desək, boyanı suya “çırpan” fırçalar qızılgül gövdəsi və at tükündən hazırlanır. Belə materiallar təsadüfi seçilməyib. Çünki at tükü zəruri codluğa malikdir, bu səbəbdən də boya ustanın düşündüyü kimi paylanır. Fırçanın tutacağı qızılgülün gövdəsindən hazırlanır ki, bunun da sayəsində su ilə müntəzəm əlaqədə fırça görkəmini dəyişmir.

Rəqs edən boyaların rəsmə çevrilməsi prosesini sözlə təsvir etmək çətindir. Rəssam müxtəlif boyaları götürür, fırça ilə onları suyun üzərinə silkələyir. Boya damcıları suda həll olmur, suyun səthində qalır. Sonra rəssam bizi suda ehtiyatla hərəkət etdirərək boya damcılarını rəsmə çevirir. Boya damcılarının qeyri-adi rənglərə, naxışlara, nağıllardan süjetlərə çevrilməsini saatlarla izləmək olar.

Ölkəmizdə “ebru” ustalarından biri də gözəl əsərlər yaradan Sevinc Əliyevadır. Sevinc xanım sayəsində bu qədim sənət yaşamaqda davam edir. Sevinc xanım 7 ildən artıqdır ki, “ebru”nun incəliklərinin öyrənilməsi ilə məşğuldur. “Mən “ebru” ilə məşğul olmağa başlayanda onun dərinliklərini təsəvvür etmirdim. Vaxt keçdikcə texnika ilə yanaşı, mən “ebru” yaradıcılığının fəlsəfəsini də dərk etdim. “Ebru” mənə həyatı bütün təzahürləri, bütün gözəllikləri ilə sevməyi öyrətdi. Detalları sezməyi və xırdalıqlarda gözəlliyi görməyi öyrətdi. Mən özümü kəşf etdim, özümü tanıdım”, - deyə “ebru” ustası qeyd edir.

 

Sevinc Əliyevanın “ebru” işi

Öz yaradıcılıq yolundan danışan Sevinc xanım deyir: “Əvvəlcə bu, sadəcə maraq idi. Mən çox oxumuşam, metodikanı öyrənmişəm. “Ebru”nu yaradan ustaların necə işləmələrinə baxmışam. Usta Bekir Özsudan da çox şey öyrənmişəm. Bir dəfə mən qərara gəlib ona yazdım. O, dərhal cavab verdi, suallarımı cavablandıraraq, texnikanın bəzi sirlərini mənə açdı. Sonralar mən Türkiyəyə getdim. Öz müəllimim sayəsində “ebru” texnikasını öyrəndim və özüm dərs deməyə başladım. “Ebru” ustası Alparslan Babaoğlunun da adını çəkmək istərdim. Mən ondan öyrəndiklərimlə klassik texnikanın sirlərinə yiyələnmişəm. Bu iki insan mənim bu gözəl sənəti öyrənməyimdə böyük rol oynayıblar, buna görə onlara çox minnətdaram”.

“Ebru” özündə çoxlu müxtəlif elmləri birləşdirib. “Ebru” yaradıcıları, ilk növbədə, çox elmli, ziyalı insanlar olublar. “Ebru”nu yaratmaq üçün kimya və fizika kimi müxtəlif elmləri gözəl bilmək lazımdır.

Sevinc xanım deyir ki, “ebru” səbirdir. “Ebru” sənəti öyrənmək istəyən kəs, ilk növbədə, bu sənəti sevməlidir. İkincisi isə həddən artıq səbirli olmalıdır”, - deyə o vurğulayır.

Sevinc Əliyevanın “ebru” işi

Qeyd etmək lazımdır ki, “ebru” sənəti nəhəng psixoterapevtik effektə malikdir. “Ebru” harmoniyalaşdırır, sakitləşdirir, yaradıcılıq potensialının aşkarlanmasına imkan verir, eləcə də özünüifadə üçün şərait yaradır. “Ebru”nun müalicəvi potensialı kifayət qədər çoxdan aşkarlanıb. Bu qeyri-ənənəvi bədii texnikada işləmək valeh edir, cəlb edir və insanı xəyalən öz hisslərinə qapayır.

Sevinc Əliyevanın “ebru” işi

“Ebru”nu qısa müddət ərzində öyrənmək mümkün deyil. Buna bəzən bütöv ömür gedir. Sən axtarışda, öyrənmədə olursan. Hər dəfə sən daha yaxşı nəticə əldə etmək üçün sınayırsan. Demək olar ki, “ebru” sənə təkcə yaradıcılığının deyil, həm də özünün kamilləşməyində kömək edir. Bu sənin ömrü boyu öyrəndiyin yoldur!”, - deyə usta vurğulayır.

“Ebru”nun tarixindən danışarkən o faktı qeyd etmək maraqlı olardı ki, dahi şair Nizami Gəncəvi də öz əsərlərində bu yaradıcılığı xatırladır. O yazıb ki, ustalar suda şəkil çəkir, bu isə bir çox alimlərin hesab etdiyi kimi yalnız “ebru” sənətinə aid edilə bilər. Bu da öz növbəsində onu sübut edir ki, XII əsrdə bu sənət növü Azərbaycan ərazilərində də yaşayıb.

Sevinc Əliyevanın “ebru” işi

“Ebru” sakitləşdirir. “Ebru” sizin həyat tərzinizi və sizin həyat fəlsəfənizi dəyişir. Sizin həyata baxışınızı dəyişir. “Ebru” hər hansı vəziyyətdən çıxış yolunu tapmağı öyrədir”, - deyə Sevinc xanım “ebru” fəlsəfəsini təsvir edərkən deyir.

Sevinc Əliyeva - “ebru” ustası

Bu gün “ebru” sənəti müxtəlif yaşa, müxtəlif peşələrə, dinlərə və ideologiyalara sahib olan insanları birləşdirir. “Ebru” şəhərləri və ölkələri birləşdirən görünməz körpüdür, onları həqiqətən unikal sənətə ortaq sevgi telləri ilə bağlayır. Sevindirici haldır ki, bu gözəl sənət bizim ölkəmizdə də yaşayır. “Ebru” təcrübəsini keçən insan üçün bu, incə və dərin sənətdir ki, ondan sonra zərif və dərin füsunkarlıq hissi qalır.

 

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Ümumtəhsil məktəblərinin peşə təmayüllü siniflərində “Açıq qapı” günü keçirilib

Tehranda Rəşt-Astara dəmir yolunun çəkilməsi ilə bağlı məsələlər müzakirə olunacaq

Şuşa-Laçın yolunda maraqlı görüntü FOTO VİDEO

Misir və BƏƏ 35 milyard dollar dəyərində kurort tikmək üçün müqavilə imzalayıblar

Hüquq Akademiyası layihəsinin açılışı olub

Poltavada Xocalı soyqırımı qurbanları yad edilib

Lənkəranda baş verən qəzada piyada ölüb

“CINEMO” Mobil Film Festivalının qalibləri mükafatlandırılıb

ABŞ Maliyyə Nazirliyi bir sıra Rusiya banklarını yeni sanksiyalar paketinə daxil edib

Masallının Dico və Ulum kəndlərinə ilk dəfə elektrik enerjisi veriləcək

Tahir Gözəl: Avropada hamı “Qarabağ”a ehtiramla, heyranlıqla yanaşır

Sumqayıt şəhərinin Tarixi Muzeyində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi yad olunub

Elçin Əmirbəyov: Sülhün əldə olunması Ermənistanın siyasi iradəsindən asılıdır

Qurban Qurbanov: “Bayer”lə oyun "Qarabağ" üçün böyük təcrübədir

Milli Məclisin sədri Qətər Dövlətinin Şura Məclisinin sədr müavini ilə görüşüb

Xocalı soyqırımı qan yaddaşımızdır

Emin Əmrullayev Beyləqanda təmir edilən məktəbdə olub

Bakıda Küveytin Milli Günü qeyd olunub

Azərbaycan Texniki Universitetinin 2024-cü il üçün prioritet istiqamətlər üzrə Fəaliyyət Planı təsdiqlənib

Almaniyanın məşhur şirkətinin əməkdaşları AzTU-da seminar keçirib

Səfir: Küveytdən Azərbaycana turist axını sürətlə artıb

AzTU SAP Universitetlər Alyansına üzv oldu

Naxçıvanda "Aqrar könüllülük" proqramına start verilib

Səfir: Küveyt və Azərbaycan arasında beynəlxalq arenada bir çox məsələlərdə sıx əməkdaşlıq mövcuddur

Milli Məclisin sədri Maldiv Xalq Məclisinin və Şri-Lanka parlamentinin sədrləri ilə görüşüb

UNEC-in Zaqatala filialının tələbələri Xocalı faciəsi qurbanlarının xatirəsini yad ediblər

Maliyyə Monitorinqi Xidməti 15 illiyini qeyd edir

Rusiya XİN: Moskva KTMT-də iştirakının dondurulması ilə bağlı Ermənistandan əsaslandırıcı izahat gözləyir

Prezidentin səlahiyyətli nümayəndəsi Hərbi Hava və Hava Hücumundan Müdafiə birləşmə və hissələrində olub

Bakıda "Ənənəvi yapon qılınc döyüşü performansı” tədbiri keçirilib

Yalçın Rəfiyev: Küveyt Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini hər zaman dəstəkləyib

Milli Məclisin növbəti plenar iclası keçirilib

Xocalı soyqırımından bəhs edən yeni sayt yaradılıb

Xəzər dənizində zəlzələ olub

Balakəndə “Külə dönmüş arzular” tamaşası nümayiş olunub

Fransanın yürütdüyü siyasət sülh və təhlükəsizliyə qarşı zərbədir

ÜST: Avropa regionunda 1,2 milyon uşaq təcili peyvəndlənməlidir

Şərqşünaslıq İnstitutunda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Keniyanın Baş prokuroru "ASAN xidmət"də

Milli Kitabxanada Əli bəy Hüseynzadəyə həsr olunan kitab sərgisi açılıb

Ölkə ərazisində yağıntılı hava şəraiti müşahidə olunur

Konstitusiya Məhkəməsində yeni təyin olunmuş hakim Fikrət Məmmədov kollektivə təqdim edilib

Xocalı dəhşətini heç zaman unutmayacağıq

Ağdaş və İsmayıllı sakinləri odlu silahları polisə təhvil veriblər

Mateo Vituari: Azərbaycan ilə İtaliya universitetləri və şirkətlərinin sıx əməkdaşlığını müşahidə edirik

® “Nar”ın dəstəyi ilə “Şəkərbura Şou” olimpiya kubokunun finalı keçirilib

Bakı Təşəbbüs Qrupunun təşkilatçılığı ilə İstanbulda “Dekolonizasiya: İntibahın oyanışı” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçiriləcək VİDEO

Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda Xocalı soyqırımına həsr olunmuş anım tədbiri keçirilib

Muzey Mərkəzi bəstəkar Xəyyam Mirzəzadənin yaradıcılığına həsr olunmuş konsert-portret layihəsini təqdim edir

Premyer Liqa: “Kəpəz” vacib qələbə qazanıb

Qisasımız qiyamətə, torpaqlarımız mənfurlara qalmadı...

Tanınmış məşqçi Azərbaycan şahmatçıları ilə işləyəcək

Biləsuvarda yerin təkindən qanunsuz istifadə halı aşkarlanıb

Ağabəy Azərbaycani: Yetmişillik tibb təcrübəmi azad edilmiş ərazilərin sakinlərinə də tətbiq etmək istəyirəm

Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi Varşavada da anılıb

“Düşünən şagird” müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb

® Dünyaşöhrətli rol model Angela Pearl “Millionaire Concept Network” tərəfindən “Gold Member” seçildi

Asiya Parlament Assambleyasının 14-cü plenar sessiyası başa çatıb YENİLƏNİB

Biznes subyektlərinin nümayəndələri üçün məlumatlandırma görüşü keçirilib

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 30 iyul tarixli 273 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Dövlət və bələdiyyə tərəfindən yaradılan uşaq evləri sosial xidmət müəssisələrinin Nümunəvi Nizamnaməsi”ndə və 2020-ci il 30 iyul tarixli 274 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Dövlət və bələdiyyə tərəfindən yaradılan ailə tipli kiçik qrup evinin Nümunəvi Nizamnaməsi”ndə dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

“Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin fəaliyyətinin təmin edilməsi ilə bağlı bir sıra tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2023-cü il 17 noyabr tarixli 2356 nömrəli Fərmanının icrası ilə əlaqədar normativ hüquqi aktların kolliziyasının aradan qaldırılması məqsədilə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

“Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti Aparatının işçilərinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, maddi stimullaşdırılması məqsədilə Aparatın hesabına köçürülən büdcədənkənar vəsaitlərdən istifadə Qaydası”nın təsdiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 10 mart tarixli 86 nömrəli Qərarının ləğv edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Ombudsman: Aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı törətdiyi cinayətlərin izlərini üzə çıxarır

Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümünə həsr olunmuş dəyirmi masa keçirilib

Yüksək tribunalardan “humanizm” və “demokratiya”dan danışan Fransanın siyasətinin əsasında neokolonializm dayanır - ŞƏRH

Yeniyetmələr arasında ağırlıqqaldırma üzrə Azərbaycan birinciliyi start götürüb

Su çərşənbəsində bu ilin ilk “Tullantıları tinglərə dəyiş” aksiyası keçiriləcək

“MathCamp 2024” yaz düşərgəsinin növbəti mövsümünə start verilir

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİ ADMİNİSTRASİYASININ VƏTƏNDAŞ QƏBULU MƏRKƏZİNDƏ 2024-cü ilin mart ayında vətəndaşların qəbulu CƏDVƏLİ

Ədəbiyyat Muzeyində akademik Həmid Araslıya həsr olunan elmi sessiya

“Qarabağ”ın prezidenti: Avropanı təəccübləndirməyə çalışacağıq

Azərbaycan millisinin kapitanı: Bəzi komandalar "Qarabağ"dan çox şey öyrənməlidir

SOMDA-nın regional idarələrinin hərbi qulluqçuları qanvermə aksiyasında iştirak edib

Elm və təhsil naziri Beyləqanda vətəndaşlarla görüşüb

Nazir Məcnun Məmmədov Bərdədə vətəndaşları qəbul edib, fermerlərlə görüşüb

Türkiyənin “Bayraktar Akıncı” PUA-larının alınması ilə bağlı doqquz ölkə müqavilə bağlayıb

Tbilisidəki Cümə məscidində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Ov mövsümü başa çatır

Tailandın Kralı Maha Vaçiralonqkorndan

Peyvəndləmə qızılca və digər infeksion xəstəliklərə qarşı effektiv profilaktika üsuludur

® Azərbaycan Transxəzər marşrutu üzrə ən önəmli qovşaqlardan biri kimi müstəsna rola malikdir

“Neftçi”nin beş futbolçusu “Turan Tovuz”la matçı buraxacaq

Azərbaycanın turizm imkanları Hindistanda nümayiş olunur

Tailand Krallığının Baş naziri Settxa Txavisindən

AQTİ mütəxəssisləri xaricdə fəaliyyət göstərən qida obyektlərinin qiymətləndirilməsini davam etdirir

Tallində Xocalı soyqırımının ildönümü ilə əlaqədar anım tədbiri keçirilib VİDEO

Türkiyəni yanvarda 2 milyondan çox əcnəbi turist ziyarət edib

Güzəştli mənzil almaq adı ilə vətəndaşların pulunu ələ keçirən şəxs məsuliyyətə cəlb olunub

Azərbaycan xalqı Xocalı faciəsini unutmayacaq

“Dirçəliş” komandası “Breyn-rinq” intellektual oyununda iştirak edəcək

Mahmud Qurbanov: “Qarabağ”ın “Bayer”lə budəfəki dueldən qalib ayrılacağına inanıram

Dövlət Teatr Muzeyində tədbir: “Xocalıdan danış mənə!”

Polşalı nazir müavini: Azərbaycan icmasının Polşa cəmiyyətinə inteqrasiyası yüksək səviyyədədir

Aİ-nin çirkli pulların yuyulması ilə mübarizə bürosu Frankfurtda yerləşəcək

AzMİU tələbələri Qərbi Azərbaycanın 142 abidəsi ilə bağlı araşdırmalarda iştirak ediblər

BMU tələbələrinin layihələrindən ibarət sərgi-təqdimat keçirilib

Aİ-nin yeni sanksiyalar paketinə Türkiyə və Qazaxıstan şirkətləri də daxildir

Türkiyə Respublikasının 11-ci Prezidenti Abdullah Güldən

Narkomanlığa və Narkotik Vasitələrin Qanunsuz Dövriyyəsinə Qarşı Mübarizə üzrə Dövlət Komissiyasının 2024-cü ilə dair İş Planı təsdiq edilib

Sloveniya Respublikasının Lyublyana şəhərinin meri Zoran Yankoviçdən