Avropa Şurasının Venesiya Komissiyası ilə birlikdə təşkil edilmiş konfransda Prezidentin İcra Aparatının şöbə müdirləri Fuad Ələsgərov və Şahin Əliyev, Milli Məclis Aparatının rəhbəri Səfa Mirzəyev, Ali Məhkəmənin sədri Ramiz Rzayev, ədliyyə nazirinin müavini Vilayət Zahidov, insan hüquqları üzrə müvəkkil-Ombudsman Elmira Süleymanova, Apelyasiya Məhkəməsinin sədr əvəzi İnqilab Nəsirov, hakimlər, Bakı Dövlət Universitetinin hüquqşünas alimləri, Venesiya Komissiyasının katibi Canni Bukikkio, komissiya tərəfindən ekspert kimi cəlb olunmuş Macarıstan Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi Andraş Braqyova, habelə Rusiya Federasiyası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimləri Gennadi Jilin və Qadis Hacıyev, Belçika Arbitraj Məhkəməsinin Baş katibi Pyerfeliçe Pratisi, Reqensburq Universitetinin professoru Rayner Arnold və Almaniya Federativ Respublikası Konstitusya Məhkəməsinin müşaviri Oliver Klayn iştirak edirlər.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin sədri Fərhad Abdullayev konfransı açaraq, dedi ki, Venesiya Komissiyası ilə əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilən birgə tədbirlər artıq ənənəyə çevrilmişdir. Komissiya son on il ərzində Azəbaycan Respublikası qanunvericiliyinin, xüsusilə də konstitusiya qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsinə köməyini əsirgəməmşdir. O, Venesiya komissiyasının katibi Canni Bukikkioya faydalı əməkdaşlığa və konfransda iştirakına görə təşəkkürünü bildirdi.

F.Abdullayev vurğuladı ki, müasir dövrdə beynəlxalq və milli hüquq arasında əlaqələr getdikcə daha da intensivləşir, ölkələrin, xüsusilə də Avropa ailəsi dövlətlərinin hüquq sistemləri bir-birinə daha da yaxınlaşır. Belə bir şəraitdə hüququn müxtəlif təsisatları arasında əlaqələrdə yaranan problemləri müzakirə etmək, müxtəlif məsələlərə dair fikir və təcrübə mübadiləsi aparmaq milli hüquq sistemlərinin səmərəli fəaliyyəti üçün zəruri şərtə çevrilmişdir.

Ayrı-ayrı dövlətlərin hüquq sistemində konstitusiya nəzarəti orqanlarının xüsusi mövqeyi, özünəməxsus təyinatı və funksiyaları var. Konstitusiya nəzarəti orqanları obrazlı şəkildə “hüquqi dövlətdə hakimiyyət qolları arasında arbitr” adlandırılır. Xüsusilə ayrı-ayrı dövlət hakimiyyəti orqanları arasında yaranmış müxtəlif mübahisələri həll edərkən konstitusiya nəzarəti orqanları barışdırıcı tərəf, cəmiyyətdə və dövlətdə siyasi sabitliyin təminatçısı, konstitusiyalı quruluşun qoruyucusu kimi çıxış edir.

X X X

Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 1998-ci ildən fəaliyyət göstərdiyini xatırladan F.Abdullayev dedi ki, ölkəmizdə demokratik dəyərlərə və hüquqi dövlət prinsiplərinə söykənən yeni sistem quruculuğu, həyata keçirilən irimiqyaslı hüquq islahatları, Azərbaycanın beynəlxalq birliyə sürətlə inteqrasiyası, digər dövlət orqanları ilə yanaşı, Konstitusiya Məhkəməsi qarşısında da bir sıra vəzifələr qoymuşdur. Ölkəmizdə konstitusiya nəzarəti təsisatı həm konstitusiya nəzarətinin

obyektinə daxil olan aktların, həm də müraciət hüququna malik subyektlərin dairəsinin genişlənməsi istiqamətində inkişaf etmişdir. 2002-ci il avqust ayının 24-də keçirilmiş referendumla Konstitusiyaya edilmiş əlavə və dəyişikliklərdən sonra Konstitusiya Məhkəməsinin səlahiyyətləri xeyli artmışdır. İndi nəzarətin yurisdiksiyasına normativ hüquqi aktların, məhkəmə və bələdiyyə aktlarının geniş spektri daxildir. Konstitusiya islahatlarından sonra Məhkəməyə müraciət etmək hüququna malik subyektlərin dairəsi də əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. 2004-cü il yanvarın 8-də “Konstitusiya Məhkəməsi haqqında” yeni Qanunun qüvvəyə minməsindən sonra isə Azərbaycanda ilk dəfə olaraq, konstitusiya şikayəti institutunun tətbiqinə başlanılmış, eləcə də Ombudsmana və məhkəmələrə Konstitusiya Məhkəməsinə bilavasitə müraciət etmək imkanları verilmişdir. Konstitusiya şikayəti institutunun tətbiqi Məhkəmənin fəaliyyətində özünü aydın şəkildə büruzə vermişdir. Üç ilə yaxın müddət ərzində yalnız fərdi şikayətlər əsasında 40-dan artıq qərar qəbul edilmişdir. Bu qərarlarda ərizəçilərin pozulmuş hüquq və azadlıqlarının bərpa olunması ilə yanaşı, hüququn müxtəlif sahələri üzrə Konstitusiya Məhkəməsinin hüquqi mövqeləri formalaşdırılmış, hüquq və azadlıqların səmərəli tətbiqinə yönəlmiş təminatlar sistemi təkmilləşdirilmişdir. Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının yüksək hüquqi qüvvəsi onun hüquqi mövqelərinə də şamil edilir. Bəzən isə bu hüquqi mövqelər müstəqil əhəmiyyət qazanaraq, təkcə konstitusiya işinin predmetini təşkil etmiş halda deyil, hüququn mənbəyi kimi, hüquq tətbiqetmə təcrübəsində rast gəlinən analoji hallara da şamil olunur. Bu mənada həmin qərarlar ümumi məhkəmələr üçün də əhəmiyyətli mənbə kimi çıxış edir və hüququn tətbiqi təcrübəsində istifadə olunur.

Eyni zamanda sədr təəssüflə vurğuladı ki, Konstitusiya Məhkəməsinə sorğu və müraciətlər vermək hüququ olan subyektlər son vaxtlar bundan çox passiv istifadə edirlər. Xüsusilə də Ali Məhkəmədən daxil olan sorğular çox azalmışdır. Halbuki, fərdi şikayətlər institutu yarananadək, bu mənada ən çox əməkdaşlıq edən subyekt məhz Ali Məhkəmə olmuşdur. Digər tərəfdən, bu orqanın verdiyi sorğular birbaşa məhkəmə təcrübəsindən irəli gəldiyi üçün daha əhəmiyyətli, praktik olur və cəmiyyət üçün daha çox maraq doğuran məsələləri əhatə edir.

X X X

Ümumiyyətlə, mücərrəd müraciətlər konkret müraciətlərə nisbətən daha geniş məsələləri əhatə etdiyinə görə, qeyd edilən subyektlərin bu işə fəal qoşulması nəinki Konstitusiya Məhkəməsinin işində, həm də ölkənin hüquq təcrübəsində müsbət nəticələrə səbəb ola bilərdi. Bundan əlavə, ümumi məhkəmələrin də öz icraatlarında olan işlərlə əlaqədar hüquq və azadlıqların həyata keçirilməsi məsələləri ilə bağlı Konstitusiyanın və qanunların şərh edilməsi haqqında müraciətlər vermək hüquqlarından fəal istifadə etmələri də yalnız ümumi işin xeyrinə olardı.

Konstitusiya Məhkəməsinin sədri ümid etdiyini bildirdi ki, konfrans çərçivəsində aparılan təcrübə və fikir mübadiləsi, diskussiyalar konstitusiya hüququnun müxtəlif sahələrini, xüsusilə də Konstitusiya Məhkəməsi ilə ümumi yurisdiksiyalı məhkəmələr arasında qarşılıqlı əlaqələrə dair maraqlı məqamları əhatə edəcəkdir.

Sonra çıxış edən Venesiya Komissiyasının sədri Canni Bukikkio Avropa və Amerikada konstitusiya məhkəmələrinin təşəkkülü və inkişaf tarixi, əsas fəaliyyət istiqamətləri, hüquqi statusu, demokratik prinsiplərin bərqərar olmasında rolu və s. barədə məlumat verdi. Təmsil etdiyi qurumla ölkəmizin Konstitusiya Məhkəməsi arasında əməkdaşlığın getdikcə genişləndiyini, işgüzar münasibətlərin formalaşdığını vurğulayan qonaq konfransın yüksək səviyyədə təşkilinə görə razılığını bildirdi. O, tədbirin səmərəli, işgüzar müzakirələr, fəal dialoq və diskussiya şəraitində keçəcəyinə əminliyini söylədi.

Konfransın ilk günü Macarıstan Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi Andraş Braqyova “Konstitusiya yurisdiksiyası və ümumi məhkəmələr: fərqlər nədən ibarətdir?”, Rusiya Federasiyası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi Qadis Hacıyev “Kelzenin Konstitusiya-hüquq nəzarəti modelinin eroziyası”, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi Eldar Məmmədov “Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsi ilə ümumi yurisdiksiyalı məhkəmələr arasında qarşılıqlı əlaqələr: nəzəri və praktik yanaşmalar”, Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin hakimi Bağır Əsədov “Konstitusiya Məhkəməsi və Ali Məhkəmə arasında qarşılıqlı əlaqələr”, Almaniya Konstitusiya Məhkəməsinin müşaviri Oliver Klayn və Belçika Arbitraj Məhkəməsinin müşaviri Jan Toni öz ölkələrində Konstitusiya Məhkəməsi ilə ümumi yurisdiksiyalı məhkəmələr arasındakı əlaqələrə dair təcrübə mövzularında məruzələr etdilər.

Mövzular ətrafında, eləcə də ayrı-ayrı ölkələrdə məhkəmələrin iş təcrübəsi və hüquqi prinsipləri barədə geniş fikir mübadiləsi aparıldı.

Qonaqlara Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin fəaliyyəti, beynəlxalq əlaqələri barədə də məlumat verildi.

Konfrans noyabrın 10-da işini davam etdirəcəkdir.