Bakı, 30 dekabr, AZƏRTAC

Moskvanın vasitəçiliyi ilə Bakı və Yerevan tərəfindən Dağlıq Qarabağda atəşkəs barədə saziş imzalanması başa çatmaqda olan ildə beynəlxalq aləmdə baş vermiş mühüm hadisələrdən olub. Azərbaycanın Rusiya Federasiyasındakı səfiri Polad Bülbüloğlu “RİA-Novosti”nin müxbiri Yelena Protopopovaya müsahibəsində üç ölkənin liderləri tərəfindən imzalanmış sənədin müddəalarına necə riayət edilməsi, rusiyalı sülhməramlıların Dağlıq Qarabağda missiyası və hərbi əməliyyatlar başa çatandan sonra regionda bərpa işlərinin necə keçiriləcəyi barədə sualları cavablandırıb. Azərbaycanın Rusiyadakı diplomatik missiyasının rəhbəri koronavirus pandemiyası fonunda ticarət və iqtisadiyyat sahəsində Bakı ilə Moskvanın əməkdaşlığının yekunlarını şərh edib.

AZƏRTAC həmin müsahibəni təqdim edir.

-Koronavirus pandemiyası Rusiya-Azərbaycan ticari-iqtisadi əməkdaşlığına, o cümlədən iki ölkənin birgə layihələrinə necə təsir göstərib?

-Bu gün biz cari ilin başa çatması ərəfəsində söhbət edirik və ikitərəfli uğurlu ticari-iqtisadi fəaliyyətin konturlarını artıq dəqiq göstərə bilərik. Əlbəttə, başa çatmaqda olan il bütün dünya dövlətlərinin davamlı iqtisadi inkişafı üçün epidemioloji vəziyyətlə əlaqədar yaranmış təhdidlərlə yadda qalacaq.

2020-ci ilin bütün çətinliklərinə və təhdidlərinə baxmayaraq, hər iki dövlətin xalqlarının mənafeyi naminə ölkələrimizin uğurlu əməkdaşlığının inkişafı davam edir. Bu da aydındır, çünki Azərbaycan-Rusiya qarşılıqlı əlaqələrinin təməlini ölkələrimizin liderlərinin qarşılıqlı etimada əsaslanan dostluq münasibətləri təşkil edir. Məhz onların siyasi iradəsi qarşılıqlı faydalı əlaqələrin daim genişlənməsinə təkan verir, buna görə də qarşıya qoyulmuş məqsəd və vəzifələrin həyata keçirilməsi mümkün olur.

Ölkələrimizin münasibətləri strateji tərəfdaşlıq səviyyəsindədir. Rusiya Azərbaycanın mühüm ticarət tərəfdaşlarından biridir. Təbii ki, pandemiya ilə əlaqədar məcburi korrektivlər ölkələrimiz arasında mövcud olan intensiv siyasi və iqtisadi dialoqun sayəsində ticari-iqtisadi əməkdaşlığın çox geniş gündəliyinə o qədər də güclü təsir etməyib.

Burada iqtisadi əməkdaşlıq üzrə hökumətlərarası komissiyanın rolunu, iki ölkənin parlamentləri, səfirlikləri və ticarət nümayəndəlikləri səviyyəsində aparılan işi xüsusi qeyd etmək lazımdır. Azərbaycan Milli Məclisinin sədri xanım Sahibə Qafarova sentyabr ayında Rusiyaya səfərinin gedişində bir sıra yüksək səviyyəli ikitərəfli görüşlər keçirib. Bir neçə gün bundan əvvəl Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin rəhbərlik etdiyi nüfuzlu nümayəndə heyəti Moskvaya səfər edib. Həmin səfərin gedişində hökumətlərarası komissiyanın səlahiyyətlərinə aid olan məsələlərin geniş spektri müzakirə edilib.

-Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin imzaladığı Qarabağa dair birgə bəyanatın icrası necə gedir?

-Məlum üçtərəfli bəyanatın imzalanmasından 50 gün keçib. Artıq nəticələr görünür. Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları Azərbaycanın nəzarəti altına keçib və ölkəmizin ərazi bütövlüyü tamamilə bərpa olunub. Regionda sülhməramlı kontingent yerləşdirilib, atəşkəsə nəzarət üzrə birgə Rusiya-Türkiyə sülhyaratma mərkəzinin tikintisi başa çatmaq üzrədir, bəyanatın bütün bəndlərinin reallaşdırılması üzrə iş aparılır, buraya məcburi köçkünlərin öz torpaqlarına qayıtması, regionda iqtisadi əlaqələrin bərpası, nəqliyyat kommunikasiyaları tikintisinin təmin edilməsi məsələləri daxildir. Bunlar məcmu halda kifayət qədər əməktutumlu və uzunmüddətli prosesdir.

Onu da unutmaq lazım deyil ki, bütün bunlar 44 günlük Vətən müharibəsi sayəsində mümkün olub, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bizim müzəffər ordumuz Azərbaycan torpaqlarının 30 ildən çox davam etmiş işğalına son qoyub. Ədalət zəfər çalıb və mən əminəm ki, yaxın gələcəkdə Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ regionu dünyanın ən çiçəklənən diyarlarından birinə çevriləcək. Prezident başda olmaqla Azərbaycan Qarabağın mümkün qədər tezliklə dirçəldilməsi üçün nə lazımdırsa edəcək.

-Siz Rusiyalı sülhməramlıların Qarabağda fəaliyyətini necə qiymətləndirirsiniz?

-Mənim fikrimcə, “sülhməramlı” adının özü regiondakı kontingentin üzərinə müəyyən öhdəliklər qoyur. Qeyd etdiyim kimi, bu region otuz ilə yaxın müddətdə hərbi əməliyyatlar meydanı olub. Üçtərəfli bəyanata müvafiq olaraq bu gün rusiyalı sülhməramlılar onların qarşısına qoyulmuş vəzifələri yerinə yetirmək üçün məsuliyyət daşıyırlar, bu məsələlərdən ən əhəmiyyətlisi bölgədə sülhün və sabitliyin qorunub saxlanmasıdır. Bundan əlavə, humanitar məsələlər həll olunur, həlak olanların cəsədləri mübadilə edilir, infrastrukturun bərpası və məcburi köçkünlərin könüllü surətdə qayıtması üçün zəruri şərait yaradılması istiqamətində iş aparılır. Dekabrın 14-də rusiyalı sülhməramlıların birbaşa vasitəçiliyi və Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin dəstəyi ilə ciddi dəqiqləşdirmələrdən sonra “hamının hamıya” prinsipi əsasında əsirlərin dəyişdirilməsi həyata keçirilib. Yeri gəlmişkən, Azərbaycan tərəfi hələ erkən mərhələlərdə oxşar humanitar təşəbbüs irəli sürmüşdü.

Təəssüflə qeyd etməliyəm ki, bəzi silahlı qruplaşmalar hələ də qisas almaq ümidi ilə yaşayır, bu da heç şübhəsiz, vəziyyətin sabitliyinin pozulmasına gətirib çıxarır və adekvat cavab tədbirləri görülməsini zəruri edir. Məsələn, dekabrın 10-da Xocavənd rayonunun kəndlərində yaranmış vəziyyət rusiyalı sülhməramlıların fəal iştirakı ilə Azərbaycan tərəfi ilə əlaqəli şəkildə nəzarətə götürülüb. Dekabrın 27-də erməni silahlı qüvvələrinin kisik bir dəstəsi Xocavənd rayonunun Ağdam kəndi istiqamətinsə Azərbaycan ordusunun bölmələrinə hücum edib. Azərbaycan Ordusunun bir hərbi qulluqçusu həlak olub, daha bir hərbi qulluqçu yaralanıb. Azərbaycan ordusunun cavab tədbirləri nəticəsində ermənilərin qeyri-qanuni silahlı qruplaşmasının altı üzvü məhv edilib. Lakin ümumiyyətlə atəşkəs rejiminə riayət edilir, mən əminəm ki, belə hallar təkrarlanmayacaq və qeyd edilən bəyanatın danışıqsız yerinə yetirilməsinə mane ola bilməyəcək.

Qarabağ münaqişəsinə nöqtə qoyulub! Bunu bütün “dəliqanlılar” başa düşməli və qəbul etməlidirlər. Onlar bunu nə qədər tez anlasalar, bütün region üçün bir o qədər faydalı olar. İndi yeni imkanlar pəncərəsi açılıb. İqtisadi və nəqliyyat baxımından təklif edilmiş inkişaf planlarının alternativi yoxdur və bunu başa düşmək lazımdır.

-10 noyabr tarixli birgə bəyanata müvafiq olaraq Azərbaycanın nəzarəti altına keçmiş ərazilərin məskunlaşdırılması prosesi necə gedir?

-Mən burada “Azərbaycanın nəzarəti altına keçmiş” ifadəsi əvəzinə “Azərbaycanın nəzarəti altına qaytarılmış” ifadəsini işlədər və “məskunlaşdırma” ifadəsindən imtina edərdim. İşğal edilmiş ərazilərdə azərbaycanlı əhaliyə qarşı etnik təmizləmələrdən sonra azərbaycanlılar öz evlərindən qovulmuşdu. İndi onlar öz evlərinə qayıdırlar. Məlum olduğu kimi, birgə bəyanata əsasən bu proses BMT-nin qaçqınlar üzrə Ali komissarının idarəsinin nəzarəti altında həyata keçirilməlidir.

Nədənsə hamı “utancaqcasına” susur ki, yuxarıda adları çəkilən bütün ərazilər mahiyyət etibarilə “yandırılmış torpaq” vəziyyətindədir, burada bütün infrastruktur tamamilə məhv edilib, Azərbaycanın mədəni və tarixi irsindən əsər-əlamət qalmayıb. Bütöv şəhərlər, qəsəbələr, kəndlər tamamilə dağıdılıb.

Azərbaycan bizim şəhərlərin bərpası və yol çəkilişi prosesini artıq başlayıb. Bu tikinti təzədən planlaşdırmalıdır, bundan əlavə böyük ərazilər minalardan təmizlənməlidir, bu da mürəkkəb prosesdir. Azərbaycan dövləti bu məqsədlər üçün bir milyard ABŞ dollarından artıq vəsait ayırıb. Təcrübəli xarici şirkətlər də bu prosesdə iştirak üçün dəvət olunub.

-Ali səviyyədə hansı ikitərəfli əlaqələr nəzərdə tutulur?

-Sizi əmin edə bilərəm ki, Rusiya və Azərbaycanın dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri və əlaqələri daimi xarakter daşıyır, bu məsələlər həmişə aktualdır və ikitərəfli gündəliyə əsasən zərurət nəzərə alınmaqla reallaşdırılır.