Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

MƏDƏNİYYƏT

Təkəlduz ustası: Bədii Tikmə Muzeyi yaratmaq istəyirəm

Bakı, 4 dekabr, AZƏRTAC

Ailə ənənəsinin davamçısı

-Anam və atam Şəkidə xalq yaradıcılığı sahəsində ən məşhur müəllimlər idilər. Onlar Şəkidə 8 və 19 nömrəli məktəblərdə əmək, rəsm və rəsmxət müəllimi kimi uzun illər işləyiblər. Anam şəhər pionerlər evində yaradılan xalq yaradıcılığı məktəbində təkəlduz sənətini öyrədən dərnəyə rəhbərlik edirdi. Məktəbdə fəaliyyət göstərən həmin dərnək çox böyük işlər görürdü və orta məktəbin bütöv bir mərtəbəsi tələbələrin əl işləri, keramika, boyakarlıq, meyvə toxumları ilə hazırlanmış tablolardan ibarət sərgi salonunu, muzeyi xatırladırdı. O vaxt Şəkiyə gələn əcnəbi qonaqların demək olar ki, hamısına həmin əl işlərini göstərərdilər, - deyə Mehriban Xəlilzadə AZƏRTAC-ın müxbirinə bildirib.

O, Şəkidə sənətkarlar ailəsi kimi tanınan Əlmahir Əliyev və Arifə Məmmədovların ocağında dünyaya göz açıb. Atası Ə. Əzimzadə adına Rəssamlı məktəbini bitirmişdi, anası Arifə xanım isə tikməçi idi. Belə bir ailədə doğulan Mehribanın lap erkən yaşlarından sənətə böyük məhəbbəti yaranıb. Arifə xanım iynəni yerə qoyan kimi o götürür, yavaş-yavaş bədii tikmə sənətinə yiyələnirdi. O, ilk işlərini ərsəyə gətirəndə 9 yaşı tamam olmamışdı.

“Anam 1994-cü ildə UNESCO –nun Pakistanda keçirdiyi İslam ölkələrinin incəsənət festivalında öz tikmələri ilə iştirak edib, tikmələri Türkiyə, ABŞ, Niderland, Macarıstan, Pakistan, İran və digər ölkələrdə keçirilən sərgilərdə nümayiş olunub. “Nyu-York tayms” qəzetində haqqında məqalə və 2000-ci ildə ABŞ-da incəsənət əsərlərinin qlobal kolleksiya kataloqunda əl işləri dərc olunub. Onun yüzdən çox tələbəsi var idi. Bu gün Şəkidə təkəlduzla məşğul olanlar ya anamın tələbəsi, ya da tələbəsinin öyrətdikləri və ya övladlarıdır. Onun tələbələrindən biri də mən olmuşam”, - deyə o, bildirib.

Bədii tikmənin 13 növü və qurama

Özbəklərin ilməduz, süzəni və yurma, qazaxların ilgədimen, qırğızıların ilməşəbəkə, tatarların tamburtikmə adlandırdığı təkəlduz yeganə qədim tikmə növüdür ki, iki əllə tikilir. Bir əl parçasının arxasında olur, digəri isə tikir. Ona görə də bu sənətin guya öz adını tək əllə tikilməkdən götürməsi tamamilə yanlışdır, tək alınıb tikilmək deməkdir.

Zərif sənətin izinə düşən tikməçi rəssam bu işin çox böyük zəhmət, diqqət, həssaslıq və səbir tələb etdiyini söyləyir: “Tikmə eskizin çəkilməsindən başlayır. Bundan sonra ucu qarmaq formasında olan iynə ilə naxışın ipək, pambıq, yun, atlas və digər saplarla parçaya köçürülməsi mərhələsi gəlir. İş prosesi 2-3 ay, bəzən material zərif olanda həcmdən asılı olaraq daha uzun müddət də davam edə bilər. Təkəlduzun bütün növlərində işlərim, tikmələrim var. Miniatür işləməyi çox sevirəm. İpək saplarla işlənən əsərlər daha keyfiyyətlidir, muncuqla işlənənlər isə gözə daha xoş gəlir”.

Nəbati və həndəsi naxışları al-əlvan parçaların üzərinə köçürən Mehriban xanımın verdiyi məlumata görə, materialına və işlənmə texnikasına görə bədii tikmənin 13 növü var: “Güləbətin, muncuqlu, pilək, tortikmə, məxmərtel, iynədabanı, quşgözü - onu bəzən cülmə və ya cinağı tikmə də adlandırırlar, sırımatikmə, doldurma, sanama və oturtma tikmə. Onların hər birinin öz tikilmə texnikası var. Məsələn, qızılı saplarla işlənilən güləbətin tikmədən daha çox saraylarda, əsasən geyimlərin yaxalığında və qolunda, kürək və çiyinlərində istifadə olunur, sanamadan süfrələrdə, doldurma tikmələrdən balış üzü, pərdə və məişət əşyalarının bəzədilməsində istifadə olunub”.

Onun dediyinə görə, bunlardan başqa rəngli parçaların müxtəlif üsullarla bir-birinə tikilməsindən də istifadə olunur və buna qurama deyilir.

Məxmərtel tikmə

Dekorativ xalq tətbiqi sənətinin 13 tikmə növündən biri də məxmərtel tikmədir. Relyefli tikmə isə məxmərtel tikmənin bir növüdür, onu xovlu tikmə də adlandırmaq olar, çünki kənardan xalçaya bənzəyir. Keçmişdə bu növdə ayrı-ayrı bəzi element və naxışlar tikilsə də, bütöv bir əsər işlənilməyib. Bu tikmə növü ilə müəyyən məna kəsb edən çoxlu elementlərin əks olunduğu mənzərə və miniatür işləmək çox böyük diqqət, səriştə və peşəkarlıq tələb edir.

“Bu tikmə növünün bir sıra özəllikləri var. İlk növbədə bu tikmə növündə eskiz parçanın arxasından çəkilir. İynə arxadan batırılmalı və arxadan çıxarılmalıdır ki, ön tərəfdə saplarla qabarıq ilmələr əks oluna bilsin. Eskizin köçürülməsi və tikilməsi prosesini bir növ güzgü effekti ilə müqayisə edə bilərik. Digər bir özəlliyi ondan ibarətdir ki, tikiləndən sonra qarşı tərəfdə xaotik mənzərə əmələ gəlir. Növbəti mərhələdə xaotik, qarmaqarışıq vəziyyətdə olan ilmələri maqqaşla bir-bir səliqəyə salmaq və öz yerinə oturtmaq lazım gəlir. İlmələr nəinki bir, hətta yarım millimetr yerini dəyişərsə, onda cizgi və elementlər istədiyin mənzərəni yaratmır. Bir millimetr kvadrata 9 ilmə yerləşdirmək mümkündür, işin xarakterindən asılı olaraq hətta 12 ilmə də yerləşdirmək olar. Təəssüf ki, bu tikmə növünün təlimi və tədrisi haqqında müasir incəsənətdə heç bir məlumat yoxdur”,- deyə Mehriban xanım bildirir.

Qeyd edək ki, o, məxmərtel üsulu ilə 30-dan artıq nadir tikmə hazırlayıb. Həmin təsvirləri bədii tikmənin bu növündə ilk və nadir işlər hesab etmək olar.

Rəssamın narahatlığı

Portret, miniatür və mənzərə janrlarında əsərlər yaradan tikməçi rəssam bu sənətin tədris olunmamasından da narahatlıq ifadə edir: “Necə olur ki, indi qobelen sənəti öyrədilir, tədris edilir, amma yüz illər boyu nənələrimizin məşğul olduğu bədii tikmə sənəti unudulur? İndi bu qədim sənətlə barmaqla sayılacaq qədər məşğul olan var. Nənələrimizin ilmə-ilmə toxuyub bu günə qədər gətirdikləri bədii tikmə sənəti indi ilim-ilim itmək təhlükəsi ilə üz-üzədir”.

Təkəlduzun müxtəlif növlərində 200-dək əsəri olan Mehriban Xəlilzadə “Neyron” tədris mərkəzində həftənin iki günü bu sahəyə maraq göstərən gənclərə sənətin sirlərini öyrədir, onları müxtəlif sərgilərə, muzeylərə apararaq bədii tikmə nümunələri ilə tanış edir. Doğrudur, təəssüf ki, onların arında öz taleyini bu sənətə bağlayanlar olmasa da, həvəskar səviyyədə davam etdirənlər olur.

Mehriban xanım deyir: “Bizə mütləq daimi bir məkan lazımdır. Vaxtilə Binəqədi rayonunda yaradıcılıq emalatxanası verilmişdi və orada daimi ekspozisiyamız var idi. O vaxt bu sənətlə maraqlananlarla orada görüşür, sərgilərdə iştirak edirdik, lakin həmin bina 2017-ci ildə söküldüyünə görə oradakı emalatxanada da sıradan çıxdı. İndi xeyli çətinliklərlə üz-üzəyik. Mən bu tikmə növünü təbliğ etmək, yaşatmaq, gələcək nəsillərə ötürmək istəyirəm. Bununla əlaqədar son vaxtlar tekalduz.com saytı yaratmışam və orada bədii tikmənin tarixi, növləri, bu sahədə fəaliyyət göstərən ayrı-ayrı sənətkarlar haqqında olan materialları alman və ingilis dillərinə tərcümə edib yerləşdirəcəyik. Ölkəmizdə Bədii Tikmə Muzeyi yaratmaq istəyirəm. Belə bir mərkəzin yaranması tikmənin saxlanılması, qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsini təmin edərdi. Muzeydə tədrislə də məşğul olmaq, master-klaslar təşkil etmək olar”.

 

 

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Yevlaxda qəsdən adam öldürmə faktı üzrə cinayət işi başlanıb

Bakıda “Abilimpiks-2023” çempionatının mükafatçıları mükafatlandırılıb

İtaliya A Seriyası: “Milan” səfərdə “Latsio”nu minimal hesabla üstələyib

Yevlaxda həyat yoldaşını öldürməkdə şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb

Təhsilin ömrü uzatdığı məlum olub – Araşdırma

Almaniya Bundesliqası: “Bavariya” növbəti dəfə xal itirib

Türkiyə və Türkmənistan enerji sahəsi üzrə əməkdaşlıq edəcəklər

İtaliyanın Baş naziri: İnsan alverçilərinə qarşı qlobal ittifaqın yaradılması vacibdir

İlon Mask “OpenAI” şirkətini və onun rəhbərini məhkəməyə verib

İtaliya mətbuatı Bakıda Cənub Qaz Dəhlizi ilə bağlı keçirilən iclaslardan yazıb

Qod Nisanova “Dostluq” ordeni təqdim olunub

Prezident İlham Əliyevin Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının iclasında çıxışı Gürcüstan mətbuatının diqqət mərkəzində olub

Türkiyə 2030-cu ilədək “Togg” elektromobillərinin istehsalını 1 milyona çatdırmağı planlaşdırır

Krasnodarda erməni odlu silahdan atəş açaraq afrikalı biznesmeni öldürüb

Türkiyədə “Şərq ekspresi”nə yeni alternativlər işə salınacaq

Sumqayıtda qətl törətməkdə şübhəli bilinən şəxs ölüb

ADPU-nun Şəki filialında M.Ə.Rəsulzadənin 140 illiyinə həsr olunan intellektual yarış təşkil edilib

Heydər Əliyev Mərkəzində “Qarabağ FK - 30 mövsüm səfərdə” sənədli filminin təqdimatı olub

Almaniya Bundestaqının nümayəndələri Milli Məclisdə olublar

Finlandiyanın yeni seçilmiş prezidentinin andiçmə mərasimi keçirilib

Türkiyənin vitse-prezidenti Cevdet Yılmaz YAP nümayəndə heyətini qəbul edib

ADPU-da Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi və Türkoloji Mərkəzin açılışı olub

YAP nümayəndə heyəti III Antalya Diplomatiya Forumunda iştirak edir

Premyer Liqa: “Sumqayıt” doğma meydanda “Kəpəz”ə məğlub olub

AzTU və Hacettepe Universiteti ömürboyu öyrənmə üzrə əməkdaşlığa başlayıb

Ceyhun Bayramov: TDT-yə üzv dövlətlərlə əlaqələrin möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetlərindəndir

Azərbaycan-Slovakiya əlaqələrinin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsi üçün səylərin birləşdirilməsi vacibdir

Vergi güzəştləri təhsil, səhiyyə, idman, mədəniyyət və incəsənət kimi sahələrin inkişafını dəstəkləyir

Son bir ayda Azərbaycanda COVID-19 infeksiyasına 514 yoluxma faktı qeydə alınıb

Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 2-ci iclası plenar sessiyalarla davam edib

Bundestaqın deputatı: Almaniya ərazi bütövlüyü və sülh məsələsində Azərbaycanla birlikdədir

Mühəndis təminatı üzrə tədbirlərin icrası davam etdirilir VİDEO

Azərbaycan Metrologiya İnstitutunda 20 yeni laboratoriya yaradılır

Energetika naziri və Avropa İttifaqının energetika məsələləri üzrə komissarı mətbuat üçün bəyanat yayıb

Göyçayda kanalda batdığı ehtimal olunan kişinin axtarışları davam edir

Pərviz Şahbazov: Bu gün Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının tarixində ən böyük iclası keçirilib

Qarabağ xanlığının tarixi və mədəni irsi haqqında nəşr Londonda kitabxanaya hədiyyə edilib

Gürcü nazir: Gürcüstan Cənub Qaz Dəhlizi təşəbbüsünün tammiqyaslı inkişafına yönəlmiş layihələri dəstəkləyir

Kobud və təhlükəli qayda pozuntusuna yol verən sürücü barəsində qanunvericiliyə uyğun tədbir görülüb

SOCAR-ın Rumıniya bazarında fəaliyyəti ilə bağlı müzakirələr aparılıb

Masallıda “Mercedes” markalı iki avtomobil toqquşub, yaralılar var

SOCAR-ın prezidenti Moldovanın energetika naziri ilə görüşüb

Səfir: Slovakiya Azərbaycanla əməkdaşlığı inkişaf etdirmək niyyətindədir

Dövlət satınalmalarına nəzarət tədbirləri nəticəsində 9,5 milyon manata qənaət edilib - YENİLƏNİB

Albaniyanın Baş naziri Edi Ramanın Azərbaycana işgüzar səfəri başa çatıb

Kadri Simson: Avropada fəaliyyət göstərən bir sıra şirkətə Azərbaycana sərmayə yatırmasını tövsiyə etmişəm

Azərbaycan və Rumıniya arasında ikitərəfli əməkdaşlıq gündəliyi müzakirə edilib

Azərbaycan bu il istehsal edəcəyi təbii qazın yarısını ixrac edəcək VİDEO

Prezident İlham Əliyevin Albaniyanın Baş naziri ilə geniş tərkibdə görüşü olub VİDEO

Azərbaycanda aşağı yaş qrupları üçün voleybol akademiyasının yaradılması müzakirə olunub

Energetika naziri: Bizim istənilən qədər qaz rezervuarımız var VİDEO

Sumqayıtda qətl törədən şəxs intihara cəhd edib

Levan Davitaşvili: Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin sıx əməkdaşlığı Cənub Qaz Dəhlizinin imkanlarını daha da artırır

Kadri Simson: Avropa Azərbaycandan daha çox qaz almaq istəyir VİDEO

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Albaniyanın Baş naziri Edi Rama ilə təkbətək görüşü olub YENİLƏNİB 2 VİDEO

“Qarabağ”ın legioneri: “Braqa” üzərində qələbə Azərbaycan futbolunu beynəlxalq arenada daha da tanıtdı

Kadri Simson: Azərbaycan etibarlı tərəfdaş olduğunu nümayiş etdirib VİDEO

Azərbaycanın enerji diplomatiyası regional inkişafa və təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə xidmət edir

Səhiyyə Nazirliyi Laçında reproduktiv sağlamlıq mövzusuna həsr olunan maarifləndirici aksiya və konsultasiyalar təşkil edib

Üçqat dünya çempionu İlham Zəkiyev “Məktəbdə...” layihəsinin qonağı olub

Böyük Britaniya sularında dəniz şlakının yeni növü aşkarlanıb

“ASAN Məktub” sosial proqramı cari il bir sıra regionlar üzrə 374 uşağın arzusunu reallaşdırıb

Prezident Ərdoğan: Ermənistanla normallaşma prosesini Azərbaycanla sıx koordinasiyada davam etdirəcəyik

Ədəbiyyat Muzeyinin Aran regional filialında Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 140 illiyi qeyd olunub

Bakı metrosundakı problem aradan qaldırılıb  YENİLƏNİB

Akademik Musiqili Teatrda “Mən dəyərəm min cavana” 90-cı dəfə nümayiş olunacaq

Muxtar respublikada quş qripi xəstəliyinə qarşı epizootoloji monitorinq aparılıb

Dağılmış və yenidən hədəfdə olan Xarkov – AZƏRTAC-ın XÜSUSİ REPORTAJI VİDEO

FHN-in təşkilatçılığı ilə Ümumdünya Mülki Müdafiə Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib

“Braqa”lı futbolçunun Bakıda vurduğu qol ayın ən yaxşısı seçilib

AZƏRBAYCANIN GƏNC MUSİQİÇİLƏRİ
Nəzrin Nəzir

Bu il Somalidə 7 milyona yaxın insanın yardıma ehtiyacı olacaq

Ötən ay Təhsil İnstitutunun İnsan Resursları Mərkəzinə 3675 müraciət daxil olub

“Qarabağ” və “Bayer” iştirak ərizələrini UEFA-ya təqdim edib

MEK-də kitabxanaçılar üçün beşgünlük təlim başa çatıb

“Parla” təqaüd proqramı həyata keçirilir

Yunanıstan Respublikasının Baş naziri Kiriakos Mitsotakisdən

Salyanda qəsdən adam öldürmə faktına görə cinayət işi başlanıb

Orta Dəhlizin inkişafı Avropa və Şərqi Asiya üçün əhəmiyyətlidir

Almaniyalı deputatlar Böyük Qayıdışın müxtəlif aspektləri barədə məlumatlandırılıb

Saatlıda kənd sakininin ölümü ilə nəticələnən qəza baş verib

Taxıl sahələrində siçanabənzər gəmiricilərə qarşı mübarizə tədbirləri görülür

® Növbəti “Azercell” mütəxəssisi kibertəhlükəsizlik üzrə yarışmada birinci olub

“Yaşıl kitabxanalar” - elmi seminar

Yüksək məhsuldarlıq göstəricilərinə görə fərqlənən fermerlər mükafatlandırılıb

Adil Əliyev: Fransanın məqsədi Ermənistanı özündən asılı vəziyyətdə saxlamaqdır

Kadri Simson: Biz təmiz enerjini Avropa İttifaqı-Azərbaycan münasibətlərinin əsas hissəsinə çevirdik

Azərbaycanın və Rusiyanın xarici işlər nazirləri Antalyada görüşüblər

Azərbaycan günəş, külək enerjisi layihələri üzrə “Nobel Energy” və “Elecnor” şirkətləri ilə əməkdaşlıq edəcək

Qanunsuz balıq ovlayanlar saxlanıldı

“Qırmızı Körpü” gömrük postunda gözləyən yük maşınlarının sayı artıb

® Kreditlərinizi “Kapital Bank”a gətirin daha sərfəli şərtlər əldə edin

Mexikonun milyonlarla sakini su çatışmazlığı ilə üzləşib

® EY Azərbaycan “EY İlin İş Adamı” müsabiqəsinin 20 iştirakçısını elan etdi

AFFA rəhbərliyi “Kəpəz” Futbol Akademiyasına baxış keçirib

Yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi üzrə nazirlərin 6-cı iclası keçirilib

Türkiyə və Rusiyanın XİN rəhbərləri Antalyada görüşüblər

Daha üç qanun layihəsi parlamentin plenar iclasına tövsiyə edilib

“YAŞAT” Fondunun “Onlar bizə əmanət” layihəsi davam edir

Albaniyanın Baş naziri: Azərbaycan qazı və Xəzər hövzəsi bizim birgə gələcəyimiz üçün mühüm rol oynayır