Bakı, 3 fevral, Tamerlan Ağayev, AZƏRTAC

BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının (COP29) Azərbaycanda keçirilməsi respublikanın enerji keçidində əldə etdiyi nailiyyətləri nümayiş etdirmək üçün əvəzsiz şans olacaq. Azərbaycanın enerji keçidində və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə əldə etdiyi nailiyyətləri nəzərə alsaq, COP29-un Bakıda keçirilməsi iki məqsədə cavab verir. Birincisi, Azərbaycanın nümunəsindən istifadə edərək konfrans iştirakçıları yaşıl enerjiyə mərhələli keçid üçün öz planlarını hazırlaya bilərlər. İkincisi, Azərbaycan dünya bazarına neft və qaz ehtiyatlarının tədarükçüsü mövqeyindən çıxış edərək, daha mülayim enerji keçidinə çağırış edərək, mədən yanacaqlarından radikal şəkildə imtinanın mümkün nəticələrini dünyaya izah edə bilər.

BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının Azərbaycanda keçirilməsi ilə bağlı AZƏRTAC-ın suallarını ABŞ-ın iqtisadiyyat və geosiyasət eksperti, Dünya İqtisadi Forumunun nümayəndəsi Kayl İnan cavablandırıb.

- Azərbaycanın konfransa hazırlıq səylərini necə qiymətləndirirsiniz?

- Bakıda COP29 tədbirinə ev sahibliyi etmək Azərbaycana həm iqlim, həm də geosiyasi məsələlərin həllinə sadiqliyini nümayiş etdirmək imkanı verir. Bu sahələrdə Azərbaycan uğurlu nümunə göstərir və praqmatik perspektivi əks etdirən yanaşmanı dəstəkləyir. Azərbaycan COP29-a hazırlıqda təqdirəlayiq irəliləyiş əldə edib. Ölkə lazımi logistik imkanların mövcud olmasını təmin edərək öz infrastrukturuna böyük sərmayə qoyub. Üstəlik Azərbaycanın mövcud siyasətində öz əksini tapmış iqlim dəyişikliyi ilə bağlı öhdəliyi konfransın uğurundan xəbər verir.

- Sizcə, konfransda hansı mövzular əsas təşkil edəcək? Konfransın gündəliyinə hansı məsələlərin daxil edilməsini zəruri hesab edirsiniz?

- Azərbaycanın unikal mövqeyini nəzərə alaraq, hesab etmək olar ki, davamlı enerji inkişafı, uyğunlaşma strategiyaları və biomüxtəlifliyin qorunması COP29-un əsas mövzuları olmalıdır. Mən beynəlxalq əməkdaşlıq, bilik mübadiləsi və inkişaf etməkdə olan ölkələrin iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə səylərinə dəstək üçün diqqət mərkəzində olan mövzular üzrə gündəliyin yaradılmasını tövsiyə edərdim.

- Azərbaycan qlobal “yaşıl gündəliy”in həyata keçirilməsinə hansı töhfəni verə bilər və bu baxımdan Azərbaycanda yaşıl enerjinin inkişafı istiqamətində həyata keçirilən tədbirləri necə qiymətləndirirsiniz?

- Azərbaycanın bərpaolunan enerji mənbələri var və ölkəniz günəş, külək və su enerjisi sahəsində təşəbbüslər nümayiş etdirir. Qlobal “yaşıl gündəm”ə töhfəsini artırmaq üçün ölkə “yaşıl texnologiya”lara investisiya qoymağa davam etməli, bütün sənayelərdə davamlı təcrübələri təşviq etməli və tədqiqat təşəbbüsləri vasitəsilə innovasiyaları stimullaşdırmalıdır. Xəzər dənizindəki külək elektrik stansiyalarının yaşıl enerjisini Avropaya ötürmək üçün Qara dənizin dibi ilə elektrik kabelinin çəkilməsi perspektivli layihədir. Bu, təkcə Azərbaycanın yaşıl enerji ambisiyalarını dəstəkləmir, həm də bərpaolunan enerjinin transsərhəd ötürülməsinin genişləndirilməsində daha geniş beynəlxalq maraqlara uyğun gəlir.

Töhfələrə gəlincə, Azərbaycan öz enerji balansında bərpaolunan enerji mənbələrinin payının artırılmasına diqqət yetirə bilər. Bu, günəş və külək enerjisi layihələrinə sərmayə qoymaq, həmçinin təmiz enerji mənbələrini təşviq etmək üçün siyasətlərin həyata keçirilməsini əhatə edə bilər.

Digər yandan, Azərbaycanda su ehtiyatlarının əhəmiyyətini nəzərə alaraq, ölkə su resurslarının davamlı idarəçiliyinə üstünlük verə bilər. Bura çayların və göllərin mühafizəsi, kənd təsərrüfatında sudan səmərəli istifadənin təşviqi və suyun çirklənməsi problemlərinin həlli üzrə tədbirlər daxil ola bilər.

Həmçinin Azərbaycan biomüxtəlifliyin artırılmasına töhfə vermək üçün meşəsalma və meşəbərpa layihələrini həyata keçirə bilər. Mövcud ekosistemlərin və canlı təbiətin qorunması da gündəmin bir hissəsi ola bilər.

Bundan başqa, tullantıların idarə edilməsi sistemlərinin, o cümlədən təkrar emalı proqramlarının təkmilləşdirilməsi təşəbbüsləri Azərbaycanın töhfəsinin bir hissəsi ola bilər. Buraya tullantıların davamlı idarə olunması təcrübələri üçün ictimai məlumatlandırma kampaniyaları və infrastrukturun inkişafı daxil ola bilər.

Onu da əlavə etmək olar ki, Azərbaycan beynəlxalq öhdəliklərə uyğun olaraq iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üzrə fəaliyyət planlarını hazırlayıb yeniləyə bilər. Buraya emissiyaların azaldılması, enerji səmərəliliyinin artırılması və uyğunlaşma tədbirləri üçün xüsusi hədəflərin müəyyən edilməsi daxil ola bilər.

Əlavə olaraq, ölkə enerji səmərəliliyi, davamlı kənd təsərrüfatı və yaşıl istehsal təcrübələri kimi sahələrdə tədqiqat və inkişafı təşviq edərək yaşıl texnologiya və innovasiyaya sərmayə qoya bilər.

Azərbaycan ekoloji dayanıqlığa yönəlmiş beynəlxalq əməkdaşlıq və tərəfdaşlıqlarda da fəal iştirak edə bilər. Bura forumlarda, konfranslarda iştirak və qonşu ölkələr və qlobal təşkilatlarla birgə təşəbbüslər daxil ola bilər.

Son olaraq, ölkə daxilində ekoloji maarifləndirmənin təşviqi vacibdir. Azərbaycan ictimaiyyəti, biznesi və siyasətçiləri davamlı təcrübələr və ətraf mühitin mühafizəsinin əhəmiyyəti haqqında ictimaiyyəti məlumatlandırmaq üçün təhsil proqramları həyata keçirə bilər.

- Sizcə, ölkəmiz iqlim gündəliyinə və dekarbonizasiya planlarına sadiqliyi nümayiş etdirirmi?

- Azərbaycanın iqlimlə bağlı öhdəliklərini qiymətləndirərkən biz iqlim siyasəti və qaydaların effektiv icrasına ciddi nəzarət etməliyik. Bundan əlavə, xüsusilə əsas sektorlarda dekarbonizasiya hədəflərinin aydınlığı və məqsədəuyğunluğu ölkənin karbon emissiyalarının azaldılmasında irəliləyişinin kritik göstəriciləri olacaqdır. Azərbaycan bərpaolunan enerji layihələrinə, xüsusilə külək və günəş enerjisinə sərmayə qoyub. “Azərbaycan Respublikasının Milli İqtisadiyyatı üzrə Strateji Yol Xəritəsi”ndə bərpaolunan enerji mənbələrinin ümumi enerji balansında xüsusi çəkisinin artırılması ilə bağlı təşəbbüslər öz əksini tapıb.

Həmçinin ölkədə zəngin biomüxtəlifliyin qorunması üçün tədbirlər həyata keçirilib. Məsələn, hökumət Göygöl Milli Parkının unikal ekosistemləri qorumaq və davamlı torpaq idarəçiliyi təcrübələrini təşviq etmək üçün onu UNESCO-nun Biosfer Qoruğu elan edib. Azərbaycan meşələrin idarə edilməsi və meşəsalma təşəbbüsləri, ağacların əkilməsi, meşələrin qırılması ilə mübarizə və davamlı meşəçilik təcrübələrinin təşviqi üzrə layihələr həyata keçirib. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan iqlim dəyişikliyi ilə bağlı beynəlxalq forumlarda fəal iştirak edir. Ölkə BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflərinin Konfransında müzakirələrdə və razılaşmalarda iştirak etmiş və qlobal iqlim məqsədlərinə sadiqliyini nümayiş etdirib. Azərbaycanda müxtəlif sektorlarda enerji səmərəliliyinin artırılması üzrə tədbirlər həyata keçirilib. Məsələn, ölkədə sənaye sahəsində enerji səmərəliliyinin artırılması üçün qaydalar və stimullar tətbiq edilib ki, bu da ümumi emissiyaların azaldılmasına kömək edir.

Bundan əlavə, ölkədə emissiyaların azaldılması və davamlı inkişaf üçün xüsusi hədəfləri özündə əks etdirən milli iqlim fəaliyyət planları hazırlanıb. Bu planlar beynəlxalq müqavilələrə uyğundur və ölkənin iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə sadiqliyini nümayiş etdirir. Coğrafi mövqeyini nəzərə alaraq, Azərbaycan su qıtlığı və suyun idarə edilməsi ilə bağlı problemlərlə üzləşir. Ölkədə davamlı sudan istifadə strategiyaları, o cümlədən irriqasiyanın səmərəliliyinin artırılması və suyun qorunmasına yönəlmiş layihələr həyata keçirilib. Azərbaycan yaşıl innovasiyaya maraq göstərib. Təşəbbüslərə kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və enerji kimi sektorlarda ətraf mühitə təsirləri azaltmaq üçün təmiz texnologiyaların tədqiqi və tətbiqi daxildir.

- Cənubi Qafqazın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasında Azərbaycanın rolunu necə qiymətləndirirsiniz?

- Azərbaycan Cənubi Qafqazın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasında əsas rol oynayır. İqtisadi tərəfdaşlıqlar, infrastrukturun inkişafı layihələri və regional əməkdaşlığın təşviqinə yönəlmiş diplomatik təşəbbüslər monitorinq tələb edən əsas aspektlərdir. Bu səylər Cənubi Qafqazın dünya iqtisadiyyatına iqtisadi inteqrasiyasına mühüm töhfə verir. Azərbaycanın regional inteqrasiyaya sadiqliyi əsas layihələrdə iştirakı ilə də təsdiqlənir. BTC (Bakı-Tbilisi-Ceyhan) boru kəmərinin daxil olduğu Cənub Qaz Dəhlizi Xəzər dənizini Avropa bazarlarına birləşdirən transformativ təşəbbüs kimi seçilir. Bu, təkcə enerji təhlükəsizliyini gücləndirmir, həm də Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında iqtisadi əlaqələrin inkişafına töhfə verir.

Bundan başqa, Azərbaycanın Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu layihəsində iştirakı Azərbaycanı Gürcüstan vasitəsilə Türkiyə ilə birləşdirən nəqliyyat əlaqələrini genişləndirir. Bu təşəbbüs malların səmərəli daşınmasını asanlaşdırır və bütün regionda iqtisadi əməkdaşlığı təşviq edir.

Gələcəyə baxaraq, Cənubi Qafqazda iqtisadi inteqrasiyanı daha da inkişaf etdirəcək azad ticarət zonasının yaradılması ətrafında müzakirələr davam edir. İnfrastruktura sərmayə qoymağa və diplomatik səylərə qoşulmağa davam etməklə Azərbaycan Cənubi Qafqazda iqtisadi əməkdaşlığın və sabitliyin möhkəmləndirilməsinə sadiq olan regional lider kimi rolunu gücləndirir.