AZƏRBAYCAN PREZİDENTİ İLHAM ƏLİYEVİN YEKUN NİTQİ
- Konfransın birinci hissəsi başa çatır və fasilədən sonra bölmələrdə iş davam etdiriləcəkdir. Çıxışlarda biz daha çox hesabat məlumatları eşitdik və görürük ki, müxtəlif yerlərdə, bölgələrdə iqtisadi artım sürətlə gedir. Adətən, biz ümumilikdə Azərbaycanın iqtisadi artımı haqqında söhbət açırıq, amma müxtəlif bölgələrin də nəticələrini bilməliyik. Naxçıvanda, Xaçmazda, Yevlaxda və başqa şəhərlərdə və rayonlarda da iqtisadi göstəricilər müsbətdir. İnsanların işlə təmin olunması və xaricdə yaşayan vətəndaşlarımızın Azərbaycana qayıtması bizi çox sevindirir. Çünki bu onu göstərir ki, artıq Azərbaycanda işləmək üçün, yaxşı maliyyə imkanları əldə etmək üçün şərait yaxşılaşır. Əlbəttə ki, bu müsbət meyillər getdikcə daha da möhkəmlənəcəkdir. İndi bəzi hallarda Azərbaycanda işçi tapmaq problemə çevrilibdir. Xüsusilə tikinti sektorunda. Əminəm ki, gələcəkdə nəzərdə tutduğumuz bütün proqramlar icra olunduqca, Azərbaycanda işsizlik problemi tamamilə aradan qaldırılacaqdır. Sadəcə, işləmək istəməyənlər işsiz olacaqlar. Yəni, bütün inkişaf etmiş ölkələrdə olduğu kimi.Mən Dünya Bankının nümayəndəsinin çıxışına da diqqətlə qulaq asdım. Deyə bilərəm ki, Dünya Bankı ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq, bunun əsas istiqamətləri həm də Azərbaycanda regionların sosial-iqtisadi inkişafı proqramı və başqa sahələrdəki proqramlarla sıx uzlaşır. Bu onu göstərir ki, bizim birgə fəaliyyətimiz uğurludur və fikirlərimiz də üst-üstə düşür. Uzun illər ərzində Azərbaycan beynəlxalq maliyyə qurumları ilə çox səmərəli əməkdaşlıq edibdir. Bu əməkdaşlıq bizə çox böyük imkanlar yaradıb, Azərbaycan beynəlxalq maliyyə qurumlarından yardımlar alıbdır. İndi bizim iqtisadi vəziyyətimiz elədir ki, buna artıq ehtiyac yoxdur və istisna olunmur ki, gələcəkdə Azərbaycan özü donor ölkəyə çevriləcəkdir.
Biz bu məsələləri artıq müzakirə edirik və birinci növbədə mənəvi borcumuzu qaytarmalıyıq. Çünki əfsuslar olsun ki, dünyada çox ağır şəraitdə yaşayan ölkələr kifayət qədərdir. Müstəqilliyimizin ilk illərində, maddi imkanlarımız olmadığı bir vaxtda, məhz beynəlxalq maliyyə qurumları bizə kömək etdilər. Xüsusilə onlardan gələn yardımlar çətin şəraitdə yaşayan qaçqın-köçkün soydaşlarımızın həyat səviyyəsini yaxşılaşdırmaq üçün həlledici rol oynamışdır. İndi biz, demək olar ki, bütün bu məsələləri öz üzərimizə götürmüşük və bu da təbiidir. Çünki ölkə zənginləşir. Yenə də deyirəm, əlbəttə ki, gələcəkdə beynəlxalq maliyyə qurumları ilə əməkdaşlığımızın istiqamətləri də dəyişəcək və artıq dəyişir. Amma bununla bərabər, müxtəlif proqramlar çərçivəsində biz birgə işləri davam etdirməliyik. Səhiyyə, təhsil, ekoloji məsələlər bizi də, beynəlxalq maliyyə qurumlarını da çox düşündürür. Bu istiqamətdə Azərbaycanda artıq böyük işlər görülübdür. Bilirsiniz ki, məktəb tikintisi çox geniş vüsət alıbdır. Keçən il 200-ə yaxın məktəb tikilibdir. Bu il də çoxlu məktəblərin tikintisi nəzərdə tutulur və təhsilin keyfiyyətinə də böyük diqqət göstərilir.
Kompyuter texnologiyaları məktəblərə daxil olur və bu da çox vacibdir. Bütövlükdə, Azərbaycan yaxın gələcəkdə informasiya-kommunikasiya texnologiyaları üçün çox cəlbedici ölkəyə çevriləcək və bu texnologiyaları tam şəkildə Azərbaycanda tətbiq etmək üçün ilkin baza təhsili olmalıdır. Geniş kütlə, xüsusilə uşaqlarımız, gənclərimiz bu texnologiyaları bilməlidir, kompyuterlə işləmək üçün treninq keçməlidirlər. Bu treninqlər, ilk növbədə, məktəblərdə həyata keçirilməlidir.
Səhiyyə sisteminin möhkəmlənməsi işində planlarımız çox böyükdür. İndi müxtəlif bölgələrdə müasir diaqnostika və müalicə mərkəzləri tikilir. Həm diaqnostika, həm də müalicə bir yerdə olacaqdır. Çünki bəzi hallarda insanlarımız bu imkanları hələ əldə etməyiblər ki, vaxtlı-vaxtında müayinədən keçsinlər, onların xəstəlikləri vaxtında müəyyən olunsun. Belə imkan olan halda, əlbəttə ki, insanların sağlamlığı möhkəm olacaq və daha da çox yaşayacaqlar. Bildiyiniz kimi, bu müalicə və diaqnostika mərkəzləri bölgələrdə tikilir və tikiləcəkdir. Bu il nəzərdə tutmuşuq ki, 7 rayonda yeni müasir mərkəz istifadəyə verilməlidir. İlk belə mərkəzlər Lənkəranda və Naxçıvanda istifadəyə verilib və yəqin televiziyadan görürsünüz ki, ən yüksək dünya səviyyəsindədir. Yəni dünyada hansı qabaqcıl texnologiya varsa, onlarda da var. Hansı gözəl müalicələr varsa, bizdə də var. Belə də olmalıdır.
Əlbəttə ki, səhiyyə sisteminin maddi-texniki bazasının möhkəmlənməsi üçün əlavə tədbirlər də görüləcəkdir. Mən göstəriş vermişəm və bu məsələ üzərində işləyirlər - Azərbaycanda təcili tibbi yardımın fəaliyyətini də möhkəmləndirməliyik. Yeni maşınlar alınmalı, yeni avadanlıq quraşdırılmalıdır və bütün təcili tibbi yardım maşınlarında bütün dərmanlar olmalıdır, xəstələr də bundan istifadə etməlidirlər.
Ekologiya məsələləri həm bizi, həm də Dünya Bankını çox narahat edir. Biz geniş ekoloji proqramı qəbul edəndən dərhal sonra Dünya Bankından nümayəndələr gəlmiş və bizimlə bərabər işləmək arzularını bildirmişdilər. Bu da çox müsbət haldır. Bu, elə sahədir ki, oraya qoyulan sərmayə birbaşa gəlir gətirmir. Ancaq bu, bütövlükdə ölkənin inkişafı, insanların sağlamlığı, təbiətin qorunması üçün bizə lazımdır. Düzdür, Azərbaycanda bütövlükdə ekoloji vəziyyət yaxşıdır. Ancaq Bakı və Abşeron yarımadası haqqında bunu demək olmaz. Çünki uzun illər, əsrlər boyu neftlə çirklənmiş torpaq, gölməçələr burada ekoloji vəziyyəti mənfiyə doğru tam şəkildə dəyişmişdir. Bunları təmizləmək, bu vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün böyük vəsait lazımdır. Bəlkə də, yüz milyonlarla dollar vəsait lazımdır və biz bunu edəcəyik. Çünki bu, insanların sağlamlığı üçün lazımdır. Görəndə ki, beynəlxalq təşkilatlar da bu işlərə qoşulur, əlbətə ki, bu, bizə daha da güc verir. Ancaq, ilk növbədə, biz bunu öz imkanlarımız hesabına etmək istəyirik. Qəbul edilmiş ekoloji proqramda da bütün bu məsələlər təsdiq olunub və bu il onun icrasına başlanmalıdır.
Turizm sahəsi həm regionların inkişafı, həm də ki, ölkənin iqtisadi potensialının möhkəmlənməsi üçün, Azərbaycanın imici, dünyaya inteqrasiyası üçün çox mühüm bir vasitədir. Bizim çox gözəl təbiətimiz var. Bəlkə nadir ölkələrdən biriyik ki, burada istənilən təbii şərait, istənilən iqlim var. Qısa müddət ərzində, bir-iki saat maşınla getməklə, bir iqlimdən başqa iqlimə keçə bilirik. Yəni dünyada buna çox nadir hallarda rast gəlinir. Təyyarəyə minmək lazım deyil ki, başqa bölgəyə gedək. İndi ən müasir standartlara cavab verən yollar salınır. Dəmir yolu sistemini biz möhkəmləndirməliyik. Bunun üçün də göstərişlər verilibdir. İndi şəhərləri birləşdirən sürətli dəmir yolunun mümkünlüyü araşdırılır.
Turizmin inkişafı üçün bütün şərait var və lazımi göstərişlər də verilibdir. Bizim böyük sahilyanı zonamız var və onu inkişaf etdirməliyik. Sahilyanı zonada müasir infrastruktur yaradılmalıdır. Şəmsəddin Xanbabayev dedi, mən Xaçmazda olarkən Nabrana getdim, turizm zonası ilə tanış olduq. Əlbəttə ki, müəyyən işlər görülübdür. Amma açıq deməliyəm ki, bunlar dünya səviyyəsindən hələ çox uzaqdır. Çox uzaqdır! Biz əgər istəyiriksə ki, Azərbaycanda güclü turizm mərkəzi yaradılsın, bütün işləri ən yüksək səviyyədə görməliyik. Xarici mütəxəssislər gəlməlidir, onlar bu məsələni araşdırmalıdırlar, texniki-iqtisadi əsaslandırma hazırlanmalıdır. Bütün turizm infrastrukturunun baş planı hazırlanmalıdır və ondan sonra biz işə başlamalıyıq. Düzdür, bu vaxta qədər görülən işlər, deyə bilərəm ki, iş adamlarının fədakarlığının nəticəsidir. Mən də onların fəaliyyətini bəyənirəm.
Amma mən istəyirəm ki, burada, Azərbaycanda, bizim ölkəmizin gözəl yerlərində o gözəl təbiətə uyğun gözəl turizm infrastrukturu yaradılsın. Bu məqsədlə yay turizminin, eyni zamanda, qış turizminin inkişafı üçün artıq müvafiq tapşırıqlar verilibdir. İndi bizim dağ rayonlarında qış turizminin inkişafı üçün infrastruktur layihələri işlənilir və əminəm ki, ilin ortalarına qədər təkliflər veriləcək və böyük quruculuq işləri başlanacaqdır. Yollar, elektrik xətləri, su xətləri çəkilməli və qış idman növləri ilə məşğul olmaq üçün xüsusi şərait yaradılmalıdır.
Nəqliyyat infrastrukturumuzu da məhz ona görə möhkəmləndiririk ki, həm iqtisadi cəhətdən, həm də turizmin inkişafı üçün bizə əlavə imkanlar yaradır. Yeni aeroportlar tikilir, ilk növbədə, yeni yollar, kənd yolları, xüsusilə turizm yerlərinə yollar çəkilməlidir ki, insanlar o yerlərə rahatlıqla çata bilsinlər. Xınalıq yolu haqqında da burada deyildi. Əvvəllər Xınalığa getmək üçün 5-6 saat vaxt lazım idi. Özü də ildə ancaq 3-4 ay mümkün idi. Amma indi biz 40-50 dəqiqəyə Qubadan oraya gedirik. Beləliklə, o bölgə də dirçələcək və oradakı insanlar da daha rahat yaşayacaqlar.
Ona görə bu işlərdə həm özümüz fəal olmalıyıq, həm də Azərbaycanda fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatlarla, xüsusilə Dünya Bankı ilə daha da sıx işləməliyik. Çünki bizim məqsədlərimiz üst-üstə düşür və bu günə qədər bizə verilən tövsiyələr, məsləhətlər və əvvəllər verilən kreditlər bizim üçün çox dəyərli olmuşdur.
Mən bölgələrə tez-tez gedirəm, vəziyyətlə tanış oluram. Bu gün sərgidə nümayiş etdirilən məhsulların əksəriyyəti ilə elə bölgələrdə tanış olurdum, görürdüm ki, Azərbaycanda xüsusilə emal sənayesi inkişaf edir. Bu da çox gözəl göstəricidir. Bizim təbiətimiz elədir ki, özümüzü, demək olar, yüz faiz qida məhsulları ilə təmin edə bilərik. Sadəcə olaraq, müasir emal müəssisələri yaradılmalıdır. Onlardan bir neçəsi artıq fəaliyyət göstərir, özü də ən yüksək səviyyədə.
Ancaq hələ ki, bu, kifayət deyildir. Siz də bilirsiniz, hələ ki, qida məhsullarının böyük bir hissəsi Azərbaycana xaricdən gətirilir. Bizim isə imkanlarımız var ki, maksimum dərəcədə bunu Azərbaycanda istehsal edək. Xaricdən də gəlsin, mən demirəm ki, gəlməsin, amma Azərbaycanda istehsalı mümkün olmayan, yaxud da ki, hansısa xüsusi bir texnologiya tələb edən məhsullar gəlsin. Bahalı məhsullar gəlsin. Amma gündəlik tələbat malları yüz faiz Azərbaycanda istehsal olunmalıdır. Bunu etmək üçün biz gərək fəal işləyək. İlk növbədə, bu məqsədlə verilən kreditlərin məbləği də artırılıbdır. İlk mərhələdə sahibkarlara ayrılan kreditlər kiçik rəqəm təşkil edirdi, çünki biz istəyirdik ki, sahibkarların maksimum geniş dairəsi bundan faydalansın. Bu il isə biz bu limiti qaldırmışıq. İndi 3 milyon dollar həddindədir. Gələcəkdə, bəlkə, bundan da artıq etməliyik. Mən şəxsən hesab edirəm ki, 2008-ci ildə sahibkarlara verilən kreditlərin məbləğini kəskin şəkildə qaldırmalıyıq. Birincisi, bizim maddi imkanlarımız daha da artacaq və büdcəmiz daha da böyük olacaqdır. İkinci tərəfdən, bu vaxta qədər verilən kreditlər artıq başlanacaq qaytarılmağa və beləliklə, əlavə vəsait yaranacaqdır. Ümumi məbləği artırandan sonra, əlbəttə ki, limit həddini də qaldırmalıyıq. Yəqin, 5 milyon dollara yaxın, ondan daha da çox ki, müxtəlif yerlərdə o pulla müasir emal müəssisəsi tikilə bilsin.
Bu gün bu iş başlanmışdır və mən bunu görürəm, Azərbaycan istehlakçıları da görürlər. Çünki yerli mallardan istifadə etməyə başlamışıq. Amma elə etməliyik ki, yerli mallar bizi tam şəkildə, yüz faiz təmin etsin. Bununla bərabər, Azərbaycanda digər məhsulların istehsalı başlanıbdır. Aşağıda sərgidə televizorlar, kondisionerlər göstərilir, bayırda avtomobillər var, yəni Azərbaycan artıq bu məhsulları da istehsal etməyə başlayıbdır. Bu, əlbəttə ki, başlanğıcdır, birinci addımdır. Mən əminəm ki, bu müsbət istiqamətdə bundan sonra daha da ciddi tədbirlər görüləcəkdir.
Bir sözlə, Azərbaycanın bütövlükdə iqtisadi potensialının möhkəmlənməsi artıq heç kəsdə şübhə doğurmur. Biz bunu edirik və bunun əsas, möhkəm təkan vericisi, əlbəttə ki, energetika sektorudur, neft-qaz amilidir. Neft-qaz amili Azərbaycanın iqtisadiyyatında getdikcə daha da böyük rol oynayacaq, çünki bizim neft-qaz hasilatımız artacaqdır. Qeyri-neft sektorunda da istehsal artacaqdır. Amma təbii ki, o, yüksək sürətlə arta bilməz. Yəni müqayisədə fərq hələ uzun illər qalacaqdır. Biz elə etməliyik və edirik ki, neft-qaz sektorunda əldə edilən mənfəət, gəlirlər, qeyri-neft sektorunun inkişafına yönəldilsin.
Bir də demək istəyirəm ki, biz inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsini öyrənmişik və görmüşük ki, onlar nəyin hesabına inkişaf edibdir. Təbii sərvətlər hesabına, yaxud da hansısa xüsusi coğrafi vəziyyət hesabına yox. Elə ölkələr var ki, onlardan heç bir dəhliz keçmir, adadır və heç bir təbii sərvətləri yoxdur. Amma ən inkişaf etmiş ölkələrdir. Nəyin hesabına? Savad, bilik, təhsil! Ona görə mən informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının Azərbaycanda tətbiqini prioritet məsələ elan edirəm. Mənim informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində dünyanın aparıcı şirkətlərinin rəhbərləri ilə görüşlərim də məhz bundan qaynaqlanır ki, onlar Azərbaycana gəlsinlər. Azərbaycana yeni investisiyalar gəlsin, biz özümüz dövlət tərəfindən, Dövlət İnvestisiya Şirkəti tərəfindən bu investisiyaları qoyaq. Texnoparklar yaradaq, Azərbaycanda çox güclü informasiya-kommunikasiya mərkəzi yaradaq. Bu, gələcəkdir, gələcəyin inkişafıdır. Neft-qaz amili, sadəcə olaraq, bizə əlavə maddi güc verir, rahatlıq verir. Bizi əmin edir ki, iqtisadi cəhətdən özümüzü təmin edə və bəzi hallarda başqalarına da kömək göstərə bilərik. Bu, inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsidir.
Neft-qaz hasil edən ölkələrin təcrübəsi başqadır. Düzdür, orada da müxtəliflik var, amma bəzi hallarda nə qədər çox neft hasil olunursa, ölkə o qədər çox kasıblaşır, neftin nə qədər çox ixracı təmin edilirsə, insanlar o qədər çox müflisləşirlər. Belə nümunələr kifayət qədərdir. Amma biz daim bunu yadda saxlamalıyıq və elə etməliyik ki, neft-qaz amili Azərbaycana rifah gətirsin, sülh, insanlara rahatlıq gətirsin. Yoxsulluğun azaldılması, iş yerlərinin açılması və qeyri-neft sektorunun inkişafı, - o cümlədən neft sektorunun fəaliyyəti nəticəsində, - onu göstərir ki, şəffaflıq da təmin olunmalıdır və təmin edilir. Şəffaflıq bütün hallarda lazımdır, ilk növbədə, hasilat sənayelərində. Çünki əgər bunu təmin etməsək, gələcəkdə bizi böyük problemlər gözləyər. Ona görə hərtərəfli inkişaf, biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, neft-qaz sektorunun inkişafı, iqtisadiyyatımızın şaxələndirilməsi də prioritet məsələ kimi qalır. Yeni müəssisələr, fabriklər, infrastruktur layihələri, elektrik stansiyaları, yollar, turizm, təhsil, səhiyyə, ekologiya - bütün bu istiqamətlərdə bizim proqramlarımız var və icra olunur. Əsas odur ki, daha da sürətlə icra olunsun və xüsusilə bölgələrdə proseslər daha da sürətlə getsin. Abadlıq işləri, bütün işlər zövqlə görülməlidir, yeni tikilən binalar müasir standartlara cavab verməlidir. Mən bir dəfə bunu demişəm, bir də demək istəyirəm ki, bizim mütəxəssisləri - rəssamları, dizaynerləri, zövqü olan insanları da cəlb etmək lazımdır. Yoxsa, hər kəsin zövqü ilə iş görsək, o qədər də ürəkaçan mənzərə yaranmayacaqdır.
Bir sözlə, mən ümid edirəm ki, bu gün burada davam edəcək konfrans yeni fikirlər gətirəcəkdir. Bir də deyirəm, istəyirəm ki, bölmələrdə daha çox narahatlıq doğuran problemlər haqqında söhbət açılsın, müəyyən edilsin və əgər lazım olarsa, biz əlavə tədbirlər də görərik. Məsələn, mən rayonlara gedərkən vəziyyətlə tanış oluram, ondan sonra zona müşavirəsi keçirirəm, əlavə tədbirlər müzakirə olunur, harada nə çatışmırsa, əlavə edirik, sərəncam imzalanır və icra edilir. Geniş mənada bütün bölgələri, bütün rayonları əhatə edən bu konfrans bax, bu, əsas məqsədi bilməlidir.
Mən bir də demək istəyirəm ki, bütövlükdə, həm Azərbaycanın iqtisadi inkişafı baxımından, həm də regionların inkişafı baxımından vəziyyət çox müsbətdir. Biz qarşıya qoyduğumuz bütün məsələləri ardıcıllıqla, məqsədyönlü şəkildə, vaxtlı-vaxtında həll edirik. Sadəcə olaraq, bu yüksək sürəti saxlamalıyıq və ölkəmizi bundan sonra da gücləndirməliyik. Bu işlərdə sizə uğurlar arzulayıram, sağ olun.
Bölmənin digər xəbərləri
