Bakı, 24 iyun, Xatirə Cəfərova, AZƏRTAC

İnformasiya təhlükəsizliyi informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının (İKT) inkişafı ilə tamamilə bağlı olduğu üçün Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi (ETM) demək olar ki, bu sahədə baş verən bütün proseslərdə yaxından iştirak edir. İnternetin, elektron xidmətlərin, elektron kommersiyanın və ümumiyyətlə Azərbaycanın virtual həyatının və aktivliyinin inkişafı informasiya təhlükəsizliyinə daha ciddi diqqət yetirməsini tələb edir və xüsusi dövlət qurumu tərəfindən bu sahədə tələb olunan tədbirlər həyata keçirilir. Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyinin Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzinin rəhbəri Faiq Fərmanov təmsil etdiyi qurumun gördüyü işlərdən AZƏRTAC-a məlumat verərək deyib ki, son bir ildə mərkəzin fəaliyyətinin təşkili üçün tələb olunan müvafiq avadanlığın alınması ilə bağlı dünyanın aparıcı istehsalçı və təchizatçı şirkətləri ilə danışıqlar aparılıb. Bunlar əsasən informasiya təhlükəsizliyini təmin edən proqram təminatlarının və avadanlığın istehsalçılarıdırlar. Avadanlıq və proqram təminatları mərkəzin fəaliyyətinin əsas hissəsi olan monitorinq sistemi və ümumilikdə mərkəzin texniki təchizatı üçün nəzərdə tutulub. Mərkəzin nəzdində xüsusi “qaynar xətt” yaradılıb və vətəndaşlar hər hansı problemlə rastlaşdıqda müraciət edə bilirlər. Yaranan problemlər operativ şəkildə aradan qaldırılır. Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzinin səlahiyyətləri yalnız fərdi müəssisələri, təhsil sahəsində fəaliyyət göstərən qurumları və s. əhatə edir. Mərkəzin məqsədi kiberhücumların və təhlükələrin mənbəyinin müəyyən edilməsi üzrə monitorinq sisteminin yaradılmasıdır. Əsas fəaliyyət istiqamətləri kibertəhlükəsizlik sahəsində informasiya infrastrukturunun subyektlərinin fəaliyyətinin koordinasiyası, informasiya sistemlərinin və şəbəkələrinin təhlükəsizliyinə qarşı yönəldilmiş kiberhücumlar, qanunsuz müdaxilələr, ziyanverici proqramlar barədə istifadəçilərdən, proqram təminatı və texniki avadanlığın istehsalçılarından, xarici ölkələrdəki analoji strukturlardan və digər mənbələrdən daxil olan məlumatları toplamaq və təhlil etməkdir. Bundan əlavə, elektron təhlükələrin qarşısının alınması istiqamətində, qabaqlayıcı tədbirlər həyata keçirmək və kibertəhlükəsizlik üzrə hazırlığı təmin etmək məqsədi ilə ölkədə fəaliyyət göstərən digər aidiyyəti qurumlarla qarşılıqlı əməkdaşlıq etməkdir və artıq bu istiqamətdə işlərə başlanılıb.

Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi eyni zamanda uşaqların internet təhlükəsizliyi ilə bağlı təlimlər keçirir və cəmiyyətdə informasiya təhlükəsizliyi ilə bağlı maarifləndirici tədbirləri təşkil edir. Mobil telefonlarda uşaqların internet təhlükəsizliyi ilə əlaqədar tövsiyələr verilir, onları kibertəhlükələrdən mühafizə etmək üçün mobil təhlükəsizlik imkanlarından faydalanmaq üsulları təqdim edir. İnternetdə uşaqların qarşılaşa biləcəyi təhlükələr barədə valideynlər məlumatlandırılır və uşaqların kompyuterdəki internet fəaliyyətini necə izləməyin yollarını praktik nümunələrlə diqqətə çatdırılır.

“İnternet texnologiyalarının inkişafı sürətlə həyatımıza nüfuz etməkdədir. Bu, ən çox özünü internetdə mövcud olan sosial şəbəkələrdə göstərir. Hər ötən gün sosial şəbəkə istifadəçilərinin sayı durmadan artır. Belə ki, bir çox insan sosial şəbəkələrsiz həyatını təsəvvür etmir və gündəlik olaraq müxtəlif məqsədlərlə (iş, əyləncə, ünsiyyət və s.) bu şəbəkələrdən istifadə edir. Belə olan təqdirdə sosial şəbəkələrdə istifadəçilərin təhlükəsizliyi məsələləri də gündəmə gəlir. Sosial şəbəkə istifadəçilərinin ən çox qarşılaşdığı problemlər - hesablarının başqaları tərəfindən oğurlanması, onların adına saxta hesabların yaradılması, sosial şəbəkə vasitəsilə spam və virusların yayılması, istifadəçilərə məxsus şəkillərin xoşagəlməz şəkildə paylaşılması kimi hallardır. Buna səbəb isə istifadəçilərin öz hesablarının informasiya təhlükəsizliyini təmin etmələri barədə kifayət qədər məlumata malik olmamalarıdır. Azərbaycanda da bir sıra digər ölkələrdə olduğu kimi sosial şəbəkələr arasında istifadəçi sayına görə "Facebook" öndədir. Bu məqsədlə mərkəz tərəfindən Azərbaycanda "Facebook"da informasiya təhlükəsizliyinə dair maarifləndirici kitabça dərc olunub”, - deyə F.Fərmanov bildirib.

Qeyd olunub ki, bu il Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi "Anti-Phishing Working Group" (APWG) beynəlxalq təşkilatına üzv olub. ETM-in birgə əməkdaşlıq üçün APWG-ə ünvanladığı müraciət təşkilat tərəfindən müsbət qarşılanıb, tərəflər arasında saziş imzalanıb və Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi APWG-un tədqiqat qrupunun rəsmi üzvləri sırasına daxil olunub. Bu hadisə Azərbaycanda elektron təhlükəsizlik sahəsində dövlət tərəfindən aparılan uğurlu siyasətin beynəlxalq arenada da davam etdirilməsi imkanı yaradıb. Əməkdaşlıq çərçivəsində APWG üzvlərə tədqiqat tərəfdaşlığı hüququ verir. Tədqiqat tərəfdaşı APWG tərəfindən müəyyən olunan "Fişinq Hesabat" ünvanında "Fişinq Hesabat Fondu Məlumatlarına" çıxış əldə etmək hüququna malik olur. Bununla da Hesabat Fondu Məlumatlarında saxta fişinq məlumatlarını düzgün və dəqiq göstərməsini təmin etmək üçün səy göstərmək və APWG üzvləri tərəfindən yanlış hesab olunan hər hansı bir məlumata düzəliş etmək haqqı əldə olunur. Həmçinin tərəfdaşlara APWG xəbərlər və hesabatlarına abunə olmaq, onlardan istifadə etmək, APWG iclaslarında iştirak etmək hüququ da verilir. Hazırda dünya ölkələrindən 2 mindən çox müəssisənin üzv olduğu APWG 2003-cü ildən fəaliyyət göstərməkdədir. Qurum sənaye, hökumət və hüquq mühafizə sektorlarında kibercinayətkarlıqla qlobal mübarizə üzrə fəaliyyət göstərən beynəlxalq təşkilatdır. Bu təşkilat fişinq və kibercinayətkarlıq məsələlərini müzakirə etmək, potensial texnoloji həlləri təmin etmək üçün vahid platforma rolunu oynayır. Bundan başqa, mərkəz 2000-ci ildə kibertəhlükəsizlik sahəsində beynəlxalq səviyyəli problemlərin təmin olunması, təhlükəsizlik insidentlərinə qarşı mübarizə infrastrukturunun yaradılması məqsədi ilə “Trusted Introducer” beynəlxalq təşkilatına üzv olub. Bu təşkilat 2000-ci ildə Avropanın informasiya təhlükəsizliyi insidentləri ilə mübarizə (CERT) komandaları tərəfindən, onların fəaliyyətinin effektivliyini təmin edəcək texniki və informasiya dəstəyini göstərəcək infrastrukturun təşkili üçün yaradılıb. Bu üzvlük nəticəsində beynəlxalq təşkilatlarla sıx əməkdaşlıq kompyuter təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sahəsində qabaqcıl təcrübənin mənimsənilməsinə imkan yaradır, kompyuter insidentlərinin idarə olunması və qarşısının alınması istiqamətində inkişafa təkan verir.