Berlin, 16 may (AZƏRTAC). Mayın 12-də Alman-Azərbaycan Forumunun təşəbbüsü, Azad Berlin Universitetinin Xəzər Regionu Tədqiqatları Mərkəzi və “EuroKaukAsia” Cəmiyyətinin təşkilatçılığı ilə Hamburqun Berlindəki nümayəndəliyində “Dağlıq Qarabağ münaqişəsi: Münaqişənin həllinə alman və Qafqaz nöqteyi-nəzərindən baxış” adlı tədbir keçirilmişdir.

Ölkəmizin Almaniyadakı səfirliyindən AZƏRTAC-a bildirmişlər ki, AFR Bundestaqının deputatları, alman elm fondlarının, universitetlərinin nümayəndələri və jurnalistlərlə yanaşı 100-dən artıq ekspertin qatıldığı tədbirə Yaxın, Orta Şərq və Qafqaz üzrə tanınmış alman mütəxəssisi professor Udo Ştaynbax moderatorluq etmişdir.

Tədbirdə açılış nitqi ilə çıxış edən Azərbaycan Respublikasının Ştutqartdakı fəxri konsulu Otto Hauser Azərbaycanın sürətlə inkişaf etməkdə olduğunu və Cənubi Qafqazın iqtisadi lokomotivinə çevrildiyini, regional layihələrdən kənarda qalmış Ermənistanda isə yoxsulluğun günü-gündən artdığını diqqətə çatdırmışdır. O, Azərbaycanın çox mühüm enerji tərəfdaşı kimi Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində əhəmiyyətli rol oynadığını vurğulamış, eyni zamanda, Avropanın da öz növbəsində Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həll edilməsinə, o cümlədən öz torpaqlarından qovulmuş insanların doğma yurdlarına geri dönməsinə töhfə verməli olduğunu qeyd etmişdir. Bu baxımdan o, Cənubi Qafqaz üzrə 2009-cu ildə AFR Bundestaqı tərəfindən, 2010-cu ilin may ayında isə Avropa Parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş qətnamələrin icrasının vacibliyini bildirmişdir.

“Tarix və beynəlxalq hüquqi dəyərləndirmə” adlı ilk paneldə çıxış edən Almaniyanın Elm və Siyasət Fondunun (SWP) region üzrə mütəxəssisi Doktor Uve Halbax Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həll edilməsinin regionda sülh və təhlükəsizliyin təminatı üçün vacibliyini qeyd etmiş, bölgədəki digər münaqişələrin həllindən ötrü də bu münaqişənin açar rolu oynadığını demişdir. O, tədbir iştirakçılarına münaqişənin inkişaf mərhələləri haqqında ətraflı məlumat vermişdir.

Humboldt Universitetinin Azərbaycan tarixi kafedrasının müdiri professor Eva-Maria Aux SSRİ-nin dağılması kontekstində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında ətraflı danışmış, Rusiya və İran arasında imzalanmış 1813 və 1828-ci il Gülüstan və Türkmənçay sülh müqavilələrinə əsasən ermənilərin Qafqaza köçürülməsi siyəsətinin həyata keçirilməsinə başlandığını qeyd etmişdir. Bu siyasətin davamı kimi sonrakı mərhələlərdə- 1948-53-cü illərdə Ermənistanda yaşayan azərbaycanlıların oradan köçürüldüyünü vurğulamışdır.

Panelin sonunda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüquq baxımından qiymətləndirilməsi mövzusunda çıxış edən hüquq elmləri doktoru Hayko Krüger Dağlıq Qarabağ ermənilərinin öz müqəddəratını təyin etmək üçün sovet qanunvericiliyi çərçivəsində heç bir hüquqi əsasa malik olmadıqlarını konkret şəkildə iştirakçıların diqqətinə çatdırmış, Kosovo ilə Dağlıq Qarabağ münaqişələri arasında paralellər aparmaq cəhdlərinin tamamilə əsassız olduğunu bildirmişdir. O, Ermənistanda yaşayan bütün azərbaycanlıların oradan qovulduğunu xüsusi olaraq qeyd etmiş, müharibənin gedişi zamanı 1992-ci ildə Ermənistan tərəfindən Xocalı şəhərində dinc azərbaycanlılara qarşı soyqırım törədildiyini vurğulamışdır.

Daha sonra “Geosiyasi maraqlar və dəyişən İttifaqlar: 1994-2011-ci illər arasında regional və beynəlxalq aktorlar” adlı 2-ci paneldə çıxış edən AFR Bundestaqının əməkdaşı Hayko Langner Rusiyanın, Türkiyənin və İranın, Sülh və Münaqişələrin Tədqiqi üzrə Fondun mütəxəssisi doktor Azər Babayev isə ABŞ və Avropa İttifaqının Cənubi Qafqazda geosiyasi maraqları mövzularında çıxış etmişlər. H.Langner Azərbaycan torpaqlarını işğal altında saxlayan Ermənistanın özünü təcrid vəziyyətinə saldığını və tamamilə Rusiyadan asılı olduğunu, Azərbaycanın isə inamlı müstəqil bir siyasət həyata keçirdiyini vurğulamışdır.

“Ermənistan və Azərbaycanda sülh fəalları” adlı 3-cü paneldə Stokholm Qafqaz Sülh Təşəbbüsləri Mərkəzinin nümayəndəsi Vahe Avetyan, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Səmərəli Təşəbbüslər Mərkəzinin təmsilçisi Anar Usubov və Almaniyada fəaliyyət göstərən jurnalist və Alman-Azərbaycan gəncləri arasında mübadilə proqramını həyata keçirən Brigit Vetzel çıxış etmişlər.

“Etimad quruculuğu münaqişənin həll edilməsi vasitəsi kimi? Almaniya nə edə bilər? Almaniyanın partiya və təşkilatlarının mövqe və fəaliyyətləri” adlı podium müzakirəsində AFR Bundestaqının deputatı Ştefan Libih, Xarici Siyasət Məsələləri üzrə Alman Cəmiyyətinin (DGAP) mütəxəssisi Ştefan Mayster, AFR-in Azərbaycan Respublikasındakı keçmiş səfiri Per Stankina və AFR-in ATƏT-dəki keçmiş səfiri Diter Boden çıxış etmişlər. Deputat Ş.Libih münaqişə ilə bağlı konkret mövqeyini bildirmiş, Ermənistan tərəfindən Azərbaycan torpaqlarının 20 faizinin işğal olunduğunu və münaqişə nəticəsində 1 milyon azərbaycanlının qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşdüyünü nəzərə çatdırmış, beynəlxalq hüququn pozulmasının yolverilməz olduğunu vurğulamışdır.

AFR-in Bakıdakı keçmiş səfiri Per Stankina demişdir ki, Ermənistan özünə sual verməlidir: bugünkü inkişaf sürəti ilə Azərbaycan 10 ildən sonra hansı mövqeyə yiyələnəcək və iqtisadiyyatında durğunluq hökm sürən Ermənistan 10 il sonra hansı vəziyyətdə olacaqdır? Onun sözlərinə görə, Ermənistan münaqişənin tənzimlənməsi prosesinə məhz bu sualı göz önündə tutaraq yanaşmalıdır. Münaqişəyə beynəlxalq hüquqi yanaşma tam şəkildə aydındır və Dağlıq Qarabağın hansı dövlətə mənsub olması bu baxımdan heç bir şübhə doğurmur. Lakin hazırkı mərhələdə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri münaqişənin siyasi həlli yollarını axtarırlar.

Müzakirələrdə çıxış edən səfir P.Şahbazov gələcəkdə Dağlıq Qarabağda ermənilərlə azərbaycanlıların yanaşı yaşamalarını mümkün hesab etdiyini diqqətə çatdırmış, bu məqsədə nail olmaq üçün mühüm etimad quruculuğu tədbiri kimi, ilk növbədə, Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş torpaqların azad edilməsinin və etnik təmizləmə siyasətinin qurbanı olmuş yüz minlərlə insanın geriyə dönməsinin vacib olduğunu vurğulamışdır. Səfir habelə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri olan ABŞ, Rusiya və Fransa prezidentləri tərəfindən 2010-cu il iyunun 26-da G8 Sammiti çərçivəsində Muskokada verilmiş birgə bəyanatda münaqişənin tənzimlənməsi üzrə beynəlxalq cəmiyyət tərəfindən dəstəklənən əsas prinsiplərin öz əksini tapdığını, bu prinsiplərin Azərbaycan tərəfindən qəbul olunduğunu, Ermənistan tərəfindən qəbul edilmədiyini bildirmişdir. Vurğulamışdır ki, beynəlxalq cəmiyyət bu prinsipləri Ermənistana qəbul etdirmək üçün ona təzyiq göstərməlidir.

Tədbirdə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi üzrə Azərbaycanın ədalətli mövqeyi bir daha bariz şəkildə alman ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırılmış, münaqişənin tənzimlənməsi üçün Ermənistanın işğalı altında olan torpaqların azad edilməsinin, oradan qovulmuş insanların doğma yurdlarına qayıtmaq hüququnun təmin edilməsinin zəruriliyi vurğulanmışdır.

Vüqar Seyidov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Berlin