Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

MƏDƏNİYYƏT

Minəcik karvansarası – İpək Yolunun üzərində memarlıq incisi

Bakı, 27 may, V.Şükürov, AZƏRTAC

Böyük İpək Yolu Şərqlə Qərbi birləşdirən və bir çox nadir şəhərlərin, tarixi abidələrin, adət-ənənələrin və hətta dövlətlərin yaranmasına səbəb olan möhtəşəm ticarət marşrutudur. Bu yol boyu günümüzə qədər gəlib çatan mühüm abidələrdən biri də karvansaralardır.

Məlum olduğu kimi, Böyük İpək Yolu Azərbaycan ərazisindən də keçib, sözün əsl mənasında, ölkə bütün istiqamətlərdə karvan yollarının kəsişməsində olub. Bu marşrut üzrə əsas şəhərlərdən - Bakı, Gəncə, Şamaxı, Bərdə, Qəbələ, Şabran, Naxçıvan və başqa yaşayış məntəqələrindən xalçalar, zəfəran, yağ, zərgərlik məmulatları, musiqi alətləri, silahlar və sairə daşınıb. Heç də təəccüblü deyil ki, Azərbaycanda çoxlu karvansaralar - divarları arasında ən çox ticarət əməliyyatlarının aparıldığı meyxanalar tikilib. Onların bəziləri günümüzə qədər gəlib çatıb.

AZƏRTAC xəbər verir ki, karvansara Yaxın və Orta Şərqdə, habelə Mərkəzi Asiyadakı şəhərlərdə, yollarda və yaşayış olmayan yerlərdə rast gəlinən, səyahətçilər üçün sığınacaq və dayanacaq, bir qayda olaraq ticarət karvanları üçün nəzərdə tutulmuş ictimai binadır. Səyyahlar və tacirlər burada dincələ, atını və ya dəvəsini suvarıb yemləyə, namaz qılıb gecələyə bilərdi.

Bir versiyaya görə, “karvan” sözünün mənşəyi “kərban”, yəni səyahətçilər qrupudur. Belə ki, bir qrup adam və ya tacir quldurların hücumlarından qorunmaq üçün bir araya gələrək karvan təşkil edərdilər. Bu səbəbdən də yerli hakimiyyət orqanları müəyyən fasilələrlə yollarda belə məskənlər tikirdilər ki, bu da karvansara adlanırdı. Sasanilər dövründə yol tikintisinə böyük diqqət yetirilirdi. Bu proses Şirvanşahlar tərəfindən də dəstəklənir və davam etdirilir. Halbuki karvansara tikintisinin qızıl dövrü Səfəvilər hakimiyyəti zamanına təsadüf edib.

Karvansaralar, bir qayda olaraq, birmərtəbəli olurdu, lakin ikimərtəbəli tikililər də var idi. Orta əsrlərdə həm şəhərlərdə, həm də ticarət yollarında karvansaralar tikilirdi.

Yol kənarındakı karvansaraların parlaq nümunəsi Qaraçı və ya Minəcik karvansaradır. Bakının Qaradağ rayonunda, Minəcik adlı ərazidə yerləşən bu karvansara Səngəçal karvansarasının yaxınlığındadır. Minəcik karvansarasının tarixi XV əsrə aiddir. Alimlər karvansaranın Şirvanşah II Xəlilullahın göstərişi ilə tikildiyini ehtimal edirlər. Tədqiqatçı Faiq Nəsibovun sözlərinə görə, karvansaranın məhz bu yerdə salınması heç də təsadüfi deyil. Burada indi də istifadə olunan qədim bir şirin su quyusu olub və buna görə də karvansaranın yeri məhz Minəcikdə seçilib.

Minəcik karvansarası qarşısında həyəti olan dördbucaqlı formada tikilib. Karvansaranın memarlıq üslubunun Şirvan-Abşeron məktəbinin abidələri ilə oxşarlığı şübhə doğurmur. Bu, memarlıq elementlərinin tərtibatının oxşarlığı, lakonik, lakin sərt şəkildə plastik üsulla şərh olunan memarlıq formalarının yaxınlığı və onlarla əlaqəli strukturların eyniliyi ilə təsdiqlənir. Qalın divarlar və möhkəm qapılar, ehtiyac yaranarsa, karvansaranın müdafiə əhəmiyyətini göstərir. Baxımsız olmasına baxmayaraq, burada memarlıq elementləri qorunub saxlanılıb ki, bu da özünüzü keçmişin atmosferinə qərq etməyə imkan verir.

Karvansarada qonaqlar, qulluqçular üçün otaqlar, habelə yardımçı tikililər olub. XIX əsrdə karvan yolu ticarəti öz əhəmiyyətini itirir və bu səbəbdən Minəcik karvansarası yararsız vəziyyətə düşür. Versiyalardan birinə görə, sonralar karvansarada köçəri qaraçılar yaşayıblar və buna görə də yerli əhali karvansaranı “Qaraçı” adlandırıb.

Uzaqdan baxdıqda, karvansara əzəmətli və monumental quruluş təəssüratı yaradır və ətrafdakı mənzərəyə ahəngdar şəkildə uyğun gəlir. Onun nəhəng divarları və hündür tağları bir keçilməzlik və möhtəşəmlik təəssüratı yaradır. Karvansara binasına yaxınlaşdıqca, ustaların incə işlərini, memarlığın zərifliyini və incəliyini vurğulayan məharətlə yonulmuş detalları görə bilərsiniz. Minəcik karvansarasının möhtəşəmliyi heyrətamizdir, hazırkı görünüşü də onun tarixi əhəmiyyətini və İpək Yolu boyunca səyahət edənlər və tacirlər üçün mühüm dayanacaq kimi xidmət etdiyi dövrlərdə olan əvvəlki şöhrətini xatırladır.

Maraqlı bir fakt da ondan ibarətdir ki, karvansaranın divarlarında sökülüb həkk olunmuş çoxlu tamqalar var. Tamqa türk xalqlarının əcdad əlaməti, ata-baba mülkünə vurulmuş möhürdür. Sürülərin qarışmaması üçün çox vaxt mal-qaraya da tamqa vurulurdu. Bundan emblem və ya gerb kimi də istifadə olunurdu. Tamqa əkin sahələrinin və otlaqların sərhədlərini qeyd etmək, ən qiymətli şəxsi əşyaları, qəbir daşlarını və sikkələri ayırd etmək üçün də istifadə olunurdu. O, həmçinin uzun müddət bir çox hökmdarlar üçün şəxsi möhür rolunu oynayıb. Tamqaları üzüklərə həkk edir, habelə mühüm sənədlərə və müqavilələrə basırdılar. Onlar tarixi abidələrin divarlarında da tətbiq olunurdu. Minəcik karvansarasında Taraq Tamqa, Şamlı, Alayondlu, Krımgerey və başqa tamqalara rast gəlinir.

Karvansaralar Azərbaycan ərazisindəki tarixi obyekt kimi ticarətə töhfə olub, bölgənin inkişafına güclü təkan verib. Buradan keçən karvanların təhlükəsizliyinin təmin olunmasında da onların mühüm rolu olub. Minəcik karvansarası Azərbaycanın mədəni irsinin nadir nümunəsini təmsil edən mühüm memarlıq və tarixi abidədir.

Minəcik karvansarası böyük keçmişimizin səssiz şahididir. Hazırda bu tarixi obyektin əsaslı şəkildə bərpasına ehtiyac var. Tariximizin bu səhifəsini gələcək nəsillər üçün qoruyub saxlamaq çox vacibdir.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Nikol Paşinyan: Ermənistan ilə Azərbaycan arasında sərhədlərin delimitasiyasına dair referendum keçirilə bilər

Azərbaycanın Ukraynadakı səfiri Xmelnitski şəhərinin tələbələri üçün mühazirə oxuyub

Ermənistan parlamentinin növbədənkənar sessiyası baş tutmayıb

Son beş ayda əlilliyi olan şəxslərə 50,8 min reabilitasiya vasitəsi verilib

Muxtar respublikanın iki rayonunda yanğınlar olub

Qazaxıstan XİN: Qazaxıstan Ukrayna üzrə sammitdə qrafikə görə iştirak etməyib

Tbilisidə keçirilən festivalda Azərbaycan guşəsi açılıb

Avro-2024: Rumıniya turnirə qələbə ilə başlayıb

Azərbaycan Milli Kitabxanası CENL-in növbəti illik iclasında təmsil olunur

Abşeron rayonunda tibb işçilərinin bir qrupu mükafatlandırlıb

Gürcü deputat: Gürcüstanda Qurban və Ramazan bayramlarına rəsmi status verilməlidir

Ceyhun Bayramov və Hakan Fidan TDT-nin Şuşada keçiriləcək qeyri-rəsmi Zirvə görüşünə hazırlıq məsələlərini müzakirə ediblər

Çexiyada poliqonda baş verən partlayış nəticəsində doqquz hərbçi yaralanıb

Azərbaycan könüllüləri “Go Camp” piknik layihəsi çərçivəsində Quba rayonunda olublar

Fransada partiya sədrinə qarşı dövlət vəsaitinin mənimsənilməsi iddiası üzrə cinayət işi açılıb

® “İlahi ibadət”in xoş məramı

Macarıstan Milli Assambleyasının üzvləri Milli Məclisdə olublar

“Paris-2024”: Azərbaycan basketbol millisinin oyunlarının təqvimi açıqlanıb

Moskvada Azərbaycan Milli Məclisinin və Rusiya Federal Məclisinin parlamentlərarası komissiyasının növbəti iclası keçiriləcək

Abşeron çimərliklərində dəniz suyunun temperaturu 23-26 dərəcə olacaq VİDEO

Türkiyə meşə yanğınlarının monitorinqində süni intellektdən istifadə edir

Ağdamda 10 tüfəng polisə təhvil verilib

Ursula Fon der Lyayen ikinci müddətə Avropa Komissiyasının prezidenti kimi qala bilər

Salyanda şəhid qardaşı yeni avtomobil modelinin dizaynını hazırlayıb VİDEO

Almaniyada “Alman-Azərbaycan Mədəniyyət Sinerqiyası” adlı orqan konserti keçirilib

İlin sonunadək Türkiyənin hava limanlarında sərnişin axını 236 milyon nəfəri ötəcək

Fövqəladə Hallar Nazirliyi və TƏBİB birgə məlumat yayıb VİDEO

Attila Tilki: Türk dövlətləri arasındakı dostluq əlaqələrinin getdikcə dərinləşməsi həssas dönəmdə çox mühümdür

NİİM: Metronun “Koroğlu” və “20 Yanvar” stansiyaları istiqamətlərində nəqliyyat sıxlığı yaranıb

Sabirabadda yük və minik avtomobilləri toqquşub, yaralılar var

17 iyun Ümumdünya Quraqlıq və Səhralaşma ilə Mübarizə Günüdür

Nəsimi rayonunda Qurban bayramı ərəfəsində şəhid ailələri ilə görüş keçirilib

Macar parlamentarilər Ulu Öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər

“Avro 2024”: Türkiyə millisinin oyununa hakim təyinatları açıqlanıb

FHN-in Cənub Regional Mərkəzi təlim keçirib VİDEO

Naxçıvanın “Kalba Rüstəm” kəhrizində təmir-bərpa işləri aparılıb

Səhiyyə Nazirliyinin rəhbərliyi və kollektivi Ulu Öndərin, Vətən müharibəsində şəhid olan həkimlərin məzarlarını ziyarət edib

Qanunsuz saxlanılan odlu silahların təhvil verilməsi ilə bağlı profilaktik tədbirlər davam etdirilir

Faktiki hava: bəzi dağlıq və dağətəyi rayonlarda şimşək çaxıb, arabir yağış yağıb

Gürcüstanın Baş naziri müsəlmanları Qurban bayramı münasibətilə təbrik edib

DİN: Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 53 nəfər saxlanılıb

Lerikdə 4 ton xaş-xaş kolu məhv edilib

“Avro 2024”: Belçika və Fransa yığmaları ilk görüşlərinə çıxacaqlar

Hindistanda sərnişin və yük qatarları toqquşub, azı 5 nəfər həlak olub

Malavinin vitse-prezidentinin dəfn mərasimi zamanı baş verən yol qəzasında azı 4 nəfər ölüb

Oğuzda meşə zolağında çətənə kolları becərən şəxslər saxlanılıb VİDEO

Ötən il Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən tibbi və psixoloji yardımla təmin edilən müharibə iştirakçıların sayı açıqlanıb

Ötən il təmir-tikintisi başa çatdırılan tibb müəssisələrinin sayı açıqlanıb

Azərbaycanda tibb işçilərinin peşə bayramıdır

Peruda zəlzələ olub, bəzi bölgələrdə torpaq sürüşməsi qeydə alınıb

Türkiyədə avtomobil heyvan bazarına girib, səkkiz nəfər yaralanıb

NATO nüvə silahlarının döyüşə hazır vəziyyətə gətirilməsini müzakirə edir

Niger uran və neft yataqlarını qorumaq üçün ordusunu 100 minə çatdıracaq

Türkiyədə 4,4 bal gücündə zələzələ olub

Firəngiz Əlizadə “Üzbəüz” layihəsinin qonağı olub

Avro-2024: İngiltərə Serbiyanı minimal hesabla məğlub edib

MDU-da “Azərbaycanın COP29-a sədirliyi qlobal şimal və cənub arasında körpüdür” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib

"Nero" rəqs studiyasının hesabat konserti keçirilib

Yaşar Gülər: Türkiyə beynəlxalq danışıqlar üzrə proseslərin əvəzolunmaz memarıdır

Avro-2024: Danimarka qələbə hesabını qoruya bilməyib

İsveçdə həmvətənlərimizə səyyar konsulluq xidməti göstərilib

Azərbaycan Paris Olimpiadasına növbəti lisenziyanı qazanıb VİDEO

Gürcüstanda bir gündə 3 zəlzələ baş verib

Azərbaycan ağırlıqqaldıranı Avropa birinciliyində üç qızıl medal qazanıb

"Zəngəzur sənətkarlığı" adlı layihə üzrə iş davam edir

"Sabah"ın yay hazırlıq planı bəlli olub

Texasda tədbir zamanı atışmada 2 nəfər ölüb

ABŞ-da İkinci Dünya müharibəsi dövrünə aid təyyarə qəza törədib, 2 nəfər ölüb

ABŞ Dövlət katibi müsəlmanları Qurban bayramı münasibətilə təbrik edib

Müdafiə Nazirliyi həftəlik icmalı təqdim edib VİDEO

Avro-2024: Niderland Polşaya qalib gəlib

Baş katib: Ümid edirik Azərbaycan 2026-cı ildə də dünya çempionatına ev sahibliyi edəcək

Çin tarixinin ən görkəmli hərb strateqi Su Cının muzey kompleksi - FOTOSESSİYA VİDEO

BÇF-nin prezidenti: Dünya çempionatında bütün komandalar layiqincə mübarizə apardılar

“Avrora Qrup” aztəminatlı ailələrə bayram sovqatı çatdırıb

Türkiyədə Qurban bayramı: Antalya aeroportu dəqiqədə bir təyyarə qəbul edir

Azərbaycan millisi ardıcıl ikinci dəfə çövkən üzrə dünya çempionatının qalibi olub

Hərbi Nəşriyyatın 30-cu ildönümü qeyd edilib VİDEO

Azərbaycan Ağsaqqallar Şurası aztəminatlı ailələrə qurban payları təqdim edib

“Yaşıl dünya naminə həmrəylik ili” çərçivəsində Luanda şəhərində sərgi açılıb VİDEO

“İstəyirik ətraf gözəlliklə dolu olsun” – Qusarda tingçilik təsərrüfatından VİDEOREPORTAJ FOTO

Xalq yazıçısı Anarın əsəri Türkiyə radiosunda səsləndirilib

Gəncədə Bəstəkarlar İttifaqının səyyar plenumu işinə başlayıb

Azərbaycan Ordusunda Qurban bayramı münasibətilə tədbirlər təşkil olunub

Türkiyədə qaz hasilatı il ərzində iki dəfədən çox artıb

MN: Hərbi hissələrdə Qurban bayramı mərasimləri qapalı şəkildə keçirilir

Altı əsrdən sonra nəşinin yeri dəyişdirilən sufi aliminin qəbri Lənkərandadır VİDEO

Şuşa sakini: Çox xoşbəxtik ki, Qurban bayramını doğma yurdumuzda qeyd edirik

Bakıda çövkən üzrə dünya çempionatının bağlanış mərasimi olub

Qurban bayramı ilə əlaqədar heyvanların satışı və kəsimi həyata keçirilir

Ağalı sakinlərinin qurbanlarını kəsməsi üçün kənddə səyyar çadır məntəqəsi qurulub VİDEO

Ağdamda şəhid və aztəminatlı ailələrə Qurban sovqatı paylanıb

Rostovdakı istintaq təcridxanasının iki əməkdaşını girov götürən məhkumlar məhv edilib

Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı

COP29 Təşkilat Komitəsinin üzvləri DOST İnklüziv İnkişaf və Yaradıcılıq Mərkəzi ilə tanış olublar

Saatlıda Qurban bayramı münasibətilə şəhid ailələrinə, eləcə də aztəminatlı ailələrə bayram sovqatları paylanılıb

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi Qurban bayramı münasibətilə Gürcüstanda xeyriyyə aksiyası keçirib

Naxçıvanda 8 ünvanda qurbanlıq heyvan kəsimi və satışı təşkil olunub

Sabaha dağlıq və dağətəyi rayonlarda yağıntılar intensiv olacaq, dolu düşəcək

Dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzuli yaradıcılığı xarici portallarda